Een derde van de werklozen geniet nog maar een uitkering; Een "American dream' verstoord

WASHINGTON, 28 SEPT. Karin moet verhuizen. Na anderhalf jaar achtervolging door schuldeisers heeft ze besloten haar gehuurde tweekamer-appartement in Washington te verwisselen voor een studentenkamer. Dan kan ze beginnen met het afbetalen van haar autolening, haar belastingschuld en haar doktersrekeningen.

De secretaresse op haar werk heeft zich failliet laten verklaren. Ze had een schuld van 30.000 dollar. Hoewel ze slechts 21.000 dollar per jaar verdient, kreeg ze een gouden credit card met kredietmogelijkheden tot 50.000 dollar.

“Mijn generatie heeft niet geleerd te sparen”, zegt Karen. Veel leeftijdsgenoten van haar gaan weer bij hun ouders wonen omdat ze het financieel niet volhouden.

Vier jaar geleden bezat de nu 27-jarige Karin nog een eigen appartement in de binnenstad van Washington, een auto, die de in Amerika theoretische snelheid van 200 kilometer per uur haalt, vijftig paar schoenen en een prachtige garderobe. Nu betaalt ze vaak met ongedekte cheques en ze krijgt weer nieuwe waardering voor haar oude mantelpakjes en jurken in de motteballen.

Haar loopbaan begon als een Amerikaans droompje. Even voelde ze zich minimiljonair en ze had er alles voor over om de droom vol te houden. Vers van de universiteit werd ze meteen aangenomen als computerspecialiste voor een defensiefirma met een jaarinkomen van 32.000 dollar. Het waren de laatste jaren onder president Reagan en de overheidsgeldkraan stond wijd open voor onderzoek naar hoogtechnologische wapens. Alle declaraties door defensiefirma's werden zonder nadere vragen gehonoreerd. Al gauw groeide haar inkomen tot 70.000 dollar.

De laatste twee jaar slonk het aantal opdrachten en ging Karins inkomen bergafwaarts. Vorig jaar was het nog 32.000 dollar per jaar. Dit jaar werd ze ontslagen en was ze vier maanden werkloos. Omdat de status van werkloze niet gunstig is bij sollicitaties vroeg ze geen uitkering aan, maar bleef ze onbezoldigd in de boeken van haar vorige werkgever staan. Ze heeft nu een nieuwe baan, maar verdient te weinig om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Haar inkomen was teruggesukkeld, terwijl de schuldenlast nog stamde van haar leven in de fast lane. Het is typisch voor persoonlijke schommelingen die zich bij Amerikanen in een recessie kunnen voordoen.

De credit card hielp Amerikanen lange tijd om hun oude, hogere levenspeil vol te houden. Dit voorjaar steeg het krediet van credit-card-bedrijven. De schuldenlast van de modale consument is in acht jaar gestegen van 62 tot 83 procent van het jaarlijkse inkomen. Het aantal faillissementen van personen stijgt dan ook gestaag. Voor dit jaar verwacht men een miljoen faillissementen, waarvan 92 procent persoonlijke. Er kleeft nauwelijks nog een sociaal stigma aan en sommige schulden worden op schappelijke wijze gesaneerd.

In de bloeijaren kocht Karin haar auto op afbetaling. Omdat het een sportauto is met een rode kleur betaalt ze extra verzekeringspremie: 2000 dollar per jaar. Dan moet ze 400 dollar per maand afbetalen op haar auto. Verkopen kan ze de auto niet, omdat de tweedehandswaarde lager is dan die van de uitstaande autolening van 9000 dollar. De boekwaarde van de auto is 10.000 dollar maar in deze slechte tijden heeft geen koper er dat bedrag voor over. Bij verkoop zou ze dus een schuld overhouden en geen auto. Ze moet nog voor een aantal jaren achterstallige belasting op onroerend goed betalen op haar appartement dat ze inmiddels heeft verkocht. “Ik wou dat ik toen had nagedacht”, zegt ze. Ze heeft nog doktersrekeningen, omdat haar verwachting dat ze kerngezond zou blijven niet uit kwam. Anders dan veel Amerikanen kon ze zich tegen ziekte verzekeren maar ze koos de goedkopere versie van een 57-procentsverzekering. Toen ze een ernstige kwaal kreeg betaalde ze de doktersrekeningen van in totaal 16.000 dollar met haar credit card: de rente is tussen de 15 en 20 procent per jaar. Dan heeft ze nog 360 dollar per maand te betalen voor haar studielening. In 1986 hielp de fiscus nog met haar rentes die ze nog kon aftrekken van haar belastbare inkomen. Dit jaar is dat helemaal niet meer mogelijk.

