Rugby religie in Nieuw-Zeeland

WELLINGTON, 28 SEPT. Wanneer de rugbyteams van Engeland en Nieuw-Zeeland komende donderdagmiddag in het Londense Twickenhamstadion het toernooi om de werelbeker rugby openen, betekent dat de eerste onderbroken nachtrust voor een slaperige natie aan de overkant van de aardbol. In Nieuw-Zeeland, twaalf uur in tijd vooruit, is rugby meer dan de nationale sport. De passie voor de veeleisende balsport neemt er religieuze vormen aan. De Kiwi's zullen hun nachtrust dan ook zes keer met plezier opofferen, ten minste wanneer de All Blacks in het bezit blijven van de in 1987 veroverde worldcup.

Nadat Australië de Nieuwzeelanders onlangs voor de tweede keer binnen twaalf maanden versloeg, heerst er algemene nervositeit. De nationale eigenwaarde staat op het spel, want voor veel Nieuwzeelanders is die direct gelieerd aan de wereldtitel van de All Blacks. “Nieuwzeelanders denken dat rugby de belangrijkste sport ter wereld is, maar het is een feit dat het maar in acht landen serieus wordt beoefend. Vroeger was de overheersing van rugby overigens veel sterker dan nu. Toen ik op school zat was het de enige sport die daar werd gespeeld. Als voetballer was je een absolute outcast”, aldus Frank van Hattum, van Nederlandse afkomst en doelman van de All Whites, het Nieuwzeelandse voetbalelftal dat in 1982 de eindronde van het WK in Spanje haalde.

Van Hattum: “Hoe goed je als kind ook kon voetballen, op sportgebied telde je alleen mee wanneer je in het eerste rugbyvijftiental van de school zat. Sinds 1982 kunnen voetballers op wat meer respect rekenen en bij sommige scholen zijn nu ook voetbaldoelen te zien.” Maar rugby blijft nummer één. De blessures van de All Blacks overheersten de afgelopen weken zelfs het televisiejournaal. Het is voor Nieuwzeelanders te hopen dat het team van aanvoerder Gary Whetton aan de verwachtingen kan voldoen, want zonder deze ”verdoving' zal het bestaan van veel Nieuwzeelanders een stuk naargeestiger worden.

De harde werkelijkheid is dat zes jaar marktgerichte economische herstructurering het land niet uit een recessie heeft weten te trekken. De economische groei is nihil, de werkloosheid bedraagt meer dan tien procent en het sociale zekerheidsstelsel kraakt in zijn voegen. Bij de grote afscheidsparade van de All Blacks, deze week in Auckland, leek Whetton zich van zijn verantwoordelijkheden bewust: “We waren diep onder de indruk van de enorme steun van de mensen. Als we het in Europa moeilijk krijgen, dan zal ik de spelers aan dit grootse vaarwel herinneren.”

De passie voor rugby bracht Nieuw-Zeeland ook problemen. Die waren een gevolg van het dwangmatige gevoel dat alleen duels met het Zuidafrikaanse vijftiental de Nieuwzeelandse topstatus volledig kon bewijzen. Sinds 1981 hebben de All Blacks de Springbokken niet meer bestreden. Een aantasting van de wereldtitel van 1987, vinden de nationale fans, want alleen in Zuid-Afrika wordt rugby met dezelfde intense belangstelling beleden. Ontmoetingen met de Springbokken leidden in 1976 tot de zwarte boycot van de Olympische Spelen in Montreal, omdat de organisatoren Nieuw-Zeeland van de Spelen weigerden te verbannen wegens de sportcontacten met het land van de apartheid.

In 1981 wankelde in Nieuw-Zeeland de sociale orde, omdat de conservatieve regering vond dat de rugbybond de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor een bezoek van de Springbokken had. Gewelddadige demonstraties, stille protesten, boycotacties op scholen van maatschappelijk geëngageerde coaches, leraren en ouders, eindeloze ruzies op elk niveau en woordenwisselingen tartten het land, zelfs nadat de Zuidafrikanen hun hielen hadden gelicht. Een aantal leden van de rugbybond wist in 1985 een gerechtelijk bevel los te krijgen om een All Blacktrip naar Zuid-Afrika af te gelasten. De rechter achtte bewezen dat de demonstraties en de rugbyboycot van scholen en coaches de sport zoveel schade hadden berokkend, dat een nieuwe trip waarschijnlijk in strijd zou zijn met de statuten van de bond.

