"Ongekende kansen' voor ontwapening

De belangrijkste passages uit de rede die de Amerikaanse president Bush vannacht heeft gehouden over ingrijpende beperkingingen van de nucleaire bewapening.

“Goedenavond. Vanavond zou ik met u willen spreken over onze toekomst, en over de toekomst van de komende generatie. De wereld is in een geweldig tempo veranderd. Iedere dag wordt een nieuwe pagina geschiedenis geschreven, zelfs nog voordat de inkt van de pagina van gisteren opgedroogd is. En zeer recent hebben we gezien hoe de volkeren van de Sovjet-Unie zich naar democratie en vrijheid keerden en een systeem afwezen dat rustte op onderdrukking en angst. (...)

Het vooruitzicht van een Sovjet-invasie in West-Europa, gelanceerd met een kleine of geen enkele waarschuwingstijd, is niet langer een realistische bedreiging. (...) Het Warschaupact is ten onder gegaan. In de Sovjet-Unie zijn de voorstanders van democratie zegevierend uit een coup tevoorschijn gekomen die het oude systeem van onderdrukking zou hebben hersteld. (...) De nucleaire voorraad van de Sovjet-Unie lijkt nu minder een instrument van nationale veiligheid en meer een last. Het gevolg daarvan is dat we nu een ongekende kans hebben om de nucleaire krachtsontplooiing van zowel de Verenigde Staten als de Sovjet-Unie te veranderen.

Als wij en de Sovjet-leiders de juiste stappen nemen, sommige door ons, sommige door hen, sommige samen, kunnen we het arsenaal van kernwapens in de wereld drastisch kleiner maken. (...) Nu is de tijd aangebroken om deze kans te grijpen. Na zorgvuldige studie en raadpleging van mijn naaste adviseurs en na het overwegen van de waardevolle raadgevingen van premier Major, president Mitterrand, kanselier Kohl en andere geallieerde leiders, kondig ik vandaag een serie vergaande initiatieven aan die ieder onderdeel raken van onze nucleaire strijdkrachten te land, ter zee en in de lucht. (...)

Ik begin met de categorie waar we de fundamenteelste verandering in de nucleaire strijdkrachten in meer dan veertig jaar zullen aanbrengen: de niet-strategische wapens of kernwapens voor de korte afstand.

Vorig jaar heb ik Amerikaanse plannen geschrapt om onze van de grond te lanceren nucleaire slagveldwapens te moderniseren. Later hebben onze NAVO-bondgenoten zich bij ons gevoegd in de aankondiging dat het bondgenootschap de wederzijdse uitbanning van alle nucleaire artilleriegranaten zou voorstellen op het moment dat de onderhandelingen met de Sovjet-Unie over de nucleaire wapens voor de korte afstand zouden beginnen.

Maar het beginnen van deze besprekingen op dit moment zou deze systemen slechts laten voortbestaan, terwijl we ons in langdurige onderhandelingen zouden begeven. De gebeurtenissen van afgelopen maand staan snellere en stoutmoediger actie niet alleen toe, maar dwingen die ook af. Ik geef daarom de opdracht dat de Verenigde Staten hun volledige mondiale voorraad van kernwapens voor de korte afstand die van de grond worden gelanceerd (...) uitbannen. We zullen al onze nucleaire granaten en ballistische kernkoppen voor de korte afstand naar Amerika halen en ze vernietigen.

We zullen ons er natuurlijk van verzekeren dat we in Europa een effectieve kernmacht behouden die door vliegtuigen kan worden ingezet. Dat is essentieel voor de veiligheid van de NAVO. Als antwoord daarop heb ik de Sovjet-Unie gevraagd deze weg met ons te gaan en hun hele vooraad van de grond te lanceren kernwapens voor de korte afstand te elimineren. (...)

