"Hé Smollie, speelde je hier nog maar, hoor ik vaak van Feyenoorders'

Toen hij in 1988 naar Feyenoord kwam had WLODI SMOLAREK er al een voetbalcarrière opzitten. De linksbuiten van FC Utrecht speelde 63 keer in het Poolse elftal en kwam uit voor Alexandrow Lodzki, Legia Warschau, Widzew Lodz en Eintracht Frankfurt.

Het was geen toeval dat Wlodzimierz Wojtek Smolarek (Wlodi of Smolli voor intimi) zijn vrije woensdag deze week benutte om Feyenoord aan het werk te zien. In Ouderkerk aan de IJssel woont hij nog steeds onder de rook van Rotterdam. Maar afgezien van de korte reisafstand kan hij de club uit De Kuip emotioneel niet loslaten. Daar, aan de boorden van de Maas, is in het seizoen '89-'90 zijn hart gebroken.

De in Lodz geboren Smolarek werd al in 1980 door zijn vriend, tolk en zaakwaarnemer Jan de Zeeuw enthousiast gemaakt voor Feyenoord. De ondernemer was geïmponeerd geraakt door de nu 34-jarige spits via een Europa Cup-wedstrijd die hij bijwoonde in Polen tussen Widzew Lodz en Juventus. In dat duel draaide een nog jeugdige Smolarek de gevreesde Italiaanse verdediger Gentile helemaal dol. Feyenoord bezat in die tijd nog een geweldige reputatie in Polen. Het was immers de club die in zijn topjaren Legia Warschau en Ruch Chorsow had uitgeschakeld voor de Europa Cup. In 1982, na het WK in Spanje waarop hij met onder meer Deyna, Boniek, Lato en Szarmach schitterde in het Poolse elftal, deed Feyenoord via De Zeeuw de eerste poging om Smolarek te contracteren.

De autoriteiten achter het toenmalige IJzeren Gordijn hielden een overgang naar het Westen nog tegen. Na het WK in Mexico ('86) mocht Smolarek wel weg, maar toen werd Feyenoord in financieel opzicht afgetroefd door Eintracht Frankfurt, dat zowel in de salarissfeer als het transferbedrag drie maal zo hoog kon bieden. In '88 had De Zeeuw, op aandrang van Hans Kraay, eindelijk succes: Smolarek kon tegen een redelijke vergoedingssom naar Feyenoord. Ondanks de goede verdiensten en het behalen van de DFB-Pokal was Smolarek, niet zo rouwig over het vertrek uit Duitsland. “Als gevolg van strikte opdrachten voetbalt iedereen daar met oogkleppen op. Niemand heeft een eigen inbreng. Ik moest ballen neerleggen voor een andere spits en daarbij bleef het.”

Het verblijf bij Feyenoord veranderde van een droom in een nachtmerrie. Het eerste seizoen bleek Smolarek een nuttige aanwinst. Maar in het tweede jaar kreeg hij het aan de stok met de nieuwe trainer Pim Verbeek. Een oefenwedstrijd tegen Eindhoven vormde het begin van een slepend conflict. In de kleedkamer stelde Smolarek de tactiek van Verbeek ter discussie. De oefenmeester gaf daarna steeds vaker de voorkeur aan Regi Blinker op links en de linksbenige Smolarek moest rechtsbuiten of op het middenveld staan. “Ik heb toen gezegd: ik kan geen rendement opleveren als ik zo moet functioneren. Bovendien vond ik dat een trainer als een vader moet zijn voor de spelers en niet een schoolmeester.” Rondom het Europa-Cupduel tegen VfB Stuttgart verdween de gelouterde, maar tot in het diepste van zijn ziel gekrenkte Smolarek zelfs uit de selectie. “Het bestuur wilde Verbeek ontslaan. Lokhoff en Van Geel hebben het toen voor hem opgenomen. Dat was niet in mijn voordeel. Tegen Van Geel heb ik gezegd: "let maar op, jij bent de volgende die aan de beurt is'. Dat kwam uit. Op de oefentrip naar Saoedi Arabië werd ook hij buiten het team gelaten.”

