Een patente worst van vijftig

De Hema-rookworst moet voor een groot deel van de Nederlandse samenleving een onweerstaanbaar produkt zijn. Wie kent niet het beeld van een worstetend individu op de drempel van de normaalste zaak van de wereld? Genietend staat hij te happen in een bleekroze, kromme staaf, iets voorovergebogen omdat anders het vet in de mouw druipt. Zelfs om tien uur 's ochtends schijnt dat te smaken. Na dit welkom is de penetrante geur van de rookworst binnen niet meer te negeren.

Bijna vijftig procent van alle losverkochte Gelderse rookworsten in Nederland gaat bij de Hema over de toonbank. In dertig procent van de gevallen gebeurt dat warm, voor uit het vuistje. Een flink deel van de jaarlijkse berg van 12.000 ton rookworst wordt als hartig tussendoortje genuttigd.

Deze week heeft de Hema-worst recht op een feestje. Op de kop af vijftig jaar doet deze publiekstrekker zijn werk voor de winkelketen. In 1941 kreeg de bedrijfsleider van een filiaal van de Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam een creatieve ingeving. Ter ondersteuning van een of andere festiviteit leek het hem een aardig idee warme worsten aan de straat te verkopen. Het succes was eclatant. De Hema is er nooit meer mee opgehouden. De verkoop heeft tot op heden een stijgende lijn vertoond.

“Die toevalstreffer van de bedrijfsleider is een gouden greep geweest”, beaamt Jan van der Meer, inkoper vleeswaren bij de Hema. “Deze historie is bekend uit mondelinge overdracht, in het archief is er helaas niets meer over te vinden. Toen ik twee jaar geleden eens ben gaan uitzoeken hoe lang we die worst al verkopen, kon de fabrikant natrekken dat hij sinds de herfst '41 zijn produkt aan ons levert.”

Wie de worst maakt en vooral hoe, is het best bewaarde geheim van de firma. Van der Meer wil slechts kwijt dat hij echt op beuke- en eikehouten snippers wordt gerookt en dat de receptuur in al die jaren nooit is gewijzigd. “De worsten worden exclusief voor ons gemaakt. Wij hebben daar patent op. Pogingen van andere bedrijven hem te evenaren? Ja, die zijn er wel geweest, maar het is niemand gelukt.” Regelmatig laat de Hema nieuwe smaken testen, maar die zijn tot nu toe altijd afgewezen door de proefpanels.

Nee, kom niet aan de lieveling van worstminnend Nederland. Drie jaar geleden scoorde de losse Hema-rookworst in een vergelijkend onderzoek van de consumentenbond naar alle fabrieksmatig geproduceerde Gelderse rookworsten het slechtst. Na de test op botdeeltjes, knarsbeen, zenen, darm en geur werd hij door de vakmannen vooral te vet en te zuur bevonden. “Na die publikatie hebben wij één van de succesvolste periodes in de verkoop van onze worst beleefd”, aldus Van der Meer. “Ik kan dat met harde cijfers bewijzen.”

De verjaardag van het feestvarken zal voornamelijk binnenshuis, op de winkelvloer, worden gevierd. Voor de kleine liefhebbers is er een tekenwedstrijd, voor de fans van rookworst èn puzzelen is er een kruiswoordpuzzel met slogan. Bovendien zal in alle Hema's een "gigantische rookworst' hangen. Wie het juiste gewicht raadt, krijgt een worst van 250 gram en "echte kenners' kunnen nog meedingen naar een cadeaubon van vijftig gulden.