Roemeense Haïdoeks van alle markten thuis

Concert: De Taraf van Haïdoeks, zigeunerorkest uit Roemenië, bestaande uit violen, accordeons, tambals, cymbalom en fluit. Gehoord: 27-9 Tropeninstituut, Amsterdam. Gedeelten uit dit concert worden op 28-11 uitgezonden in het VPRO programma De Wandelende Tak (20.00 - 21.00 uur, Radio 4). Verder te horen: vanavond RASA, Utrecht en 4-10 Melkweg, Amsterdam.

Dat het gekwelde Roemenië nog iets anders te bieden heeft dan grimmige politieke schermutselingen bleek gisteren in het Amsterdamse Tropeninstituut. Drukken de mijnwerkers zich momenteel vooral met bijlen en knuppels uit, de Taraf van Haïdoeks (wat zoiets als 'schelmenclub' betekent) hanteert liever de strijkstok en het hakkebord (tambal). Deze keuze spruit niet alleen voort uit het verschil tussen stads- en plattelandscultuur, de 'taraf' komt uit het zuidelijk van Boekarest gelegen dorp Clejani, maar heeft ook te maken met de maatschappelijke laag waaruit de musici worden gerecruteerd: de minderheidsgroep van de zigeuners. Zoals de Amerikaanse zwarten hun sociaal commentaar decennia lang ventileerden via de blues, zo 'verstoppen' de Roemeense zigeuners hun kritiek in 'cintecs', lange liederen met een verhalend karakter. Sommigen gaan over liefde en droefheid in het algemeen, andere behandelen een zeer specifiek onderwerp zoals gisteravond bijvoorbeeld de Balada Conducatorolui (de ballade van de dicator), bloedstollend intens vertolkt door de 70-jarige Nicolae Neascu. Dat dit lied, onlangs verschenen op de cd Taraf de Haïdouks (Cramworld CRAW 2 CD) onder een andere titel ook te vinden is op de al voor de val van dictator Nicolae Ceaucescu verschenen cd Musiques des Tsiganes de Valachie (Ocora C559036) zegt iets over de flexibiliteit van deze musici. Ze passen zich aan wisselende omstandigheden aan, zoals dat wordt verwacht van musici die zowel bij begrafenissen als op bruiloften van de partij zijn.

Tussen de vaak hartverscheurende liederen door - ook de stemmen van Dimitru Baicu (61) en Ion Manole (72) zijn van een rauwe schoonheid - waren gisteren heel wat doina's, hora's en sirba's te horen, vrolijke dansliedjes die vrijwel altijd in een ijltempo werden gespeeld. Dat er door de krakkemikkigheid van het instrumentarium en de voortdurende wisseling van sfeer en bezetting soms dingen misgingen, was te verwachten maar het stoorde nauwelijks. Zelfs bij het spelen in een verkeerde toonsoort en op een volslagen ontstemd cymbalom bleef de schwung er in, het harsstof bij de vioolkammen getuigde ervan.

De Taraf van Haïdoek, veertien man sterk tussen de 15 en de 72 jaar, zit zelden bij de pakken neer. Zij plukken de dag zo lang het kan, en morgen zien ze wel weer. En als ook Iliescu mocht vallen, dan plakt Nicolae Neacsu aan zijn Balada Conducatorolui gewoon een paar extra regels vast.