Gunder Bengtsson kwam de technische staf versterken. De Zweed zag op de training dat Smolarek wel degelijk kwaliteiten heeft. Maar hij durfde het niet voor hem op te nemen. Toen FC Utrecht zich meldde zei hij slechts tegen Smolarek: Think about the money. Ofwel: kies eieren voor je geld. Zaakwaarnemer De Zeeuw weet intussen waarom de Pool weg moest. De Stichting Arbeidszaken wilde het sein voor de Tsjechoslowaak Griga, een "ontdekking' van technisch directeur Ger Lagendijk, op groen zetten als Smolarek vertrok. De dag waarop Smolarek zelf besloot zijn geliefde club de rug toe te keren zal hij nooit vergeten. “We zaten in een kamertje: De Zeeuw, Lagendijk en ik. Op een gegeven moment werd ik het zat. Niemand kon me vertellen waarom ik niet meer speelde. Ik zei: ik heb genoeg van al dat gedraai, ik ga weg. Liever bij een wat mindere club dan verder werken in deze sfeer.”

De afloop is bekend. Alle illustere hoofdrolspelers in dit treurspel hebben De Kuip inmiddels via de achterdeur verlaten. “Als ik nu nog Feyenoorders tegenkom, krijg ik vaak te horen: 'Hé Smollie, speelde je hier nog maar. De mensen die destijds fouten hebben gemaakt zijn allemaal vertrokken.”

De Zeeuw heeft een im- en export bedrijf dat vooral handel drijft met Oost-Europa. Hij is nota bene een Vriend van Feyenoord. Geldschieter dus. Maar De Zeeuw zegt het onvoorstelbaar te vinden hoe er destijds met mensen is omgegaan. “Zo behandel je een arbeider nog niet eens.” De Zeeuw constateert dat de reputatie van Feyenoord in Polen een enorme deuk heeft opgelopen. Door de affaire met Smolarek, maar ook met doelman Bolesta. Die werd aangetrokken als vervanger van de geblesseerde Hiele, werd snel uitgekotst en verdedigt nu het doel van Roda JC. De Zeeuw: “Twee internationals, Kosecki van Galatasaray en Ziober van Montpellier, die nog scoorde tegen Oranje, zijn komende zomer voor een prikkie te koop. Maar Feyenoord hoeft niet op hun komst te rekenen. Het respect voor die club is helemaal weg in Polen.”

Bij FC Utrecht nam Smolarek sportief wraak. De komst van trainer Ab Fafié, die de discipline terugbracht in De Galgenwaard, deed ook zijn ster weer rijzen. De sluwe oude vos zorgde vaak voor beslissende treffers. In totaal trof hij twaalf keer het doel. Dit seizoen heeft hij al weer vier goals achter zijn naam staan. Een vijfde was misschien nog wel de belangrijkste. In Graz bezorgde hij FC Utrecht anderhalve week geleden een uitstekende uitgangspositie voor het bereiken van de tweede ronde in het UEFA-Cuptoernooi.

In tegenstelling tot veel van zijn collega's houdt bij Smolarek het vak van profvoetballer niet op buiten het hek van het stadion. De Italiaanse scheidsrechter in Oostenrijk, van wie verondersteld werd dat het een thuisfluiter was, had hij tevoren al uitgebreid gevolgd op de RAI. Als enige wist Smolarek dat de man juist wel een integere arbiter is. “Ik heb thuis 65 videobanden met wedstrijden van de Nederlandse competitie. Voor elk duel bestudeer ik uitgebreid de eigenschappen van mijn directe tegenstander. Kapt hij bijvoorbeeld nog een man uit of niet? Neem Blind van Ajax. Dat is een goede voetballer, maar hij moet zo vaak mee naar voren dat je als aanvaller gemakkelijk zijn krachten kunt slopen. Ik laat hem eerst keurig in de dekking komen en sleep hem vervolgens naar alle hoeken van het veld. Dan is hij kapot. Overigens vind ik De Wolf de lastigste verdediger. Als hij fit is speelt hij hard maar correct en zeer kort op de man. Hij gebruikt alle middelen om je af te stoppen.”