[De Verenigde Staten zullen tevens] alle tactische kernwapens van hun oppervlakteschepen en aanvalsonderzeeboten terugtrekken, net als die kernwapens die verbonden zijn met onze op land gestationeerde marinevliegtuigen. Dat betekent de verwijdering van alle nucleaire Tomahawk-kruisraketten van Amerikaanse schepen en onderzeeboten en ook de verwijdering van nucleaire bommen aan boord van vliegdekschepen.

Het resultaat is dat onze schepen onder normale omstandigheden geen tactische kernwapens zullen vervoeren. Veel van deze te land of ter zee gestationeerde kernkoppen zullen worden ontmanteld en vernietigd. De wapens die overblijven zullen onder veilige omstandigheden centraal worden opgeslagen en beschikbaar zijn, indien nodig, tijdens een toekomstige crisis.

Ook hier is er voor de Sovjet-Unie alle reden hetzelfde soort actie te ondernemen. (...) Ik dring daar bij de Sovjet-leiders op aan dit te doen.

Geen enkele categorie van kernwapens heeft meer aandacht getrokken dan die in onze strategische voorraden. Het verdrag voor de vermindering van de strategische bewapening (START), dat president Gorbatsjov en ik in juli hebben getekend was het eindresultaat van bijna tien jaar werk. Het verdrag roept op tot grootscheepse stabiliserende verminderingen en effectieve controle.

Stipte ratificatie door beide partijen is essentieel. Maar ik geloof ook dat de tijd rijp is START te gebruiken als een springplank om nieuwe stabiliserende veranderingen te bereiken. Ik geef opdracht dat alle Amerikaanse strategische bommenwerpers onmiddellijk hun staat van paraatheid beëindigen. Ik doe een beroep op de Sovjet-Unie om als soortgelijk gebaar haar mobiele raketten in hun opslagplaatsen te zetten, waar ze veiliger en beter beveiligd zijn.

Ten tweede zullen de Verenigde Staten onmiddellijk de staat van paraatheid beëindigen van al hun intercontinentale ballistische raketten (ICBM's) die als gevolg van het START-verdrag zouden worden vernietigd. Liever dan te wachten op het in het verdrag voorziene plan de eliminering in zeven jaar te laten verlopen, zullen we de vernietiging van deze systemen versnellen als het START-verdrag eenmaal is getekend. Ik doe een beroep op de Sovjet-Unie hetzelfde te doen.

Ten derde beëindig ik de ontwikkeling van de ICBM-Peacekeeper, evenals de mobiele onderdelen van het programma voor kleine ICBM's. De kleine ICBM met één enkele kernkop zal ons enig overblijvende programma voor ICBM-modernisering zijn en ik doe een beroep op de Sovjet-Unie om alle programma's voor toekomstige ICBM's die met meer dan één kernkop zijn uitgerust te beëindigen en ICBM-modernisering te beperken tot een type raket dat met één kernkop is uitgerust, zoals wij ook hebben gedaan.

Ten vierde schrap ik het huidige programma om een vervanger te produceren voor de nucleaire aanvalsraket die bedoeld was voor onze strategische bommenwerpers.

En ten vijfde zullen de Verenigde Staten, als gevolg van de aanpassingen in de strategische bewapening die ik zojuist heb uiteengezet, hun commando- en controleprocedures stroomlijnen. Dit zal ons de mogelijkheid geven onze strategische nucleaire strijdkrachten een effectievere structuur te geven.

(...) Sinds de jaren zeventig is het meest kwetsbare en meer onstabiele deel van de nucleaire strijdkrachten van de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie de intercontinentale raketten met meer dan één kernkop geweest. Beide kampen hebben deze ICBM's ondergebracht in ondergrondse silo's, waar ze kwetsbaarder zijn dan raketten op onderzeeboten. Ik stel voor dat de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie snel een akkoord bereiken om alle ICBM's uit hun arsenaal die met meer dan één kernkop zijn uitgerust te vernietigen. Na de vaststelling van een tijdschema voor beide partijen kunnen we snel actie ondernemen om deze systemen te veranderen of te vernietigen op basis van de procedures die al in de START-overeenkomst zijn vastgelegd.

