PvdA houdt "congres der congressen' in de Vereeniging in Nijmegen ; Er staat veel op het spel voor de partij

AMSTERDAM, 27 SEPT. De PvdA houdt morgen het congres der congressen, alle ogen zijn gericht op de afgevaardigden die niet alleen beslissen over de positie van Kok, maar ook over het voortbestaan van het kabinet en hun eigen partij. Er staat veel op het spel, in het Nijmeegse gebouw de Vereeniging. De vakbonden hebben hun acties tegen de WAO-plannen van het kabinet opgevoerd, terwijl de PvdA-afdelingen voor het blok stonden. Sommige afdelingen proberen met moties nog zoveel mogelijk van de "goede oude WAO' te behouden, terwijl partijcoryfeeën zich rondom Kok hebben opgesteld. Zoals W. Meijer, commissaris van de koningin in Drenthe, die de Haagse politiek ooit de rug toekeerde omdat hij niet meer met Kok overweg kon. Er werd koortsachtig gebeld en vergaderd in het circuit van oudgedienden.

En sommigen, onder leiding van de Rotterdamse ex-burgemeester A. van der Louw, wierpen zich op als redders van de partij. Er zou sprake zijn van een "Bende van Vier' die met een couppoging Kok ten val wilde brengen. Het viertal heeft inmiddels alles tegensproken, en voelt zich aan de schandpaal genageld als samenzweerders.

Op het hoofdkantoor van de PvdA in Amsterdam wordt de laatste hand gelegd aan de ontwerp-resolutie voor het congres, terwijl de laatste moties binnenkomen. Er mag morgen niets misgaan als de afgevaardigden van de 800 afdelingen, de gasten en de media, die de PvdA al maanden in de schijnwerpers zetten, naar de Vereeniging in Nijmegen trekken. “Het was moeilijk op korte termijn een zaal te vinden waar zo'n 1.400 mensen bijeen kunnen komen”, zegt een medewerker op het hoofdkantoor. “De RAI in Amsterdam is al een jaar tevoren volgeboekt en het Haagse Congresgebouw lukte ook niet.” De ruimte in de Vereeniging is nogal beperkt en de wandelgangen, die zo nuttig zijn voor het overleg achter de schermen, zijn er nauw. “Als veel mensen tegelijk koffie drinken, onstaan er opstoppingen.” De PvdA wil voorkomen dat het te vol wordt in de Vereeniging: een ordedienst zal onbevoegden buiten de deur houden.

Op het hoofdkantoor aan de Nicolaas Witsenkade worden overuren gemaakt, niet alleen wegens de moties maar ook door een gemaakte belofte. A. Beck, de secretaris van de PvdA, beloofde deze zomer leden die hun lidmaatschap opzeggen persoonlijk een brief te sturen.

Pag.3:

Rust moet terug in gelederen van Partij van de Arbeid

Zo'n 1.300 PvdA-leden hebben inmiddels een bedankje gestuurd, en er zijn nauwelijks nieuwe bijgekomen. “Ik heb net brief nummer 500 getekend”, zegt secretaris Beck van de PvdA in zijn werkkamer waar de posters doen herinneren aan de bloeitijd van de SDAP. “Er ligt nog een hele stapel, en ik ben bang dat de meesten genoegen moeten nemen met een standaardbrief”.

Aan de Nicolaas Witsenkade wordt orde gebracht in de resoluties uit het land. Het partijbestuur zal in Nijmegen voorstellen dat het congres “de politieke afweging en opstelling van de Tweede Kamerfractie steunt en zijn vertrouwen in Wim Kok uitspreekt”. Daarmee schaart het 25 leden tellend partijbestuur zich achter de WAO-plannen en partijleider Kok. Voor sommige afdelingen gaat "de koppeling' tussen de WAO en Kok echter te ver. Zij hebben moties gemaakt voor "ontkoppeling': een nee tegen de WAO-plannen, en een ja voor Kok. “Er is geen ruimte voor slimmigheden”, zegt Beck die een stapel met, soms uitgebreide moties, voor zich heeft liggen. “Wij zullen deze moties in een pré-advies afwijzen, er moet in Nijmegen een duidelijk besluit komen”.

Het partijbestuur is van plan om de concept-resolutie nog aan te scherpen in de richting van het zogenoemde volumebeleid. Veel afdelingen willen nog een stapje verdergaan. Zij eisen dat het kabinet of de PvdA-fractie alsnog wat doet voor de "onomkeerbare gevallen' en dat de pijn voor de bestaande WAO-gevallen van onder de vijftig wordt verzacht als het volumebeleid succes oplevert. De hoop op vruchten in de toekomst geeft weer politieke ruimte. De papieren zullen morgen neerdalen op de congresgangers, het debat zal scherp zijn: het wordt een congres van moties en emoties.

