Historisch besluit

GEORGE BUSH heeft vannacht, in antwoord op de dramatische ontwikkelingen in de Sovjet-Unie sinds de mislukte coup van ruim een maand geleden, het initiatief genomen.

De Amerikaanse president grijpt, met een beroep op Moskou om hem te volgen, het voortouw bij de ontmanteling van een reeks van nucleaire wapensystemen. Gezien de reacties van zowel Gorbatsjov en Jeltsin als van leiders van andere belangrijke Sovjet-republieken zullen beide nucleaire supermogendheden binnen afzienbare tijd hun in potentie offensieve nucleaire strategie vervangen door een zuiver defensieve, waarbij zij op elkaar afgestemde commando- en controlesystemen zullen ontwikkelen om risico's, zoals gedurende de coup hebben bestaan, praktisch uit te sluiten. Voor deze ingreep liggen aan Amerikaanse kant beproefde plannen en concepties al vele jaren lang gereed. Er zullen zich dan ook nauwelijks verrassingen of complicaties voordoen.

Drie categorieën van maatregelen staan centraal. Alle tactische nucleaire wapens ter land en ter zee (inclusief de nucleair geladen maritieme kruisraketten) zullen worden afgeschaft, in het strategische vlak zal hetzelfde moeten gelden voor mobiele wapens alsmede voor de destabiliserende en aanvalsgerichte ballistische raketten met meervoudige kernkoppen. Voor de Amerikaanse strategische bommenwerpers zal de paraatheid onmiddellijk drastisch worden verminderd in ruil voor eenzelfde stap met betrekking tot de mobiele raketten aan Sovjet-zijde.

ANDERZIJDS zal het Amerikaanse nucleaire arsenaal blijven bestaan en worden gemoderniseerd. In het tactische vlak zullen, met het oog op de verdediging van Europa, door vliegtuigen meegevoerde nucleair geladen raketten voor de kortere afstand operationeel worden, het strategische arsenaal zal worden gevormd door raketten uitgerust met één atoomkop die passen in een defensieve opstelling en bovendien zal een beperkte strategische defensie worden opgetrokken tegen inkomende ballistische raketten. (De Scud-aanvallen op Israel en Saoedi-Arabië zijn niet vergeten). Bush roept ten slotte op tot een hernieuwde en gezamenlijke actie tegen de verbreiding van kernwapens in de wereld.

De president memoreerde de instemming van Europese leiders maar liet onbesproken de strategische keuze waaraan zeker Frankrijk en Groot-Brittannië zich niet langer kunnen onttrekken. De Franse en Britse arsenalen zullen eveneens aan de nieuwe omstandigheden en de nieuwe concepties moeten worden aangepast. Maar het probleem doet zich in deze landen voor dat zij althans op strategisch gebied hierop niet zijn voorbereid.

Bush' initiatief moet worden geplaatst in de reeks van historische besluiten van de presidenten Kennedy en Reagan. De eerste lanceerde het concept van beheersing, de tweede van vermindering van de aantallen nucleaire wapens. Bush doet nu de beslissende stap naar een gecontroleerd en defensief bepaald evenwicht dat is geworteld in een gezamenlijk concept van de voormalige opponenten. Zeker ook de Chinese en Franse bereidheid om toe te treden tot het zogenoemde non-proliferatieverdrag heeft, naast de veranderingen in de Sovjet-Unie, deze ingrijpende versterking van de wereldwijde veiligheid mogelijk gemaakt.

IMPLICIET onderstreepte Bush met zijn rede dat een element van nucleaire afschrikking noodzakelijk blijft om de gezamenlijke veiligheid te verzekeren. Een atoomvrije wereld, tientallen jaren lang een loze belofte van de Sovjet-propaganda, blijft een utopie.