Kortom: zo'n actie zou het enige buitengewoon onstabiele onderdeel van onze nucleaire arsenalen wegnemen.

Maar er meer te doen. De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie zijn niet de enige naties met ballistische raketten. Zo'n vijftien landen hebben deze nu in hun bezit en over tien jaar zal hun aantal tot twintig aangroeien.

Het recente conflict in de Perzische Golf toont ondubbelzinnig aan dat de tijd is aangebroken om krachtig actie te ondernemen om deze bedreiging van de wereldvrede aan te pakken. Dienovereenkomstig doe ik een beroep op de Sovjet-leiders samen met ons onmiddellijk concrete stappen te zetten die de beperkte stationering van niet-nucleaire verdedigingssystemen toestaan, om bescherming te bieden tegen beperkte aanvallen door ballistische raketten wat ook hun herkomst moge zijn, zonder de geloofwaardigheid van de bestaande afschrikkingsstrijdmacht te ondermijnen.

En we zullen onze poging intensiferen om verspreiding van kernwapens en raketten te voorkomen. Deze twee inspanningen zullen elkaar versterken. Om de samenwerking te verstevigen zullen de Verenigde Staten spoedig voorstellen doen om extra initiatieven te nemen op het gebied van een waarschuwingssysteem tegen ballistische raketten.

En tenslotte wil ik een andere mogelijkheid voor samenwerking ter sprake brengen die de wereld veiliger kan maken. Tijdens de mislukte coup in Moskou van vorige maand hebben veel Amerikanen mij gevraagd of ik dacht dat de nucleaire wapens van de Sovjet-Unie onder doeltreffende controle stonden. Ik geloof niet dat Amerika in die spannende dagen een groter risico liep om nucleair te worden aangevallen. Maar ik geloof dat meer kan worden gedaan om het veilige beheer en de ontmanteling van Sovjet-kernwapens te verzekeren.

Daarom stel ik voor dat we met de Sovjet-Unie besprekingen beginnen om de mogelijkheden voor samenwerking op drie terreinen na te gaan: allereerst moeten we nagaan of gezamenlijke technische samenwerking mogelijk is bij de veilige en wat het milieu betreft verantwoorde opslag, bij het transport en bij de ontmanteling en vernietiging van kernkoppen; ten tweede moeten we spreken over bestaande regelingen voor de fysieke veiligheid van nucleaire wapens en hoe deze kunnen worden versterkt; ten derde moeten we de regelingen voor het commando over en de controle van kernwapens bespreken ten einde meer bescherming tegen ongeoorloofd of per ongeluk gebruik van nucleaire wapens te verschaffen.

Mijn vriend de Franse president Mitterrand heeft onlangs een dergelijk idee naar voren gebracht. Na verdere consultaties met de bondgenoten en op het moment dat de leiders van de Sovjet-Unie daartoe bereid zijn, zullen we verdere uitwerking geven aan dit plan.

De initiatieven die ik bekendmaak bouwen voort op de nieuwe defensiestrategie die ik een jaar geleden uitstippelde en die onze aandacht minder richtte op een wereldwijde confrontatie. We consulteren onze bondgenoten over de tenuitvoerlegging van veel van deze stappen, die goed passen in de post-Koude Oorlog strategie die we ontwikkelen in de NAVO.

Terwijl we deze initiatieven uitvoeren, zullen we nauwlettend kijken hoe de Sovjet-leiding reageert. We verwachten dat onze forse stappen zullen worden beantwoord met even forse stappen aan Sovjet-zijde. Als dit gebeurt, dan is verdere samenwerking onvermijdelijk. Zo niet, dan is er een historische kans verloren gegaan.

Afgezien hiervan, laat niemand eraan twijfelen dat we de noodzakelijke kracht behouden om onze veiligheid en die van onze bondgenoten te beschermen.

