Europees bezoek Tibet "absurd'

PEKING, 26 SEPT. China voert ondanks de ideologische oorlog tegen het Westen een niet aflatende dialoog met delegaties uit Westerse landen op het gebied van de mensenrechten. Een 16-leden tellende delegatie van het Europese Parlement heeft gisteren een bezoek van tien dagen aan China afgesloten waarvan vier dagen in Tibet werden doorgebracht.

Terwijl de Europarlementariërs in Peking ondanks weinig concrete resultaten hoffelijk en flexibel werden bejegend, was hun behandeling in de Tibetaanse hoofdstad Lhasa in de woorden van Jessica Larive, Nederlands Europarlementariër voor de VVD, “absurd”.

Het mandaat van de delegatie was niet expliciet tot de mensenrechten beperkt. “Eenmaal op gang gekomen werden echter de mensenrechten het hoofdthema” aldus Larive, “Wij brachten onze standpunten zo krachtig naar voren dat wij af en toe vreesden dat onze Chinese gesprekspartners boos weg zouden lopen, maar zij hoorden ons geduldig aan en kwamen dan met hun harde standpunten. Zij gaven weinig of niets toe, maar het feit dat deze ontmoetingen plaatshadden betekent vooruitgang.”

China heeft pas eind vorig jaar, met het bezoek van de Amerikaanse assistent-minister voor humanitaire zaken Richard Shifter met tegenzin en slechts impliciet aanvaard dat de mensenrechten een element in de buitenlandse politiek, bi- en multilateraal zijn. In juli heeft een delegatie van Australische parlementariërs en specialisten als eerste een onderzoeksmissie in China, inclusief Tibet ondernomen, maar Peking heeft het zeer negatieve rapport van de groep als "onverantwoordelijk" van de hand gewezen.

Een groep van drie Amerikaanse Congres-leden veroorzaakte eerder deze maand een rel, door na een ontvangst door de minister van buitenlandse zaken voor de televisie-camera's een kleine demonstratie op het Plein van de Hemelse Vrede te houden ter herdenking van de doden van het bloedbad van juni 1989. Ondanks deze onwelkome publiciteit is China niettemin akkoord gegaan om later dit jaar Zwitserse, Franse en Italiaanse delegaties op het gebied van de mensenrechten te ontvangen.

De delegatie van het Europese Parlement was de gast van de commissie voor buitenlandse zaken van China's Nationale Volkcongres en heeft ook gesprekken gevoerd met premier Li Peng en justitiële functionarissen. Li betoogde dat de gebeurtenissen in de Sovjet-Unie “enig effect” op China zouden hebben, maar niet heel veel omdat de omstandigheden in de beide landen zeer verschillend zijn.

De premier vertelde de delegatie dat andere landen niet moesten denken dat China bang was om de mensenrechten ter sprake te brengen: “Integendeel, China is bereid om de kwestie met alle andere landen te bespreken op voet van gelijkheid. Het recht is aan onze zijde”, aldus Li Peng. De premier vervolgde dat mensenrechten een breedvoerig begrip zijn, waaronder politieke rechten vallen, maar ook “het recht op bestaan en ontwikkeling, de rechten van vrouwen, kinderen en invaliden, alsook de gelijkheid van etnische groepen”.

Deze terminologie is een nieuwe variant op de in China langdurig gebruikte materialistische interpretatie van mensenrechten als wen-bao (warm gekleed en een volle maag). Li zei verder dat “democratie zich in China zou ontwikkelen in het kielzog van economische ontwikkeling”.

De Italiaanse leider van de delegatie, Enzo Bettiza, weerlegde de door China vaak gehanteerde kreet dat mensenrechten een bourgeois- of kapitalistische uitvinding is, maar dat zij daarentegen een fundamenteel produkt van de Franse revolutie zijn en daarom revolutionair. Li Peng's repliek was dat China niets te leren had van andere landen op dit gebied.

De delegatie heeft speciale aandacht voor een lijst van 25 politieke gevangenen gevraagd, onder wie 13 Tibetanen. Bovenaan stonden de publicisten Wang Juntao en Chen Ziming, die in februari beiden tot 13 jaar zijn veroordeeld wegens hun rol als “de zwartste handen achter het contra-revolutionaire oproer” van twee jaar geleden. De twee waren op 14 augustus een hongerstaking begonnen tegen hun erbarmelijke omstandigheden: eenzame opsluiting in uiterst onhygiënische cellen van vier vierkante meter oppervlakte en vijf meter hoog.

De eenzame opsluiting heeft tot doel “heropvoeding en bescherming tegen andere gevangenen die zo woedend op de twee waren omdat die hen tot contra-revolutie hadden aangezet”, aldus de Chinezen. Wang (33) lijdt sinds januari aan hepatitis B en is pas in de derde week van zijn hongerstaking naar een ziekenhuis overgebracht. Vice-minister van justitie Lu Jian heeft de Europarlementariërs verzekerd dat de twee binnenkort cellen kunnen delen met andere gevangenen.

Tijdens het bezoek aan Tibet werd de Europese delegatie geen seconde alleen gelaten; elk lid had drie "beschermers'. Tibetanen die informatie bij hotel Holiday Inn, waar de delegatie was ondergracht wilden afleveren, werd drie dagen lang verteld dat die gasten niet bestonden. De Chinese organisatoren hadden slechts een anonieme blok-boeking gemaakt.

Bij het geringste gesprek met Tibetaanse monniken waren meteen drie bewakers ter plaatse. De laatste avond heeft een buitenlandse toerist documenten in het Tibetaans bij de delegatie afgeleverd met het verzoek die aan het Tibet Information Network in Londen en de Tibet Support Group in Amsterdam af te leveren, maar meteen was er Chinese politie ter plekke om de bagage van een delegatie-lid te doorzoeken.

Locale bronnen in Lhasa vertelden de delegatie dat er acht dagen geleden opnieuw zes monniken waren gearresteerd wegens een demonstratie bij de Jokhang tempel in het centrum van Lhasa. Een zou inmiddels aan hoofdwonden zijn overleden. De groep is ontvangen door Gyaincain Norbu, voorzitter van het Tibetaanse Autonome Gebied maar kreeg geen enkele nieuwe informatie over politieke gevangenen en hun situatie. De locale regering herhaalde daarentegen dat er slechts misdadigers en contra-revolutionairen in de gevangenissen zaten.