Hoe kunnen wij de afdeling veeteelt redden, die leerlingen zitten toch niet op onze school?

Opgewekte muziek schalt over het grasveld van de Aletta Jacobs Scholengemeenschap in Hoogezand-Sappemeer. Twee kraampjes, een kop van Jut en wat schoolvolk dat daar om heen zit. Spandoeken maken duidelijk dat de school de toekomst bepaald niet opgewekt tegemoet ziet: "Gemeentebestuur gebruik uw verstand, zet de AJS niet aan de kant' en "Samenwerking ja, fusie nee!'. De leerkrachten zijn fel. Ze willen niet dat hun scholengemeenschap voor MAVO, HAVO en VWO gedwongen wordt te fuseren met de plaatselijke school voor lager beroepsonderwijs. "Aletta Jacobs zou zich in haar graf omdraaien', zegt de conrector. "Ze kwam op voor de arbeiders, maar ze was ook een democrate in hart en nieren.'

De leraar tekenen heeft twaalf jaar lesgegeven op de LBO-school en is sinds twee jaar verbonden aan de AJS, zoals de Aletta Jacobs Scholengemeenschap in de wandeling genoemd wordt. "Ik wist niet dat lesgeven zo leuk kon zijn. Daar was ik een soort groepsleider die de leerlingen uit elkaar moest houden, hier kan ik wat over m'n vak kwijt.' Hij is er van overtuigd dat het klimaat van de School voor Beroepsonderwijs Hoogezand-Sappemeer - "er wordt daar door de directie zeer autoritair en dictatoriaal geregeerd' - absoluut niet aansluit bij de democratische overlegsfeer die op de Aletta Jacobs Scholengemeenschap heerst.

"Voor het gemeentehuis mochten we niet staan, want er was geen plaats voor onze kraampjes', vertelt Jan Westerhof, leraar geschiedenis en lid van het anti-fusie-comité. Twintig minuten heeft hij aan de telefoon gehangen met de gemeentevoorlichtster. Westerhof wijst op het pleintje waar naast een miniatuur draaimolentje ruimte in overvloed is. Hij zucht. Dat zijn school zelfs op dit niveau door de gemeente wordt tegengewerkt gaat zijn verstand te boven.

De Aletta Jacobs Scholengemeenschap bestaat 123 jaar en is een school met een rijke historie. Het bijbehorende, in de jaren zeventig opgeheven internaat Hommes genoot nationale faam. Vele kopstukken uit industrie en overheidsbestuur hebben in Hoogezand-Sappemeer hun middelbare school doorlopen. Nu heeft de scholengemeenschap ruim 700 leerlingen. De laatste jaren was er sprake van een teruggang - de zuigkracht van het 20 kilometer verderop gelegen Groningen is sterk -, maar het aantal leerlingen lijkt zich te stabiliseren en de AJS verkeert niet in de gevarenzone. Netzomin trouwens als de beoogde fusiepartner, de School voor Beroepsonderwijs, die met een breed aanbod van vakopleidingen en 700 leerlingen ook ruimschoots boven de norm zit. Toch moet de fusie doorgaan, vindt het door de PvdA gedomineerde gemeentebestuur. Het "Wallagiaans' perspectief van de brede scholengemeenschap wenkt ook in Hoogezand-Sappemeer.

Zo ongeveer alles heeft het anti-fusie-comité ondernomen om de gemeente - die het bevoegd gezag is van beide openbare scholen - er van te overtuigen dat met deze fusie een heilloze weg wordt ingeslagen. Een onderzoeksrapport van het Amsterdamse Algemeen Pedagogisch Studiecentrum, waarin de fusie sterk wordt afgeraden, verdween in de onderste la. Het advies om het LBO bij de huidige neergaande lijn juist sterker te profileren en beter af te stemmen op de behoefte van landbouw en industrie, werd terzijde geschoven. "Hoe kunnen wij nou de afdeling veeteelt redden', vraagt Jan Westerhof zich af, "die leerlingen zitten toch niet bij ons op school?'.

Terwijl buiten het beleefde actievoeren doorgaat, zijn we even in de kantine gaan zitten, waar leerlingen voor koffie en broodjes zorgen. Willie Klein Nijenhuis, moeder van twee leerlingen op de AJS en lid van de medezeggenschapsraad, schuift ook aan. Westerhof wil zich uitdrukkelijk distantiëren van oneigenlijke argumenten als zouden LBO-leerlingen minderwaardig zijn. "Waar het ons om gaat, is dat de cultuurverschillen tussen de scholen te groot zijn. Op de School voor Beroepsonderwijs is de democratie ver te zoeken. Er heerst daar een onaangenaam werkklimaat. Leraren worden met strafmaatregelen gedreigd en krijgen vervelende roosters als hun gedrag de directie niet aan staat. Het wordt echt een drama als die scholen onder dwang in elkaar gevlochten moeten worden. Dat heeft niets met discriminatie of met de leerlingen te maken.'

Willie Klein Nijenhuis noemt een lange rij incidenten die zich de laatste tijd met de gemeente hebben voorgedaan. "Ze houden zich doof en blind voor onze argumenten en zijn niet bereid met ons in discussie te gaan', is haar conclusie. Op een voorstel om tot samenwerking te komen met de LBO-school en een gezamenlijke, "niet-concurrerende' basisvorming op te zetten wordt niet gereageerd. Voor een openbare bijeenkomst worden alleen voorstanders van brede scholengemeenschappen uitgenodigd en discussie is helaas niet bij het programma inbegrepen. Een andere "open-discussie-avond' blijkt bij nader inzien een besloten karakter te hebben en op een voorlichtingsmiddag van de school weigert de wethouder te verschijnen. "Denk je dat ik in die arena stap?', heeft ze volgens welingelichte bron gezegd.

"De fusie mist elke onderwijskundige onderbouwing', meent Willie Klein Nijenhuis, "het is een machtspel geworden'. Een onverkwikkelijke dorpsrel, oordeelt de tekenleraar, waarbij de PvdA niet de fraaiste rol lijkt te spelen. Jan Westerhof, zelf PvdA-lid, hoewel inmiddels verbitterd, somt op: "De directeur van de LBO-school is tegelijk raadslid van de PvdA. De wethouder, ook PvdA-er, is lid van de bestuurscommissie van de LBO-school, evenals de fractie-voorzitter van de PvdA. De scholenfusie was punt één bij de collegevorming, reden waarom D'66, die altijd tegen is geweest, buiten het college werd gehouden en Groen Links, aanvankelijk ook tegenstander, omging en nu vóór de fusie zal stemmen. Het CDA wordt door Westerhof omschreven als "glibberig'.

"Mocht de fusie toch zijn beslag krijgen, en dat is zeker niet uitgesloten, dan kom ik voor vervelende dilemma's te staan', weet Westerhof nu al. "Ga ik in werkgroepen zitten die de fusie moeten voorbereiden? Ik krijg al een kleur van emotie bij het idee. En als ik niet meedoe, wat dan? Dan worden we overruled door de tegenpartij.' Docent Westerhof betwijfelt of hij zich 180 graden kan omdraaien voor een fusie die niemand op zijn school wil. "Je zou toch denken: waar getrouwd wordt, moet liefde zijn.'