Coup zette Bush aan het denken

WASHINGTON, 28 SEPT. De toespraak van president Bush behoort tot de enkele historische feiten in de geschiedenis van het kernwapen. De omwenteling die gisteren is aangekondigd, lijkt nog het sterkst op het Baruchplan uit 1946. Volgens dat plan moest het kernwapen onder beheer van de Verenigde Naties worden gebracht. De Koude Oorlog maakte dat onmogelijk.

Na de val van de Berlijnse muur biedt president Bush de Sovjet-Unie nu samenwerking, coördinatie en gezamenlijk beheer van kernwapens aan. Als lokkertje dient versnelde afschaffing van de minst bruikbare Amerikaanse kernwapens. Tevens verwijdert hij zo in een klap de in West-Europa zo omstreden kernwapens voor de korte afstand. Europese politici hadden daar al langer bij hem op aangedrongen.

Naar het oordeel van het Witte Huis bestaat nu niet langer de dreiging van wederzijdse vernietiging door twee grote mogendheden, maar de terroristische aanval, de laatste, dodelijke kattesprong van een illegaal tot de kernclub toegetreden dictator, of de nucleaire chaos door ontbinding van de Sovjet-Unie.

De schok van de Sovjet-coup had president Bush aan het denken gezet. Meteen na de mislukking van de staatsgreep is Bush in het geheim overleg begonnen met zijn medewerkers en de stafgeneraals. Hoewel Bush gisteren in zijn toespraak nogmaals verzekerde dat de veiligheid van de Amerikanen op geen enkel moment door onbezonnenheid van de coupplegers in gevaar was gebracht, had hij zich wel zorgen gemaakt. De coupplegers immers hadden de nucleaire codes afgepakt van president Gorbatsjov.

De overwinning van de democratische krachten biedt in de visie van het Witte Huis ook een historische kans om de wapenbeheersing in versneld tempo aan te pakken. De nieuwe leiders in de Sovjet-Unie willen de krijgsmacht reorganiseren. In de woorden van Bush zien ze kernwapens als een last. Volgens Bush hoeft de wapenbeheersing dus niet altijd in formele, traag lopende en byzantijnse onderhandelingen te worden afgewikkeld maar moet ze zo snel mogelijk in grote lijnen worden aangepakt. Hij slaat de onderhandelingen over de tactische kernwapens gewoon over en hij hoopt dat deze wapens dan zo snel mogelijk uit de vele Sovjet-republieken verdwijnen.

Als de Sovjet-kernarsenalen alleen in Rusland worden samengebracht, lijkt de situatie al aanzienlijk stabieler. Door samenwerking op alle niveaus kan Amerika die stabiliteit verder vergroten.

Veel van de plannen van Bush zijn al eerder geopperd. President Reagan had al aangeboden om Amerikaanse uitvindingen voor een raketafweer met de Sovjet-Unie te delen. Niemand geloofde hem, omdat hij een havik was. Reagans medewerkers deden hun best het ongeloof te versterken. Na de val van de Berlijnse muur klinkt het aanbod van Bush wél aannemelijk, omdat de dreiging van derde landen komt. “We hebben onze veertig jaar lang onverzoenlijke vijand voor onze ogen in rook zien opgaan, als slachtoffer van zijn eigen tegenspraken”, zei de oppergeneraal van het Pentagon, Colin Powell gisteren tijdens een hoorzitting voor de Senaat.

De voorstellen tot verwijdering van meerkoppige raketten en tot coördinatie van commando en controle van kernwapens zijn al eerder door Democraten gedaan. En de Senaat had de MX-raket al geschrapt. De Democratische leider in de Senaat, George Mitchell, stelde dit allemaal zuurzoet in een reactie op de toespraak van president Bush vast. Toch kon Mitchell de toespraak van Bush niet anders dan prijzen.

De president heeft daags voor het "verkiezingsseizoen' zijn nationale gezag op zijn specialisme, buitenlands beleid, versterkt. Daar kwam steeds meer kritiek op. Bush werd gezien als iemand die tactisch sterk was maar zelden grote, strategische initiatieven aandurfde. Voorzichtigheid was in deze stormachtige tijden zijn leidraad, vooral bij de omwentelingen in Oost-Europa. Hij bleef zich tot de Sovjet-staatsgreep vorige maand geheel vastklampen aan de steeds zwakker wordende Gorbatsjov. Naar de mening van het Witte Huis verliep alles in Oost-Europa al zo gunstig voor het Westen dat krachtige initiatieven van Amerika averechts zouden werken. Met zijn toespraak van gisteren heeft Bush zijn oude passiviteit en voorzichtigheid tegenover Europa verlaten. Hij komt ook tegemoet aan de in Amerika algemene wens om defensie-inspanningen in te krimpen.

Toch levert de door Bush voorgestelde inkrimping geen geld op, omdat de af te schaffen wapensystemen al zijn geproduceerd. Bush ziet de vrede zelf als vredesdividend en wil geen extra besparingen. En daar vallen de Democraten hem graag op aan. Volgens de Democratische defensiespecialisten moeten de bezuinigingen verder gaan. Mitchell ging tijdens zijn toespraak van het buitenlandse beleid meteen over naar het binnenlandse beleid van Bush, de zich slecht herstellende Amerikaanse economie en de groeiende werkloosheid. De veiligheid werd in de ogen van Mitchell niet bedreigd door het buitenland maar door het binnenland. De Democraten willen daarom verder snijden in de defensiebegroting. Bush heeft aan dat financiële debat geen einde kunnen maken. De bereidheid van de kiezers om buitenlandse operaties zoals de Golfoorlog te steunen wordt steeds geringer. Grootscheepse economische hulp is al praktisch uitgesloten. Zo dreigt het bevroren binnenlandse beleid de buitenlandse ambities van Bush te ondergraven. Dat kan leiden tot internationale "ontkoppeling', hoe staatsmannelijk Bush zich ook gedraagt.