Allemaal even gek, sommige briljant

Je kan het zo gek niet bedenken of de werkelijkheid is nog vreemder. Twee weken geleden suggereerde ik dat er een boekje zou moeten komen over de opening 1...h5. Een parodie op al die openingsboekjes waarin zonderlingen hun vreemde zetjes propageren, met de belofte van een makkelijk succes. Ik koos de slechtste en meest zinloze zet die ik kon bedenken.

Nu lees ik in het weekblad Schaaknieuws dat mijn perverse fantasie een erkende opening is, de Kadas-opening. De hoofdvariant, het Kadas-gambiet, schijnt als volgt te gaan: 1. e4 h5 2. d4 d5 3. exd5 c6 4. dxc6 e5 5. cxb7 Lxb7 6. dxe5 Dxd1+ 7. Kxd1 h4 met de bedoeling 8...h3. Voor de liefhebbers.

Ik had nog nooit gehoord van die Kadas, maar ik werd bijgeschoold door Gerard Welling, een Eindhovense schaker met een warm hart voor alles wat bizar is. Kadas is een Hongaarse speler van ongeveer 45 jaar. Welling had een groot aantal partijen van hem verzameld. Allemaal even gek, sommige briljant. Bijvoorbeeld de volgende. De zwartspeler is een zeer sterke Russische meester.

Wit Kadas-zwart Archipov, Kecskemét 1984

1. h2-h4 Met wit kan het natuurlijk ook. 1...e7-e5 2. d2-d4 e5xd4 3. Pg1-f3 c7-c5 4. c2-c4 d7-d5 5. e2-e3 d4xe3 6. c4xd5 e3xf2+ 7. Ke1xf2 Het lijkt of er een heel ander spel gespeeld wordt dan het schaken dat wij kennen. De samenhang tussen wits zetten is ver te zoeken, maar toch staat hij niet slecht. Zwarts volgende zet is al de beslissende fout. 7...Pg8-f6 Ik wil het vreemde spel van de witspeler zeker niet aan leergierige jongeren ten voorbeeld stellen, maar het is wel een bewijs van de onuitputtelijke rijkdom van het schaken dat een sterke meester tegen een idiote opening als 1. h4 al na zeven zetten verloren kan komen te staan. 8. Lf1-b5+ Beslissend. Het was zwart even ontgaan dat wits vorige koningszet ruimte had gemaakt voor een bliksemsnelle stukkenontwikkeling. 8...Lc8-d7 9. Th1-e1+ Lf8-e7 10. d5-d6 Ld7xb5 11. Te1xe7+ Ke8-f8 12. Pf3-g5 Lb5-e8 13. Dd1-b3 Pf6-g4+ 14. Kf2-e1 c5-c4 15. Db3-f3 Pg4-f6

Zie diagram 1

16. Df3xf6! g7xf6 17. Pg5-e6+ f7xe6 18. Lc1-h6+ Kf8-g8 19. Te7-g7+ Kg8-f8 20. Te7xb7+ Kf8-g8 21. Tb7-g7+ Kg8-f8 22. Tg7-d7+ Aan deze zet kan je ook nog zien hoe het beestje denkt. Hij had pion a7 gratis mee kunnen nemen, maar dan zou zwart een open torenlijn krijgen. 22...Kf8-g8 23. Td7xd8 Kg8-f7 24. d6-d7 Zwart gaf op.

Indrukwekkend. Je ontkomt er niet aan om je af te vragen hoe sterk deze Kadas zou zijn als hij goede openingen zou spelen in plaats van slechte. Vroeger schijnt hij als een van de talentvolste Hongaarse jongeren beschouwd te zijn. Helaas, dobbelen en drinken was belangrijker voor hem dan schaken en nu speelt hij zijn partijen bliksemsnel, bijna zonder nadenken.

Het Kadas-gambiet, waar ik het in het begin over had, kwam ter sprake in een artikel van Rudy Douven over een gambiettoernooi in Groningen. Daar waren de zetten 1. e4 c5 2. b4 cxb4 verplicht gesteld. Zo werden de spelers gedwongen om eens een paadje te bewandelen dat nog niet is platgetreden door de theorie. Douven had zich voorbereid met behulp van een manuscript van "een onbekende Amerikaanse schaker', A.E. Santasiere.

