Frans-Duits pragmatisme bij VN

NEW YORK, 24 SEPT. Roland Dumas en Hans-Dietrich Genscher hebben hun zin gekregen: Er komt een speciale bijeenkomst van de Veiligheidsraad op ministerieel niveau. Het plan dat ze vorige week donderdag ontvouwden op de bijeenkomst van de EG-ministers om de Verenigde Naties in te schakelen, en dat tamelijk koel werd ontvangen, hebben ze er binnen een week doorgedrukt.

Beiden hebben hun eigen redenen om zo sterk aan te dringen op de inschakeling van de Verenigde Naties in de Joegoslavië-kwestie. Dumas gelooft niet dat met alleen politieke en economische druk nog vrede kan worden bewerkstelligd in Joegoslavië, zo bleek uit gesprekken met Franse diplomaten gisteren in New York. Hardere maatregelen kunnen alleen door de Veiligheidsraad worden genomen. Bovendien brengt de inschakeling van de Veiligheidsraad de verhoudingen weer wat in het evenwicht: Frankrijk stond in de hele behandeling van de kwestie-Joegoslavië tamelijk aan de zijlijn terwijl Duitsland de meeste aandacht op zich vestigde. Nu de Veiligheidsraad meedoet, staat Frankrijk als permanent lid en op dit moment zelfs voorzitter weer in het middelpunt, terwijl Duitsland niet eens in de Veiligheidsraad zit.

Genscher heeft andere argumenten om zo achter inschakeling van de Veiligheidsraad aan te jagen. De EG-aanpak in de kwestie is hem niet snel en krachtig genoeg. Hij wil zo snel mogelijk Servië en het Joegoslavische federale leger een halt toeroepen en met de dwingende stem van de Veiligheidsraad gaat dat naar zijn mening sneller.

Voor Genscher is bovendien het regulerende element in Europa veel meer de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) dan de Europese Gemeenschap. Een medewerker van de minister van een groot EG-land, die niet wil dat zijn nationaliteit wordt genoemd, gaf hiervoor gisteren twee redenen. In de eerste plaats omdat Genscher dan overal Moskou bij kan betrekken. Als de EG belangrijke kwesties in Europa regelt, staan de Russen buitenspel, met wie nu juist Genscher, en Duitsland in het algemeen, de beste contacten onderhoudt. In de tweede plaats komt de Duitse minister als manipulator beter uit de voeten in een grotere minder samenhangende club dan in de kleinere kring van EG-ministers die tamelijk precies weten wat ze willen. De niet-EG leden van de CVSE hebben meer de neiging naar de enorme macht van Bonn op te kijken dan de EG-lidstaten.

Genscher, zo liet hij hier in een persgesprek doorschemeren, wil dat de EG zich vooral richt op het volledig politiek en economisch isoleren van Joegoslavië, dat wil zeggen van het federale gezag. Een militair ingrijpen moet van de Veiligheidsraad komen.

Een eventuele resolutie over Joegoslavië, zoals die nu wordt voorbereid door België, Frankrijk en Groot-Brittannië, zou een nieuwe stap betekenen in de bemoeienissen van de Veiligheidsraad. De VN grijpt dan in bij een burgeroorlog. Dit gebeurt op grond van meer Westerse opvattingen, zoals die gisteren ook door president Bush in zijn rede werden vertolkt, namelijk dat de wereld nu bevrijd is van het Oost-West conflict en dat de nieuwe criteria waarmee de waarde van landen wordt gemeten die van democratie en mensenrechten zijn. Organisaties als de Verenigde Naties en ook de CVSE moeten bevoegdheden krijgen zich ook in zaken te mengen die tot voor kort als interne aangelegenheden golden.

Dat die regel tot nu toe zo streng werd gehandhaafd had met de Koude Oorlog te maken; dergelijke bemoeienissen konden tot een gewapend conflict leiden tussen de supermachten.

Minister Genscher probeerde de afgelopen dagen steun te verwerven voor de volgende gedachte. De Joegoslavische strijdkrachten hebben zich onttrokken aan politieke controle. “Dat is een militaire coup.” Daartegen mag naar zijn mening door de Verenigde Naties, als enige organisatie in de wereld, wèl worden opgetreden. Dat kan naar zijn mening op grond van artikel zeven van het Handvest, die de bevoegdheid verleent in conflicten in te grijpen.

In de door de drie landen gepresenteerde ontwerpresolutie over Joegoslavië, die vandaag en morgen nog gewijzigd kan worden, wordt met een verwijzing naar artikel zeven ook geconstateerd dat de Veiligheidsraad de regeling van geschillen dient aan te moedigen door regionale overeenkomsten. Daarmee wordt in feite achteraf door de Veiligheidsraad en de internationele gemeenschap goedgekeurd wat de Europese Gemeenschap tot nu toe heeft gedaan, inclusief het voorbereiden van een vredesmacht ter bescherming van de burger-waarnemers. In het ontwerp wordt de EG zelfs geprezen. Of dat zinnetje het in de definitieve tekst haalt, is de vraag. Het ontwerp is tenslotte afkomstig uit de koker van drie EG-landen.

In diplomatieke kringen hier in New York, die zich met de voorbereiding van de zitting van de Veiligheidsraad bezighouden, gelooft men niet dat deze ene resolutie genoeg is om de kwestie te regelen. Als de partijen blijven vechten, staat de weg open voor hardere maatregelen, zoals een interventie. Minister Genscher heeft inmiddels al voorgesteld in een volgende stap alle Joegoslavische havens te blokkeren, zodat de Servische en federale legermachten geen olie mee krijgen voor hun wapentuig en voor transport. “Wie oorlog wil voeren, heeft benzine nodig en daarvan kan men de aanvoer makkelijk tegenhouden”, aldus Genscher tegenover journalisten.

Dat er volgende stappen dreigen, wordt vastgelegd in de slotzin van de ontwerp-resolutie, waarin de Veiligheidsraad “besluit om actief betrokken te blijven bij de kwestie”.

Zwaarste potentiële hindernis was gisteravond nog China. Zowel Dumas als Genscher oefenen zware druk uit op de Chinezen om de voorgenomen resolutie niet te torpederen. In de resolutie zijn algemene uitspraken over het zelfbeschikkingsrecht van minderheden ook zorgvuldig vermeden.

Eén element is zowel voor de Fransen als de Duitsers aantrekkelijk. Deze keer zijn het niet de Amerikanen die een crisis in de wereld via eigen ingrijpen of via de Veiligheidsraad regelen, maar Europa. Dit heeft uiteindelijk ook de Britten over de streep getrokken, die vorige week tijdens de bijeenkomst van de EG-ministers nog zeer terughoudend stonden tegenover inschakeling van de Verenigde Naties. Nu zijn ze zeer ijverig bezig bij alle betrokkenen met de ontwerp-tekst te leuren.