De "St. Joseph': van bedehuis naar rovershol

Dat pastoors vaak stevige innemers waren en thuis een exquise wijnkelder hadden, was alom bekend. Maar dat ooit nog eens een biechtstoel een biertap zou gaan bevatten had men destijds - in het "hokje der zuchten' zijn zonden belijdend - in zijn stoutste dromen niet durven denken.

De profanatie is te zien in de voormalige St. Josephkerk in het centrum van Den Bosch. De kerk, die als rijksmonument staat geboekt, is voor 1,2 miljoen gulden verbouwd tot een zaken- en activiteitencentrum met de naam De Orangerie: "een belevenis in een magistrale ambiance', zoals een folder zegt en dat is nauwelijks overdreven.

De deuren van de toiletten zijn afkomstig uit de voormalige biechtstoelen. In een aantal biechtstoelen zijn stijlmeubelen geëxposeerd of flessen wijn, wat weer wat meer in de richting komt. Het tabernakel, waarin vroeger in eerbiedigheid het lichaam van Christus in de vorm van een hostie werd opgeborgen, bevindt zich in de keuken van het in de kelders ondergebrachte lunchcafé, dat naar Jeroen Bosch de Tuin der Lusten heet.

De muurschilderingen zijn gebladderd, maar het geeft een extra cachet; alsof men te doen heeft met fresco's. Op een aantal plaatsen zitten kleurrijke glas-in-loodramen. Op het oksaal, waar eertijds het koor zong, is onder meer een kantoor ingericht van een makelaar. De Bossche galerie Hüsstege gebruikt de kerk als expositieruimte. In de voormalige kloostertuin zal Hüsstege volgend jaar maart de beeldentuin onderbrengen, die nu nog in Loon op Zand is gevestigd.

In de kerk is eveneens een adviesbureau en een winkel van bloemen en bloemsierkunst gevestigd. Men wil er ook bloemsiercursussen gaan geven. De bloemenwinkel geeft het geheel zijn naam: de Orangerie. Daarnaast zullen er party's worden gegeven door een cateringbedrijf. Men kan daarvoor de kerk huren voor ongeveer 3500 gulden per avond.

De kerk, die in 1859 in neo-gothische stijl werd gebouwd en tot 1971 eigendom was van de paters Redemptoristen, ligt in de St. Josephstraat. Boven de ingang hangen vlaggen als gold het een fritestent. Op een muur zijn borden aangebracht, waarop vermeld staat met welke creditcards men er terecht kan. De enige wanklanken in het overigens bijzonder smaakvolle hoogstandje.

Naast de kerk ligt het voormalige Redemptoristenklooster. Het bevat nu wooneenheden. Bij de de voordeur hangen twee pamfletten: het een waarschuwt voor parkeeroverlast door de Orangerie, het andere merkt snierend op dat er zonder vergunning is gewerkt.

Peter van Doremalen van de actiegroep Jeroen Boos, die zich te elfder ure tegen de Orangerie ging verzetten, zegt: “Aanvankelijk waren we best blij met de plannen. Eindelijk, zo zeiden we tegen elkaar, gebeurt er wat. Er zou in de tuin een theehuisje komen. Prachtig, prachtig, maar later werd duidelijk dat de kerk ook gebruikt zal worden voor party's. Dat betekent verkeers- en geluidsoverlast tot diep in de nacht. Zoiets past niet in een woon- casu quo stiltegebied. Men zegt dat men met het oog daarop de kerkramen van dubbel glas heeft voorzien, maar volgens mij zijn het plastic platen van de Gamma. Toen de kerk werd geopend, denderde het lawaai onze binnentuin in.” Er zijn inmiddels 88 bezwaarschriften ingediend en één bewoner vecht de zaak aan bij de Raad van State. “Want wat hier gebeurt, is onwettig”, aldus van Doremalen, “omdat er geen hinderwetvergunning is.”

De Bossche wethouder L.H.P. Wijers erkent dat er nog geen geldige hinderwetvergunning is omdat de tijd daarvoor ontbrak. Een ontwerp daarvoor wordt eind dit jaar ter visie gelegd. De wethouder beschouwt de periode tussen nu en eind december als een "leerperiode' en meent er in goed overleg met de bewoners, voor wier zorgen hij "alle begrip' heeft, uit te komen. “Het partycentrum”, aldus de wethouder, “mag maar een aantal keren per jaar festiviteiten organiseren. Zo staat het in het ontwerp-voorbereidingsbesluit. En dan nog in besloten kring: dat wil zeggen dat er geen lawaai naar buiten mag komen.”

De 32-jarige initiatiefnemer is Jan-Karel Konings, eigenaar van de bloemenzaak Orangerie. “De tegenstanders zitten in een paar kleine cellen. Die hebben elkaar wat zitten opnaaien. Ze hebben tot drie keer toe vernielingen aangericht. Ik vond een briefje met de tekst: als jij ons sloopt, slopen wij jou. De hele binnenstad hingen ze vol met pamfletten. Mijn vroegere winkel is er een keer mee dichtgeplakt. Maar het merendeel van de omwonenden was enthousiast toen ze de kerk bezochten.” Zelfs van de paters Redemptoristen was er bij de opening een felicitatie: “Wij zijn blij met de goede bestemming van onze dierbare kerk”, schreven ze.

De St. Josephkerk was lange tijd een blok aan het been van de gemeente en van de Hertog Hendrikstichting, die het gebouw voor één gulden van de gemeente kocht. Er werden in de loop der jaren de meest wilde plannen op losgelaten. Maar het enige wat beklijfde waren de sporen van twee branden, die door vandalisme ontstonden en een ware beeldenstorm, waardoor het interieur van al zijn versierselen werd beroofd. Vochtschimmel sloeg toe.

Totdat daar Jan-Karel Konings opdook. “Als een engel uit de hemel”, zoals voorzitter mr. H. Bergé van de Hertog Hendrikstichting zegt, “kwam daar die krankzinnige figuur, want een beetje gek is hij wel. Het zal me benieuwen hoe hij de zaak exploitabel kan houden.”

Konings zocht voor zijn bloemenzaak een nieuw onderkomen. “Eenmaal in de kerk, was ik verkocht”, zegt hij. Ook hij kocht het gebouw voor de symbolische som van één gulden. Acht maanden geleden werd met het vertimmeren begonnen. Vrijdag 6 september werd de zaak geopend. Duizenden bezoekers vergaapten zich inmiddels al aan de schoonheid. Konings wil in de kerk ook culturele manifestaties, klassieke concerten, toneelvoorstellingen en modeshows organiseren.

Had Jezus Christus nog geleefd, hij zou misschien wel, zoals de Heilige Schrift leert, de wisselaars uit Zijn bedehuis hebben verdreven en hun tafels hebben omgekeerd. Want "gij maakt het tot een rovershol'. De Wisselaar, het zou misschien ook een naam voor de kerk kunnen zijn. Een enkele "zware katholiek' (in de woorden van Konings) ergert zich er aan. “In een kerk moet gebeden worden”, merkt een bezoekster met gedempte stem op, terwijl klassieke muziek door de gewelven klinkt. De sfeer is en blijft gewijd. Den Bosch heeft er een publiekstrekker van jewelste bij gekregen.

Foto: Een nieuwe bestemming voor de St. Josephkerk in Den Bosch