Jeugdige onwetendheid. Vroeger was deze Anthony Santasiere helemaal niet zo onbekend. Hij heeft een paar boeken geschreven en de Amerikanen hebben zelfs een opening naar hem genoemd, "Santasiere's folly', 1. Pf3 d5 2. b4. Het is voor een modern schaker eigenlijk heel verrassend dat dit in de jaren dertig als een dwaasheid werd beschouwd. Het ziet er naar onze maatstaven heel ordentelijk uit. De dwaasheden van nu zijn veel gekker.

Het komt door de informatiegolf. Ambitieuze schakers ontvangen iedere week honderden meesterpartijen op een computerschijfje. Wie een onbekende opening wil spelen moet het steeds verder zoeken. Pessimisten denken dat alleen het volstrekt inferieure nog niet in kaart is gebracht. Ik las een interview in New in Chess met de Amerikaanse grootmeester Larry Christiansen. Hij is pas 34 jaar en hij sprak al over de "goede oude tijd" waarin het nog niet nodig was om dagelijks uren aan de computer te zitten. In ernst stelt hij een verandering van de regels voor, omdat hij bang is dat de mogelijkheden van het schaakspel uitgeput raken. Het is al eerder voorgesteld, in de jaren twintig door Capablanca, om dezelfde reden. Zijn bezorgdheid bleek voorbarig. Het gevaar is nu reëler, maar de eerste tien jaar zal het nog wel meevallen, denk ik.

Ik speel een toernooi in Oostende op het ogenblik. In de uren voor de ronde begint bespreken we de ontwikkelingen in de schaakwereld. Zo kreeg ik die partij van Kadas te zien. Dat is te gek om na te doen natuurlijk, maar er zijn nog steeds verantwoorde manieren om het onbekende te zoeken. Tony Miles laat hier op bewonderenswaardige wijze zien dat het mogelijk blijft om met succes originele openingen te spelen.

Wit K. Arkell-zwart Miles

1. d2-d4 e7-e6 2. c2-c4 Lf8-b4+ 3. Lc1-d2 Lb4xd2+ 4. Dd1xd2 b7-b6 5. Pb1-c3 Lc8-b7 6. e2-e4 Pg8-h6 7. d4-d5 0-0 8. Pg1-f3 f7-f5 9. Lf1-d3 Pb8-a6 10. 0-0 Pa6-c5 11. Ld3-c2 f5xe4 12. Pc3xe4 e6xd5 13. c4xd5 Pc5xe4 14. Lc2xe4 Ph6-g4 15. Pf3-g5 h7-h6 16. Pg5-h3 Dd8-h4 17. f2-f4 Ta8-e8 18. Tf1-e1 Dh4-f6 19. Le4-f3 Df6-f5 20. Ta1-c1 Pg4-f6 21. Te1-d1 Pf6-e4 22. Lf3xe4 Te8xe4 23. Tc1xc7 Lb7-a6 24. Tc7xa7 Te4-e2

Zie diagram 2

25. Dd2-c3 Tf8-c8 26. Dc3-g3 Tc8-c2 27. Td1-e1 Df5-e4 Wit gaf op.

Wit Maiwald-zwart Miles

1. d2-d4 e7-e6 2. e2-e4 b7-b6 3. Pg1-f3 Lc8-b7 4. Lf1-d3 c7-c5 5. c2-c3 Pg8-f6 6. e4-e5 Pf6-d5 7. 0-0 Lf8-e7 8. a2-a3 c5xd4 9. c3xd4 Lb7-a6 10. Ld3xa6 Pb8xa6 11. Dd1-d3 Pa6-c7 12. Pb1-d2 0-0 13. Pd2-e4 f7-f6 14. e5xf6 g7xf6 15. Lc1-d2 Kg8-h8 16. Ta1-c1 Dd8-c8 17. Tc1-c2 Dc8-b7 18. Tf1-c1 Tf8-g8 19. Pe4-g3 Tg8-g4 20. Pf3-e5 f6xe5 21. Dd3-f3 Tg4xg3 22. h2xg3 Pc7-b5 23. Ld2-h6 Pb5xd4 24. Df3-f7 Pd4-f5 Wit gaf op.