Polygoonjournaal gaf geen goed beeld van jaren zestig

Beeld van Nederland, deel vier, ƒ 49,95.

Gestaag bouwt de NOS, met behulp van de Polygoon-archieven die ze heeft aangekocht, aan een populaire vorm van audiovisuele geschiedschrijving. In de reeks videobanden Beeld van Nederland, die begon met beelden uit de tweede helft van 1945, is nu het vierde deel verschenen: 1960-1965. Deel vijf, het laatste, verschijnt volgend voorjaar en loopt tot 1970.

Waar in de vorige afleveringen nog een ver voorbije wereld werd vertoond, komt samensteller Wil de Jong op aanzienlijk bekender terrein. Wat hij ditmaal laat zien - van stijgende welvaart, de nieuwe jeugdcultuur, troebelen in het koningshuis, crises in het buitenland en Nederlandse sportsuccessen - duikt nog geregeld op in terugblikkende tv-programma's. Maar dat niet alleen. Het is nu opeens alsof het Polygoon-journaal in de jaren zestig niet meer werkelijk weerspiegelde wat er in de samenleving aan de hand was. De toon wordt meer bevoogdend en past niet bij de baldadige tijdgeest. En het belangrijkst van alles: steeds vaker zag het bioscoopjournaal zich gedwongen aandacht te besteden aan de televisie. Dat was, voor wie de tekenen des tijds verstond, toen al het begin van het einde. Het gebeurde niet meer in de gepolijste beelden met hun hoge gezelligheidsgraad op het witte doek, het gebeurde nu op de televisie.

De directheid van een programma als Hoepla uit 1967 (zondagochtend nog herhaald in VPRO's Eldorado) gaf een veel aansprekender indruk van wat er gaande was dan de gemoedelijke, vaderlijke toon van Polygoon. Hier stond plotseling alles op losse schroeven - automatisch, gratuit respect voor bejaarden was er niet meer bij, een presentatrice mocht gerust stuntelen en in een interview werden de oneffenheden niet meer weggeknipt. Veel ervan oogde nu braaf en kuis, omdat we sindsdien aan méér gewend zijn geraakt. Net als de Fred Haché Show uit 1972, die een paar uur later opnieuw over het scherm ging. Traag en flauw, tot het moment waarop in de studio die snelweg werd aangelegd - dat bleef voor mij een schitterend staaltje absurdisme.

Het bioscoopjournaal wist in de jaren zestig geen koers meer te vinden, het ging ogenschijnlijk nog gewoon door, maar het was een verloren strijd. Dat klinkt door in deze vierde aflevering van de video-serie. Wie wil weten hoe het ook weer toeging toen de Beatles in Nederland waren, bekijke het half geïmproviseerde tv-programma dat ze hier maakten en niet de Polygoon-beelden met hun oubollige grapjes.