Het congres van morgen mist de vrijblijvendheid van de congressen na 1977 toen de PvdA, doorgaans in de oppositie, spiegelgevechten voerde die hun relevantie verloren zodra ze waren afgesloten met de "Internationale'. De PvdA stelde het NAVO-lidmaatschap ter discussie, eiste "vertrouwenwekkende maatregelen' om de Sovjet-Unie gerust te stellen en wilde met Roemenië het blokdenken doorbreken. Inmiddels heeft de NAVO de Koude Oorlog overleefd, zakt de Sovjet-Unie vanzelf in elkaar, en is het met de vermeende bondgenoot in Boekarest ook niet best afgelopen. De congressen dansten in vrijblijvendheid en wereldvreemdheid. Dat is nu voorbij, morgen heerst de logica van Kok. Een nee tegen de WAO-plannen is een nee tegen Kok, een nee tegen het kabinet en mondt uit in een nee tegen de PvdA. De congresgangers kunnen niet meer vluchten in wollige resoluties: zij moeten kiezen tussen Kok óf een kamikazevlucht. De PvdA-afdelingen hebben de afgelopen dagen hun standpunten vastgesteld. In veel afdelingen is een harde kern tegen, vaak leden van de FNV. Anderen kiezen voor de WAO-plannen en Kok, zij het met pijn in het hart. De meerderheden "voor of tegen' zijn in de grotere afdelingen klein. De twijfelaars geven de doorslag. Congresgangers zijn niet met handen en voeten aan het oordeel van de afdeling gebonden. Zij bepalen hun stem op basis van het afdelingsstandpunt én het debat op het congres waar ook moties worden ingediend die niet in de afdeling zijn besproken. Het mandaat laat ruimte. De afgevaardigde moet bij nieuwe moties zélf een oordeel vellen.

Het partijbestuur hoopt dat met een duidelijke uitspraak voor Kok de rust zal terugkeren in de PvdA-gelederen. Aan de vooravond van het PvdA-congres staat de partij bol van de kritiek en intriges, met als hoogtepunt het crisiscomité dat een poging zou hebben gedaan om Kok opzij te zetten. De vier leden - A. van der Louw, M. de Hond, E. Bomhoff en H. Kombrink - kregen inmiddels al het etiket "Bende van Vier' opgeplakt. Ze hebben de beschuldigingen tegengesproken en, aldus van der Louw, slechts “goedbedoelde adviezen” willen geven. Dat is wellicht niet onwaar, maar het bericht heeft zijn werking niet gemist: Van der Louw is kaltgestellt, besmet met het virus van verraad. “Een erg opgeblazen zaak”, zegt een functionaris aan de Nicolaas Witsenkade. “De geruchten deden wekenlang de ronde, en Van der Louw had zich al versproken op radio Rijnmond”. Hij voegt er aan toe dat de architect van het crisiscomité buiten schot is gebleven: Jan Nagel, op het ogenblik voorzitter van het gewest Noord-Holland Zuid en "maestro van de manipulatie' in de PvdA. “Nagel is de spin in het web van het crisiscomité. Hij houdt zich al twintig jaar bezig met de carriere van Van der Louw”.

In de PvdA worden de messen geslepen, er wordt beschuldigd, geconspireerd en gelekt. De "Bende van Vier' beschuldigd fractievoorzitter Wöltgens ervan de informatie te hebben verstrekt die heeft geleid tot het spectaculaire artikel in Elsevier. Wöltgens, zo menen zij, zou extra sympathie voor Kok proberen te kweken door Van der Louw een "Brutusrol' toe te dichten. De 4 eisen eerherstel en willen niet als samenzweerders in de partijgeschiedenis worden bijgezet. Wöltgens ontkent, hij wast zijn handen in onschuld. De nervositeit neemt toe naarmate het congres nadert. Iedereen kijkt naar de Vereeniging, en niemand weet waar de scheidslijn precies zal lopen.

Jan Pronk, de minister van ontwikkelingssamenwerking, die deze weken heel wat zalen heeft bezocht, vreest een phyrrusoverwinning: een getalsmatige zege voor Kok, maar met een grote minderheid tegen. Zelfs een 70-30 verhouding kan een dramatische nasleep hebben, want de minderheid zal zich niet meer thuisvoelen in een partij die de andere kant opgaat. Veel raadsleden en wethouders van de PvdA, van Raalte tot Rotterdam, hebben al aangekondigd hun functies neer te leggen als de PvdA de WAO-plannen goedkeurt. Een minderheid van 30 procent dreigt af te drijven en een andere formatie op te richten. Zij zal steun krijgen van Piet de Visser, het voormalig Tweede-Kamerlid van de PvdA, die aftrad nadat de fractie akkoord ging met de WAO-plannen. “Ik wacht het congres af”, zegt De Visser. Hij zal de PvdA verlaten als het congres Kok steunt. “Ik ben nog niet bezig om een andere partij op te richten, dat zijn allemaal indianenverhalen. Maar als zich een deel afscheidt, ben ik bereid mee te doen”.

Kok vraagt om vertrouwen maar het afgedwongen vertrouwen staat niet onder een gunstig gesternte. De kloof tussen partijleider en achterban is niet eenvoudig met een machtswoord te overbruggen. Dat ondervond de sociaal-democratische Bondskanselier Helmut Schmidt in april 1982 toen hij op een congres in München steun vroeg voor zijn defensiepolitiek, met name de plaatsing van kruisraketten. Met veel morren stemde de SPD-achterban in (70 procent voor tegen 30 tegen), maar de wonden heelden niet. De SPD was voor Schmidt maar tegen de raketten. De SPD koos voor Schmidt maar bleef in haar hart tegen de plaatsing van kruisraketten. Schmidt verloor grond onder de voeten. Een half jaar later brak de FDP met de SPD, en kwamen de sociaal-democraten terecht waar ze nog steeds zijn: in de oppositie. Het is de vraag of Kok morgen met zijn machtswoord de socialistische rijen weer kan sluiten.