Britten volgen het besluit van Bush, Fransen niet

LONDEN- PARIJS- BONN, 30 SEPT. De Britten gaan mee de plannen van de Amerikaanse president Bush voor beperking van de nucleaire bewapening. De Fransen vinden het daarvoor nog te vroeg. De Duitsers zien tot hun vreugde dat de wapens die hun land tot slagveld zouden maken nu gaan verdwijnen.

GROOT-BRITTANNIË

De Britse regering volgt het initiatief van Bush door zelf een aantal verouderde wapensystemen niet te vervangen. Maar de vervanging van de Polaris-kernraket door de nieuwere Trident aan boord van Britse onderzeeërs - een project waarmee negen miljard pond is gemoeid - gaat door. De ontwikkeling van een nieuwe vanuit een vliegtuig te lanceren korte-afstandsraket wordt evenmin gestaakt. Deze wapens zijn volgens de Britse regering “het fundament waarop onze veiligheid rust”. De Britten hebben in geheime onderhandelingen, voorafgaand aan het voorstel van Bush, bedongen dat deze wapens daarom uitgezonderd worden van de voorstellen tot vermindering van kernwapens.

Tom King, de Britse minister van defensie, verdedigt het Britse standpunt met het argument dat Groot-Brittannië nooit - zoals de twee supermachten - overmatig bewapend is geweest met nucleaire wapens, maar het altijd al deed met de minimale afschrikking. Ook al vormt de Sovjet-Unie geen directe bedreiging meer, toch blijven volgens King nucleaire wapens noodzakelijk. “Anderen hebben immers ook geen voornemen om hun wapens op te geven.”

President Bush blijkt zijn verrassende aankondiging van vrijdag jongstleden in nauwe samenwerking met de bondgenoten, waaronder Groot-Brittannië maar ook Frankrijk en Duitsland, te hebben voorbereid. De Amerikaanse president besprak zijn idee voor het eerst met premier John Major toen die kort na de mislukte coup tegen Gorbatsjov eind augustus met vrouw en kinderen enkele dagen op bezoek kwam in Kennebunkport, het vakantieverblijf van Bush. Beide mannen waren het er over eens dat de Sovjet-economie alleen kans op herstel zou hebben, indien een eind kan worden gemaakt aan de massale uitgaven voor militaire doeleinden. Zij beseften ook dat Gorbatsjov een reductie van de uitgaven voor defensie alleen zou kunnen verkopen, indien het Westen eerst een eigen, eenzijdig wapenbeheersingsinitiatief zou nemen. De uiteindelijke vorm waarin Bush dat initiatief vrijdag jongstleden presenteerde, is onderwerp van dagelijkse intense bespreking geweest tussen de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker en zijn Britse collega Douglas Hurd, toen beide mannen vorige week in New York de vergadering van de Verenigde Naties bijwoonden. “Bush was er alles aan gelegen om al zijn bondgenoten achter zich te hebben bij deze beslissing”, zei een niet nader genoemde regeringsambtenaar, die van het overleg op de hoogte was.

De Britse bijdrage aan de vermindering van kernwapens bestaat uit het verder afzien van korte afstands- en slagveldkernwapens. De Britse marine zal niet langer uitgerust zijn met nucleaire dieptebommen. Een tiental toch al gedateerde Lance-kernraketlanceerinstallaties en zeventig kernraketten die in Duitsland staan opgesteld, zullen worden vernietigd.

De aanwezigheid van op kernwapengebruik getrainde Amerikaanse troepen in Groot-Brittannië zal geleidelijk worden teruggebracht, een proces dat al voor het initiatief van Bush was begonnen. Poseidon-onderzeeërs, die hun haven hebben in Holy Loch, aan de westkust van Schotland, zullen in de komende jaren door de Amerikanen worden teruggehaald. Hetzelfde geldt voor 1100 kernraketten en een onbekend aantal van maximaal 200 kerndieptebommen.

De Conservatieve premier Major heeft, met de blik op aanstaande verkiezingen, de gelegenheid niet voorbij laten gaan om zijn aandeel in de stap van Bush te benadrukken. “De president en ik” hadden beiden de gelegenheid willen grijpen om een veilige wereld te creëren, zo zei hij. De Conservatieven liggen in de opiniepeilingen nek aan nek met Labour. Hun gehechtheid aan het handhaven van de Trident heeft volgens Labour veel te maken met het feit dat het nu nog schrappen van een wapensysteem, waaraan de afgelopen jaren grote delen van het defensiebudget zijn uitgegeven, politiek gezien een blunder zou lijken.

De Conservatieven op hun beurt waarschuwen dat Labour op zijn partijcongres deze week zal proberen de eer van de ontwikkelingen voor zichzelf op te eisen. De partij heeft pas onlangs afscheid genomen van een beleid van eenzijdige ontwapening, bovenal omdat de kiezers daardoor wegbleven. Labour-leider Neil Kinnock poogt nu de indruk te wekken dat de verdediging van het Britse grondgebied in zijn handen veilig zal zijn. De eerste poging van de linkervleugel van zijn partij om de uitgaven voor Defensie onder een toekomstige Labour-regering gereduceerd te krijgen tot “het Europees gemiddelde”, is gisteren vooralsnog misgelopen op een sluiten van de rijen om de premier in spe. Het onderwerp belooft echter deze week vaker terug te komen, tot vreugde van de Conservatieven van John Major.