Door hun hoge schuldenlast besteden de Amerikaanse consumenten nog nauwelijks, waardoor de economie zich slechts traag herstelt. De economische onzekerheid is groot. Karens zus Kathy studeerde af als architect. Omdat er teveel kantoren en huizen zijn gebouwd in en rondom Washington, zijn heel wat projectontwikkelaars failliet gegaan. Pas opgeleverde kantoorgebouwen in het voorstedelijke asfalten maanlandschap van Virginia en rondom het internationale vliegveld van Washington staan grotendeels leeg. Ook dichterbij de Amerikaanse hoofdstad zijn veel donkere, onverlichte ramen te zien. Er is dus weinig werk voor architecten. Nadat Kathy een jaar voor een symbolisch salaris bij een architectenfirma had gewerkt, vroeg ze loonsverhoging maar kreeg ze ontslag. Eerst werkte ze nog wat voor verhuisfirma's of paste ze op kinderen om aan de kost te komen. Nu heeft ze haar geluk beproefd in San Francisco. De grote aardbeving van twee jaar geleden levert werk voor architecten. Na drie maanden werd ze toch tijdelijk ontslagen, laid off zoals ze dat in Amerika noemen. Tijdelijk ontslagen werknemers hebben gedwongen onbetaald verlof omdat er voor hen niets te doen is. Na een maand mag ze zich weer melden en dan is er misschien weer werk voor haar. De 26-jarige Kathy, die reizen gewend is, laat zich niet uit het veld slaan en maakt al plannen om op een visafslag in Alaska te gaan werken als de lay off permanent Ze hoedt zich voor grote uitgaven.

De meeste Amerikanen zijn onzeker over hun toekomst en geven niet graag geld uit. Hoewel de economische cijfers langzaam verbeteren, zakt het vertrouwen van de consumenten in de toekomst steeds dieper. Bijna de helft van de ondervraagden in een onderzoek van de Conference Board, een vooraanstaand particulier onderzoeksbureau in New York, zei dat het de komende tijd nog steeds moeilijk is om een baan te vinden. Dat heeft gevolgen voor de economie. Hoewel volgens de meeste economen de recessie ten einde is, komen de autoverkopen nauwelijks op gang. De afgelopen veertien dagen werden er 15 procent minder auto's verkocht dan in de zelfde periode vorig jaar. De recente verlaging van het disconto door de centrale bank tot vijf procent helpt daar niets aan. Ook banken geven niet graag krediet.

De voorsteden van Washington bestaan uit zesbaanswegen met garages en auto-showrooms. De een geeft nog meer korting dan de ander. De versieringen met gekleurde slingers, verspringende lichten, uitroeptekens en bonte opschriften suggereren een feeststemming maar in de verkoopkantoren zitten sombere mannen in smetteloos gestreken witte overhemden te niksen. Geen klanten. Omdat hun basisinkomen gering is, zijn ze vrijwel geheel afhankelijk van provisie. Zodra een klant aanstalten maakt om te vertrekken, laten de verkopers de prijs van de aangeboden auto nog verder zakken. Als er maar beweging komt in de nieuwe of tweedehands auto's die glimmend op de asfaltvlakten prijken. “Nú kunt u de auto krijgen voor 6999 dollar met airconditioning, stereo en elektrische sloten, maar morgen kan het niet meer”, zeggen ze.

Ritz Carlton trotseert de sombere stemming en opent binnenkort een nieuw hotel in Fairfax county, een voorstad van Washington in de deelstaat Virginia, waar veel nieuwe lege kantoren staan. Er kwamen 3000 sollicitanten voor 520 banen, van schoonmaker tot kok of manager. Veel sollicitanten hadden genoeg van de lay offs bij bankroete luchtvaartmaatschappijen en zochten meer stabiliteit in het hotelwezen.

Volgens een rapport geniet slechts een derde van de werklozen nog een uitkering. Na een half jaar werkloosheid houdt de uitkering op en president Bush heeft een veto uitgebracht op de pogingen om die periode te verlengen. Het percentage werklozen zonder uitkering is sinds de Tweede Wereldoorlog nooit zo hoog geweest.

Sinds eind jaren zeventig heeft elke recessie de onderste inkomensgroepen met een nog geringer gedeelte van het nationale inkomen achtergelaten. Er leven nu 33 miljoen Amerikanen beneden de armoedegrens. Meer dan een vijfde van de Amerikaanse kinderen verkeert in die groep. Volgens een rapport van de het Begrotingskantoor van het Congres daalde het netto-inkomen van de allerarmsten van 1977 tot 1988 met een tiende. De bovenste 20 procent zag een stijging van het netto inkomen met een derde. De top 1 procent genoot meer dan verdubbeling van het inkomen, van 203.000 tot 451.000 dollar netto. De Reagan-jaren waren voor hen zo gek nog niet. Toch hebben de armen weinig politieke macht. Zij blijven net als de middenklasse groot wantrouwen houden tegen de overheid, vooralsnog. Het lijkt of iedereen denkt ooit nog de American Dream te bereiken en dan moeten ze al het geld zelf kunnen houden.