Chaos door acties geeft vertekend beeld

ROTTERDAM, 26 SEPT. Kunnen de vakbondsleiders rekenen op hun achterban voor de acties tegen de Ziektewet- en WAOplannen van het kabinet? De chaos in het stads- en streekvervoer vandaag wekken de indruk dat het met de steun van die achterban wel goed zit, maar dat beeld vertekent. Het zijn vooral de sectoren die traditioneel een hoge stakingsbereidheid hebben, die in actie komen: gemeentelijke reinigingsdiensten, openbaar-vervoerbedrijven, scheepswerven en de metaal. Regelmatig moeten de FNV-bestuurders echter constateren dat de achterban hen niet wil volgen. Op Prinsjesdag bleek al dat de leden van de Vervoersbond FNV bij de Nederlandse Spoorwegen vrijwel geen gehoor gaven aan het stakingsparool. Voorzitter W. Korteweg erkende dezelfde middag al ruiterlijk dat de actie mislukt was. Vandaag was een staking van de grafici bij de Gooi- en Eemlander voorzien. De staking werd afgeblazen omdat er voor de oproep van de vakbond Druk en Papier te weinig animo was.

De acties tussen Prinsjesdag en 5 oktober, wanneer een grote demonstratie op het Haagse Malieveld wordt georganiseerd, moeten volgens de strategie van de vakcentrales vooral druk uitoefenen op de politiek. De politiek toont zich tot nog toe niet onder de indruk. De vakbondstop zoekt koortsachtig naar middelen om meer druk uit te oefenen dan ze - naar het zich laat aanzien - met de acties teweeg kunnen brengen. Een gezamenlijk front met de werkgevers zou drukmiddel kunnen zijn. Afgelopen vrijdag werd er in het geheim de hele dag gepraat om de mogelijkheden van zo'n gezamenlijk front af te tasten, maar dat overleg leverde niets concreets op. De bonden staan er dus voorlopig alleen voor.

De CNV en MHP-bonden zijn vooral bezig met een informatiecampagne. Zij hopen dat ze een des te krachtiger beroep op hun leden kunnen doen als die eenmaal goed hebben begrepen waar de voorstellen voor hen werkelijk op neer kunnen komen. Of die strategie slaagt zal nog moeten blijken. Ook bondsbestuurders houden er al ernstig rekening mee dat de zaak in de cao's zal moeten worden gerepareerd.

De traditioneel wat gematigder bonden zullen in een cao-conflict ook gemakkelijker tot actie zijn te bewegen dan in een frontale botsing met "de politiek'. Daarom is die reparatiestrategie voor die bonden kansrijker. Als ze nu tot heftige acties zouden oproepen, lopen ze een aanzienlijk risico gezichtsverlies op te lopen, omdat de achterban lauw blijft. Dat gezichtsverlies verslechtert hun onderhandelingspositie in het cao-overleg met de werkgevers.

Verscheidene FNV-bonden ervaren al dat hun leden niet zo warm lopen voor massale acties, waarvan het perspectief onduidelijk is. De aangekondigde estafettestaking van de Industriebond FNV valt wel erg mager uit. Vandaag wordt er alleen gestaakt bij Merwede in Hardinxveld-Giessendam. En waar de achterban wel klaar stond om het werk neer te leggen worden de bonden gedwarsboomd door rechterlijke uitspraken, zoals gisteren bij Rockwool Lapidus in Roermond en vandaag in het stads- en streekvervoer. De bonden zeggen de uitspraken in het stads- en streekvervoer als een overwinning te zien, omdat de rechters niet hebben gezegd dat grijpen naar het stakingsmiddel ten principale onaanvaardbaar is in dit soort conflicten. Anderzijds zullen werkgevers zich door de rechterlijke uitspraken gesterkt voelen eveneens naar de rechter te stappen wanneer een staking wordt aangezegd. Het zal de komende dagen dan ook korte gedingen regenen. De bonden hebben daarom hun strategie veranderd. Kondigden ze vorige week nog stakingen een week van tevoren aan, nu willen ze de waarschuwingstermijn zo kort mogelijk houden. De verrassing voor de werkgevers is dan groter en de kans dat de rechter ertussen springt kleiner. Bijkomend voordeel is dat bij een aankondiging kort tevoren meer zicht bestaat op de daadwerkelijke actiebereidheid van het personeel, zodat de kans op loze aanzeggingen wordt verkleind.

De vakcentrales hebben de afgelopen dagen menigmaal een "hete herfst' aangekondigd. Maar waaruit die hitte dan moet bestaan is minder concreet. De meeste cao's lopen immers niet op 1 januari, maar pas op 1 april af. Dat betekent dat conflicten met de werkgevers over reparatie van de verworven rechten op zijn vroegst in het voorjaar op grotere schaal plaatsvinden. In een aantal sectoren, waaronder de metaal, is dit jaar een tweejarige cao afgesloten. De hardste confrontaties zijn dan ook in de eerste plaats te verwachten tussen de ambtenarenbonden en de overheid. Oud-vakbondsman H. Pont kan zich net als Kok opmaken voor een botsing met zijn vroegere strijdmakkers.