Invoering van BTW in Zuid-Afrika leidt tot grote demonstraties

JOHANNESBURG, 30 SEPT. De invoering van BTW in Zuid-Afrika is vandaag in de grote steden gepaard gegaan met demonstraties van vakbonden, politieke en consumentenorganisaties. Het ANC steunt het verzet tegen de nieuwe belastingheffing.

Een persoonlijke interventie van ANC-leider Nelson Mandela om de regering te bewegen af te zien van de BTW van tien procent op eerste levensbehoeften, zoals voedingsmiddelen, elektriciteit en water, mislukte dit weekeinde. Het ANC vreest dat vooral de arme zwarte bevolking de prijs voor de invoering van BTW betaalt. De regering, vertegenwoordigd door president De Klerk en minister Du Plessis (financiën) wees de ANC-voorstelllen af, omdat de belastinginkomsten erdoor zouden teruglopen en het begrotingstekort zou groeien.

De controverse over de BTW, die de Zuidafrikaanse politiek nu twee weken beheerst, kan het klimaat verslechteren voor de onderhandelingen tussen de regering en het ANC over een nieuwe grondwet, die eind dit jaar zouden moeten beginnen. Mandela zei gisteren op een personferentie dat het ANC zich nog steeds gehouden voelt de onderhandelingen op gang te brengen. “Maar als de regering niet meewerkt, kan het ANC niet blijven geloven in de onderhandelingen”, aldus Mandela.

De regering kwam gistermiddag wel met nieuwe verzachtende maatregelen. Nadat eerder al maismeel en bruin brood van BTW-heffing waren uitgesloten, voegde minister Du Plessis daar voor zes maanden een nultarief aan toe voor onder meer meel, rijst, mais, bonen, melk en linzen. Dit kost de staat over zes maanden 200 miljoen rand (140 miljoen gulden). Verder gaan op 1 oktober de pensioenen met tien rand (zeven gulden) per maand omhoog, wat de overheid 150 miljoen rand (105 miljoen gulden) per jaar kost.

Voor het ANC en het comité dat onder leiding van de vakbeweging Cosatu het verzet van 104 organisaties tegen de BTW bundelt, is dat onvoldoende. Het comité eiste in de onderhandelingen een nultarief voor vlees, gevogelte en groenten voor twaalf maanden, opdat er verder over kon worden onderhandeld. De regering wilde volgens het comité niet verder gaan dan een of twee maanden uitstel, waarna het volle tarief zou ingaan. De opponenten van de regering eisen ook dat de medische zorg niet onder de BTW komt te vallen.

Het comité was vooral ontstemd over de weigering van de regering om over welke andere inkomstenpost dan ook te praten. Zuid-Afrika kent geen vermogensbelasting en de belasting op aandelen-dividend is vorig jaar afgeschaft, met de bedoeling om buitenlandse investeerders te lokken. Naast de inkomstenbelasting is er de belasting op aankopen in de winkel, de General Sales Tax (GST), die nu wordt vervangen door BTW op alle goederen en diensten - ook als ze onder de GST onbelast waren.

Maar meer nog dan over deze belastingheffing gaat het conflict voor het ANC, Cosatu en hun aanhangers over de autoriteit van de huidige regering. “Deze regering is onwettig en heeft geen geloofwaardigheid bij het volk. Zij kan ons niet vertellen wat de meerderheid van het volk wil”, zei ANC-secretarisgeneraal Cyril Ramaphosa.

De boosdoener is voor het comité vooral minister Du Plessis, die zich zeer stug zou hebben opgesteld in de onderhandelingen. President De Klerk was volgens aanwezigen bereid tot een compromis, maar durfde zijn minister niet te laten vallen. Du Plessis verwijt zijn opponenten een verkeerde voorstelling van zaken. De gemiddelde kosten van levensonderhoud van een arm gezin zouden in het begin met niet meer dan 1,6 procent stijgen. Op den duur kan die verhoging door de voordelen van BTW boven GST wegvallen, aldus Du Plessis.

Vakbonden, aangesloten bij Cosatu, beraden zich op 8 oktober over verdere acties. Op het programma staat onder meer een landelijke algemene staking van twee dagen, uit te roepen begin november.