Gamsachoerdia kondigt uitzonderingstoestand af Vuurgevechten Tbilisi: vier doden

TBILISI, 25 SEPT. Om half drie vannacht zijn in de Georgische hoofdstad Tbilisi op verschillende plaatsen vuurgevechten uitgebroken die anderhalf uur hebben geduurd. Volgens de eerste gegevens vielen er vier doden en vier gewonden. Twee politieagenten en twee leden van de Nationale garde kwamen om het leven.

Een auto met soldaten reed in alle vroegte naar het zwaarbewaakte televisiecentrum, sinds zaterdag het hoofdkwartier van commandant Tengiz Kitovani. Kitovani onttrok zich vorige maand met een onbekend aantal leden van de Nationale Garde aan het gezag van president Zviad Gamsachoerdia, die de Nationale Garde wilde ontbinden. De soldaten openden het vuur op de enkele honderden sympathisanten van de oppositie, die al dagenlang voor het televisiegebouw bivakkeren. Er ontstond paniek maar niemand werd geraakt, en een woordvoerder van de oppositie in het televisiegebouw noemde de aanval een “provocatie”, bedoeld om een “sfeer van paniek” te creëren. Het was de derde nacht dat men in het door de oppositie bezette televisiecentrum een aanval verwachtte.

Een ernstiger vuurgevecht deed zich voor bij een elektriciteitscentrale in een buitenwijk van Tbilisi. Hier vielen de vier doden onder wel heel mysterieuze omstandigheden.

Om half zes vanochtend werden buitenlandse journalisten door president Gamsachoerdia in het regeringshuis ontboden. Hij deelde mee dat Kitovani's mannen gepoogd hadden om half drie 's nachts de elektriciteitscentrale te bezetten om het regeringshuis van de stroomvoorziening af te sluiten. Kitovani zou van plan zijn elf strategische objecten in de stad te bezetten. De elektriciteitscentrale bevindt zich in de wijk waar de Sovjet-troepen gestationeerd zijn, voegde de president er veelbetekenend aan toe.

Gevraagd naar de schoten bij het televisiecentrum zei Gamsachoerdia dat hij daar geen mannen had en dat de gardisten waarschijnlijk onderling slaags waren geraakt. Vervolgens kreeg de president een telefoontje door, waarna hij zei dat er informatie is dat de putschisten een aanval op het vliegveld voorbereiden.

Een busje bracht ons vervolgens eerst naar het gebouw van de elektriciteitscentrale, een onaanzienlijk en op het oog onbelangrijk kantoorgebouw, waarvan de deur was ingeslagen. Binnen en in de deur van de achteruitgang zaten tientallen kogelgaten. Bloedsporen waren niet zichtbaar.

Daarna werden wij naar een aantal ziekenhuizen gevoerd, waar wij de gewonden niet te zien kregen omdat zij op de operatietafel lagen. Eén dode politieman heb ik gezien. Hij was duidelijk door kogelschoten om het leven gekomen.

Het schieten in de stad begon vannacht een paar uur nadat president Gamsachoerdia op een persconferentie de uitzonderingstoestand afkondigde in Tbilisi, maar zei dat het televisiegebouw niet met geweld zou worden aangevallen. Er is geen avondklok ingesteld en ook zullen demonstraties niet verboden worden, aldus de president, die dan immers gedwongen zou worden zijn demonstrerende aanhangers voor het regeringshuis naar huis te sturen. De uitzonderingstoestand houdt voorlopig niet méér in dan dat de politiecontrole in de stad drastisch zal worden opgevoerd.

De president, die een nerveuze en onzekere indruk maakte, kondigde aan dat het volk gemobiliseerd zal worden in volksregimenten, maar hij ontkende dat die bewapend worden. De laatste weken zijn uit de provincie busladingen volmensen uit Tbilisi gehaald die op het plein voor het regeringshuis dagelijks hun steun aan de president betuigen.

In de nacht van zaterdag op zondag vond de eerste botsing plaats toen enkele duizenden aanhangers van de president de barricaden bestormden die door een van de actiegroepen van de oppositie op de Roestaveliboulevard was opgericht. Hierbij vielen zeventig gewonden, van wie er nog twaalf in het ziekenhuis liggen.

Gamsachoerdia sprak van een “civiele en militaire staatsgreep” tegen zijn bewind en noemde zijn belangrijkste tegenstanders, Kitovani en ex-premier Sigua, “een junta”, die met “haar illegale militaire formaties gebouwen in de stad bezet, net als het Rode leger in Litouwen heeft gedaan”. De junta zou plannen hebben het parlement en andere vitale gebouwen te bezetten. Volgens Gamsachoerdia wordt elke stap van de junta geleid door Moskou. Ex-premier Sigua is vier dagen in Moskou geweest om instructies in ontvangst te nemen, aldus Gamsachoerdia, die Edoeard Sjevardnadze een hoofdrol toebedacht bij de voorbereidingen voor de omwenteling. Bewijzen gaf de president daar niet voor.

Volgens Gamsachoerdia steunen niet meer dan twee- à drieduizend mensen de junta. “De meesten van hen zijn hun baan kwijtgeraakt, anderen behoren tot de vroegere communistische mafia, er zijn wat misleide jongeren bij en grote groepen criminele elementen. Zij handelen gezamenlijk en worden vanuit Moskou van wapens voorzien”, aldus de president. Hun doel is een interventie van het Sovjet-leger te provoceren. Gamsachoerdia zei zelf nooit in te zullen stemmen met interventie van het Sovjet-leger, dat zich nog op het grondgebied van het onafhankelijke Georgië bevindt.

Als de oppositie zich met de junta blijft verbinden overweegt Gamsachoerdia het parlement te ontbinden en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. In dit geval, aldus de president, zal hij presidentieel bestuur afkondigen.

Gamsachoerdia toonde zich uiterst sceptisch over de onderhandelingen met de parlementaire oppositie, die door parlementsvoorzitter Akaki Asatiani worden gevoerd. “Hun eisen zijn onduidelijk, dubbelzinnig en illegaal”, zei hij, “met name de eis dat ze hun militaire formaties intact kunnen houden en terug mogen keren naar hun basis Sjavnabada.” De onderhandelingen tussen de beide kampen hebben nog geen resultaat opgeleverd omdat de parlementsleden van de regeringsfractie niet namens de president zeggen te kunnen spreken.

De parlementsleden van de oppositie eisen het onmiddellijk bijeenroepen van het parlement, dat sinds vrijdag niet meer vergaderd heeft. De president moet zijn oproepen aan de bevolking om hem te komen verdedigen staken en de demonstranten terugzenden, waarna de soldaten van Kitovani zich terug zullen trekken in Sjavnabada.

Verder eist de oppositie vrijlating van de politieke gevangenen en toegang tot de ether. De bevolking krijgt al dagen uitsluitend officiële regeringsmededelingen voorgeschoteld en weet nauwelijks wat er in de stad aan de hand is.

De Nationale Garde van Kitovani bevindt zich sinds begin deze maand op de basis Sjavnabada even buiten Tbilisi. Sigua heeft zich bij hem gevoegd en is sindsdien praktisch de leider van de oppositie. Die oppositie bestaat zelf uit een heterogene groep buitenparlementaire actiegroepen, een aantal centristische politieke partijen en 39 parlementsleden uit verschillende fracties, die Gamsachoerdia ervan beschuldigen een dictatuur te willen vestigen in Georgië.

De spanning is de afgelopen paar dagen door beide zijden opgevoerd. De twee kampen graven zich in op hun onwrikbare stellingen en vannacht zijn dan de eerste slachtoffers gevallen.