Jubilerende Waalse kerk verbrokkelt en vergrijst; “We zijn nog een keurige, apolitieke gemeenschap”

DEN HAAG, 28 SEPT. Het in empirestijl opgetrokken, uit 1807 daterende gebouw van de Haagse Waalse gemeente, de Église Reformée Wallonne de la Haye, staat op de monumentenlijst. Toch maakt de kerk, waar vandaag het vierhonderdjarig bestaan van de gemeente wordt gevierd, bepaald geen majesteitelijke indruk, daar op de hoek van de Molenstraat en het Noordeinde schuin tegenover de plek waar vroeger het vermaarde établissement Maison Krul was gevestigd. Vooral niet omdat het gebouw waaraan de vloek van de graffiti niet voorbij is gegaan, dringend aan restauratie toe is om nog eens honderd jaar als godshuis te kunnen dienen.

Niet ver van de Waalse kerk ligt paleis Noordeinde. Met de koninklijke bewoners en hun hovelingen hebben de Waalse calvinisten, oorspronkelijk religieuze vluchtelingen uit Frankrijk, gedurende de vier eeuwen van hun aanwezigheid in de hofstad tot op de dag van vandaag een innige band onderhouden.

Het was immers Louise de Coligny, de Franstalige vierde echtgenote van prins Willem van Oranje, die er in 1591 toe bijdroeg dat de Franse protestanten een eigen predikant kregen en een zelfstandige kerkelijk gemeente konden vormen. De goede relatie met de Oranjes bleef lang bestaan. Vele Oranjes werden in de Waalse kerk gedoopt en aangenomen als leden van de Nederlandse Hervormde Kerk. Tot onder koningin Juliana was de Waalse predikant in Den Haag, dominee Forget, tevens hofprediker. Bij gelegenheid vertaalde hij koninklijke kerstboodschappen in het Frans.

Met koningin Beatrix kwam een eind aan de eeuwenlange koninklijke band met de Waalse kerk. Afgezien van de herdenkingsdienst van vanmiddag ter gelegenheid van het vierhonderdjarig bestaan van de gemeente, komt de koningin er nooit meer. Ze kerkt in de nabijgelegen, minder ouderwetse Kloosterkerk. Daarom wilde zij bij de dienst van vandaag in de Eglise Reformée Wallonne niet op de koninginnebank zitten. Zij vindt dat die plaats haar niet meer past, zo weet men binnen de Waalse gemeente discreet te vertellen.

Nog altijd is Frans de voertaal in de Waalse gemeenten, waarvan er op het ogenblik nog vijftien zijn met in totaal circa tweeduizend leden. Binnen de Nederlandse Hervormde kerk zijn ze zelfstandig en vormen ze een eigen classis. Predikanten worden veelal uit het buitenland betrokken: uit Frankrijk, Zwitserland en soms uit verder verwijderde Franssprekende protestantse gemeenten tot aan Cambodja toe.

Net als de meeste kerken in den lande telt de Waalse gemeente in Den Haag nog maar weinig jeugdige leden. Volgens jhr.mr. Lodewijk de Beaufort, in het dagelijks leven eerste plaatsvervangend griffier van de Tweede Kamer, komt dat onder meer doordat het met het Franse taalonderwijs tegenwoordig zo erbarmelijk is gesteld.

Vroeger was dat anders. Toen spraken de hogere standen vloeiend Frans. “Er was toen sprake van een deftige kerk met veel adel, nogal wat mensen met dubbele of half-Franse namen en veel hoge militairen. Hoewel we nu niet meer zo deftig zijn, zijn we nog altijd een keurige en apolitieke gemeenschap van uiterst orthodoxe tot zeer vrijzinnige leden”.

Ter gelegenheid van het jubileum wordt vanmiddag een gedenkboek over de Quatrième Centenaire, een kroniek van de laatste honderd jaar van de Haagse Walen, aan koningin Beatrix aangeboden. Op de omslag prijkt een fraaie prent van het kerkgebouw. De door F.H.Chr.M. Daams geschreven tekst van het boek moet volgens mevrouw A.M.C. Reuchlin, ambtelijk secretaris van de Tweede Kamerfractie van het CDA, nog "vertrouwelijk' blijven: de etiquette laat niet toe dat daarover ook maar iets wordt verteld, zolang hare majesteit het gedenkboek nog niet in haar bezit heeft.

De vierhonderd jaar oude gemeente zal in het jubileumboek niet kunnen verhullen dat ze nu moeilijke tijden doormaakt. Weliswaar is er onder Franstalige, protestantse buitenlanders in Den Haag - diplomaten en werknemers van internationale bedrijven en instellingen - nog belangstelling voor geestelijk leven in hun taal, maar de Eglise de Refuge brokkelt af. Niet alleen omdat haar monumentale gebouw in een gammele staat verkeert, maar ook omdat zij zich niet heeft kunnen onttrekken aan de veranderingen en de neerwaartse spiraal van de laatste decennia in het Nederlandse kerkelijke leven. Met als gevolg dat de gemeente, die in 1891 nog drie Waalse dominees had in Den Haag, nu nog maar één predikant voor haar vierhonderd leden heeft en dat andere Waalse gemeenten in Nederland soms predikanten uit Antwerpen en Luik moeten lenen om leiding te geven aan hun leden.