FRANKRIJK

De Franse president Mitterrand heeft aangekondigd dat er binnenkort een topconferentie zal worden gehouden van de vier kernmogendheden in Europa over een verdere beperking van hun arsenalen. Mitterrand verwelkomde de stappen van president Bush, maar hij herhaalde het Franse standpunt dat Parijs pas bereid is te spreken over beperking van zijn kernwapenarsenaal als de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten hun arsenalen substantieel hebben beperkt. “Span je nog eens in, heren, en we zullen graag met u aan tafel gaan zitten om over dit onderwerp te praten”, aldus de president. Eerder verwierp Mitterrand ook suggesties van Duitse zijde om het plan voor de stationering van dertig Hadesraketten (met een reikwijdte van 480 kilometer) te schrappen. DUITSLAND

In Duitsland heeft de aankondiging van Bush grote en brede instemming geoogst. De grote politieke partijen en de overgrote meerderheid van de bevolking wilde de duizenden tactische kernladingen op Duitse bodem al jaren kwijt, vooral sinds eind jaren tachtig de grote politieke veranderingen in Oost-Europa waren begonnen.

Kanselier Kohl sprak van “een besluit van historisch formaat, dat past bij de veranderingen in Europa en de wereld”. De kanselier bedankte de Amerikaanse president “hartelijk namens alle Duitsers”. SPD-voorzitter Engholm acht het initiatief van de Amerikaanse president “een duidelijke stap vooruit naar wereldwijde nucleaire ontwapening en een nieuw teken van zijn vooruitziende politieke blik”. Kohl en Engholm drongen beiden aan op snelle vergelijkbare besluiten van de Sovjet-Unie.

De SPD ging nog verder: zij wil ook de nucleaire capaciteit van vliegtuigen beëindigd zien. Zolang dat niet is gebeurd spreekt Kohl ten onrechte van “een historische ommekeer”, meent de SPD. Zij vraagt Frankrijk en Groot-Brittannië het Amerikaanse voorbeeld te volgen. Kohl doet dat in zijn officiële reactie niet met zoveel woorden.

Ook minister van buitenlandse zaken Genscher, die in de NAVO al sinds 1988 heeft geweigerd mee te werken aan plannen om het Lance-raketsysteem (met een bereik van circa 100 kilometer) te moderniseren en die al jaren pleit voor afschaffing van de nucleaire artillerie (bereik 30 km) en atomaire raketsystemen voor de korte afstand (SNF, bereik tot 500 km) in Europa, reageerde enthousiast.

Genscher is in de NAVO langdurig met een scheef oog bekeken, namelijk onder meer omdat hij de eerste NAVO-minister was die bepleite om de in 1985 als Sovjet-leider aangetreden Michail Gorbatsjov, en diens plannen voor politieke hervormingen en kernwapenbeperking, serieus te nemen. De veteraan op Buitenlandse Zaken (hij zit daar sinds '74), noemde het besluit van Bush “een historische beslissing voor de vrede, voor een geheel nieuwe strategie en veiligheidspolitiek”.

Opmerkelijk is dat alle grote Duitse partijen het besluit van Bush prijzen als iets nieuws én verklaren dat het Amerikaanse initiatief overeenkomt met wat zij zelf al langer wilden. Engholm: “De voorstellen van Bush komen vergaand overeen met wat de SPD allang wil, nu moeten ook de Europese landen niet meer treuzelen maar handelen”. Kohl: “Dit besluit past geheel bij de politiek die de Duitse regering sinds mijn kanselierschap heeft gevoerd, namelijk de vrede te verzekeren met minder wapens. Deze ontwikkeling is mogelijk geworden doordat wij jarenlang zonder te aarzelen de eenheid van de NAVO hebben bewaard en tegelijkertijd democratische hervormingen in de Sovjet-Unie hebben gestimuleerd.” Tot zover onze correspondenten.

China heeft de voorstellen van president Bush verwelkomd, maar gaf geen enkele aanwijzing dat het bereid is ook zelf iets te doen aan beperking van de omvang van zijn kernwapenpotentieel. Het persbureau Nieuw China citeerde een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken die verklaarde dat China altijd voor nucleaire ontwapening is geweest. “We blijven bij ons standpunt dat de verenigde Staten en de Sovjet-Unie, die de grootste kernwap-enarsenalen bezitten een speciale verantwoordelijkheid hebben en de plicht hebben voorop te gaan bij stopzetting van het testen, produceren en plaatsen van kernwapens”, aldus de woordvoerder.

Noord-Korea verwelkomde de terugtrekking van Amerikaanse kernwapens uit Zuid-Korea en bepleitte een totale "denuclearisering' van het Koreaanse schiereiland. (AP, Reuter)