Bovendien, regionale instabiliteit, de verspreiding van massa-vernietigingswapens en - zoals we tijdens het conflict in de Golf zagen - de territoriale ambities van op macht beluste tirannen, vereisen nog steeds dat wij een sterke strijdmacht hebben om onze nationale belangen te verdedigen en onze verplichtingen jegens onze bondgenoten na te komen. Daarom moeten we een coherent plan uitvoeren voor een aanzienlijk kleinere maar volledig capabele strijdmacht, die de stabiliteit vergroot, maar voldoende sterk is om elke potentiële tegenstander ervan te overtuigen dat de kosten van agressie elke mogelijke winst overtreffen.

We kunnen het ons rustig veroorloven de stappen te nemen die ik vandaag heb aangekondigd, stappen die erop zijn gericht het gevaar van misrekeningen tijdens een crisis te verminderen. Maar om dat te kunnen doen, moeten we doorgaan met die elementen van onze strategisch moderniseringsprogramma die hetzelfde doel beogen. We moeten de B-2 en SDI-programma's volledig in stand houden. We kunnen radicale veranderingen aanbrengen in de kernmachten van beide kanten door ze kleiner, veiliger en stabieler te maken. Maar de Verenigde Staten moeten een moderne kernmacht behouden, inclusief de "strategische drieëenheid', en zo de geloofwaardigheid van onze afschrikkingsmacht bewaren.

Sommigen zullen zeggen dat door deze initiatieven meer geld beschikbaar komt voor binnenlands-politieke programma's, maar het vredesdividend dat ik zie wordt niet gemeten in dollars maar in grotere veiligheid. Op de korte termijn kunnen sommige van deze stappen zelfs geld kosten. Gegeven het ambitieuze plan dat ik al eerder heb voorgesteld om de defensie-begroting van de Verenigde Staten met 25 procent te verlagen, kunnen we ons geen onverstandige kortingen veroorloven op de begroting die ik aan het Congres heb voorgelegd. Ik reken op steun van het Congres om te verzekeren dat we genoeg middelen hebben om onze strijdkrachten op een verantwoordelijke manier te herstructureren en de beslissingen uit te voeren die ik vanavond heb aangekondigd.

Twintig jaar geleden, toen ik het voorrecht had dit land te dienen als ambassadeur bij de Verenigde Naties, sprak ik eens over het droombeeld van de oprichters van de VN, hoe zij droomden over een nieuw tijdperk waarin de grote machten van de wereld zouden samenwerken in vredestijd zoals zij dat hadden gedaan als bondgenoten in oorlogstijd.

Vandaag consulteerde ik president Gorbatsjov, en hoewel hij niet de tijd had om alle details op zich in te laten werken, geloof ik dat de Sovjet-reactie duidelijk positief zal zijn. Ik sprak ook met president Jeltsin, en hij gaf een gelijksoortige reactie, positief, hoopvol. En nu kunnen het Sovjet-volk en zijn leiders de zware last van zich af schudden van een kostbaar en gevaarlijk nucleair arsenaal dat de wereldvrede de laatste vijftig jaar heeft bedreigd. Ze kunnen met ons meedoen bij deze dramatische stappen naar een nieuwe wereld van veiligheid en stabiliteit.

Vanavond, terwijl ik het drama van de democratie zich over de hele wereld zie ontvouwen, zijn we dichter bij die nieuwe wereld dan ooit tevoren. Het is aan ons om de toekomst te beïnvloeden, te scheppen en hoewel we de toekomst niet moeten vergokken, kunnen we de historische kans die voor ons ligt niet laten lopen. Er is gezegd dat het lot niet een kwestie van toeval is. Het is een kwestie van keuzes. Het is niet iets om op te wachten. Het is iets om te bereiken. De Verenigde Staten hebben gestaan waar onze taak ons verplichtte om te staan, en men kan nu zeggen dat wij voorop gingen naar waar ons lot ons verplichtte om te gaan, naar een vreedzamer, hoopvoller toekomst. We kunnen de kinderen van de wereld geen waardevoller geschenk geven. Dank u, goedenavond en God zegene de Verenigde Staten van Amerika.''