Die grondregels bepleitten het bevorderen van de rugbysport. Sindsdien is het beleid van de bond gericht op rugbycontact met Zuid-Afrika, zodra de apartheid in deze sport is verdwenen. “Iedere All Black wil nog steeds dolgraag tegen de Springbokken spelen. Hoewel voor volgend jaar een serie interlands met Zuid-Afrika op de agenda van het Internationale Rugbybestuur staat, is het doorgaan daarvan onwaarschijnlijk. Er is te weinig voortgang in de fusiebesprekingen tussen het blanke Zuidafrikaanse Rugbybestuur en de zwarte Zuidafrikaanse Rugbybond”, zegt rugbyspecialist Wynne Gray van het dagblad The New Zealand Herald in Auckland.

Hoewel de fans in 1981 van racisme werden beschuldigd, is de sport een model van integratie. Ze werd oorspronkelijk door blanke boeren beoefend, wellicht omdat ze de training goed konden combineren met het werk op de boerderij. De autochtone bewoners, de Maori's en Polynesiërs uit het zuidelijke Stille Oceaangebied, werden ook door de zware sport aangetrokken. De huidige All Blacks bestaan naast blanke spelers uit een aanzienlijk aantal Maori's (Steve McDowell, John Timu, Zinzan Brooke) en spelers met wortels in Westelijk Samoa (Va'inga Tuigamala, Graeme Bachop, Michael Jones) en Fiji (Walter Little).

Wegens hun recente vorm zijn de Australische Wallabies favoriet voor de wereldbeker. De rivaliteit tussen Australië en Nieuw-Zeeland is enorm, maar volgens Gray zullen de ware liefhebbers een Australische of Franse winst gemakkelijker accepteren dan een kampioenschap van Engeland of Schotland. “Die conservatieve rugbylanden hebben een te grote stem in het Internationale Rugbybestuur, ze hebben de ontwikkeling van de sport geremd door vast te houden aan regels die de snelheid uit het spel halen. Bovendien wilden ze de amateurregels krampachtig handhaven”, zegt Gray.

In Nieuw-Zeeland staat het traditionele rugby union onder druk van het uit Australië overwaaiende professionele rugby league. Wegens het ontbreken van line-outs en een geringer aantal scrums zit er meer vaart in rugby league. Rugby league betaalt de sterspelers bovendien riante salarissen, waardoor de beste spelers van het rugby union een door dollars gemotiveerd overstapje maken. Nieuwzeelandse spelers als Matthew Ridge en John Schuster hebben de All Blacks inmiddels de rug toegekeerd en spelen rugby league in de competitie van de staat Nieuw Zuid-Wales, hetgeen de Nieuwzeelandse kansen van het in Engeland, Wales, Ierland, Schotland en Frankrijk te spelen wereldtoernooi heeft verzwakt.

In Nieuw-Zeeland is er ook grote belangstelling voor verrichtingen in Europa van Fiji en Westelijk Samoa. Fiji is als achtste van de zestien deelnemers geplaatst. De Fijiers schieten vaak conditioneel tekort, maar moeten serieus worden genomen, want eerder dit jaar won het zevental in Hongkong de wereldtitel. Overigens bestaat er in Fiji geen raciale integratie zoals in het Nieuwzeelandse rugby. Het team bestaat uitsluitend uit autochtone Fijiers. De Indiase bevolkingsgroep, de helft van de bewoners van de eilandengroep waarmee de autochtone Fijiers op gespannen voet leven, is nauwelijks bij de sport betrokken.

Het team van Westelijk Samoa bestaat voor het grootste deel uit spelers die in de Nieuwzeelandse competitie uitkomen. Als eerste treft het Wales, in het legendarische Arms Park-Stadion in Cardiff. Volgens de voormalige Argentijnse international Topo Rodriguez zal Samoa de Welshmen met ten minste derig punten verschil verslaan. Na de verwoestende 63-6 nederlaag die Australië het op papier sterke Wales onlangs toebracht, is die voorspelling minder ongeloofwaardig dan ze op het eerste gezicht lijkt.

Dat ontluisterende verlies was deels een gevolg van de bijzonder goede Australische aanval, met uitblinker David Campese. De uit Italië afkomstige Campese wordt zelfs in Nieuw-Zeeland erkend als de briljantste speler van dit moment. “De grotere ervaring van ons team moet de Australiërs van de wereldtitel afhouden. Het is te hopen dat de hogere leeftijd van de All Blacks ons niet zal opbreken tegenover de Australische creativiteit,” aldus Wynne Gray.