Smolareks grote voorbeelden waren vroeger Deyna en Lubanski. Als hem een mening wordt gevraagd over de Nederlandse linksbuitens moet hij diep nadenken. Reagerend op de nationale discussie over Ajacied Roy: “Bryan en Blinker van Feyenoord hebben een beetje dezelfde stijl en dezelfde tekortkomingen. Ze blijven te veel aan de lijn plakken en zijn te weinig productief. Ze maken een actie, ronden die bijvoorbeeld af met een voorzet en dan geloven ze het verder wel. Hoekstra van PSV speelt doelgerichter. Als ik Roy was zou ik luisteren naar alle positieve en negatieve kritieken. Daar moet hij dan de juiste conclusies uit trekken. Op zijn leeftijd heb je als voetballer veel hulp nodig. Het is luisteren en doordrammen.”

Polen-Nederland, de onschuldige maar ook onthullende oefeninterland, heeft Smolarek van dichtbij meegemaakt. Samen met De Zeeuw vertoefde hij tussen zijn landgenoten. “Polen heeft zeker het eerste half uur te veel ontzag getoond voor Nederland. In de kleedkamer liep het team al een psychologische achterstand op. In Eindhoven moet de thuisspelende club altijd langs de gasten lopen om het veld te bereiken. Zagen ze ineens die grote Gullit langs komen. Ik hoop van harte dat Oranje het EK haalt. Want als dat niet gebeurt stort het Nederlandse voetbal in een diepe donkere put. Dat geldt ook voor Polen. Gezien de laatste interland zal het niet makkelijk worden voor Nederland om zich te kwalificeren. Het ene radertje past nog niet in het andere. Misschien is daarvoor nog tijd nodig. Verder had ik niet het idee dat de spelers van Nederland alles voor elkaar over hadden.”

Hoewel hij onze taal nog niet perfect beheerst is Smolarek in drie jaar aardig ingeburgerd in Nederland. Zijn grote hobby beoefent hij aan een kanaal dichtbij zijn huis: vissen. “Zaterdagmiddag voetballen mijn kinderen bij Spirit, de plaatselijke amateurclub. Daarna ga ik nog wel eens vissen. Altijd op snoek. Laatst ving ik er een van een meter. Dan is het: foto maken en teruggooien. In Nederland durf ik ze niet te eten. In Polen is het water helder als kristal. Daar kan dat wel.”

Vissen is goed voor de concentratie. Een uur voor de wedstrijd wordt de warming-up steevast ingezet met een kopje koffie. “Want dat is goed voor de emotie.” Smolarek beseft dat het moeilijk zal worden met FC Utrecht het huzarenstukje van vorig seizoen - een vierde plek in de eindstand van de competitie - te herhalen. Afgelopen zondag ging het team van Fafié nog ten onder tegen Sparta. “Daar komt bij dat het verwarrende competitieverloop een grote invloed heeft op de middenmoot en de subtop. Ploegen die al veel wedstrijden hebben gespeeld en daarin een redelijk aantal punten hebben behaald, stellen zich tevreden met een gelijkspel als ze bij ons op bezoek komen. Gevolg: zeer defensief voetbal. In de Europa Cup zal het wel een probleem worden als we in de volgende ronde een sterke tegenstander loten. Maar je wet het nooit. Met Widzew Lodz hebben we een keer in één seizoen Liverpool, Juventus en Manchester United uitgeschakeld. Uiteindelijk strandden we toen op de makkelijkste uit het rijtje, Dynamo Kiev.”