Van den Broek

DE ARME Van den Broek krijgt er overal flink van langs. De commentaren in het buitenland liegen er niet om en de wisselwerking tussen schietende rambo's in Joegoslavie en de precieuse gekweldheid waarmee de bewindsman zijn zoveelste televisie-toelichting geeft, wordt almaar pijnlijker.

Het is buitengewoon sneu voor de bewindsman, want dat halfjaartje grandeur dat EG-voorzitters bij toerbeurt in de schoot geworpen krijgen, heeft zich in het tegendeel veranderd. Van den Broek is voorzitter van een Gemeenschap geworden die te vroeg te veel verantwoordelijkheid kreeg en dus is hij het adequate media-symbool van Europees falen. Dat is niet alleen vervelend voor de betrokkene, maar ook nadelig voor het land dat hij vertegenwoordigt. Nederland is een klein land en prestige in het buitenland is een van de weinige wapens in het krachtenveld.

De verwijten aan Van den Broeks adres zijn lang niet allemaal terecht. De Europese Gemeenschap heeft haar voorzitter herhaaldelijk met verkeerde missies en verkeerde signalen op pad gestuurd. Eerst moest Joegoslavie behouden blijven en democratisch worden twee onverenigbaarheden. Toen kwam er een vredesconferentie het signaal voor Servie om nog gauw wat voldongen feiten op het slagveld te scheppen. Ondertussen lieten enkele EG-landen, West-Duitsland en Italie voorop, weten dat een mislukking van de vredesconferentie tot erkenning van Kroatie zou leiden het signaal voor Kroatie om die conferentie dus te laten mislukken. Ten slotte kwam er het loze gebaar van Europese vredestroepen, die niemand bereid was te sturen en die de Serviers niet bereid waren te ontvangen.

VAN DEN BROEK IS praktisch als een mijnenhond door de EG-lidstaten gebruikt, zonder bescherming, zonder machtsmiddelen en zonder mededogen. Het verwijt moet echter omgekeerd zijn dat hij zich heeft laten gebruiken. Natuurlijk, er was en is veel leed in Joegoslavie en dan is de verleiding groot in het pompeuze EG-ambt goede werken te verrichten. Bovendien had Van den Broek het formele, volkenrechtelijke gelijk aan zijn kant waarbij enige behoedzaamheid met het zelfbeschikkingsrecht van allerlei volksgroepen past. Maar verder heeft zich toch bovenal het gebrek aan vertrouwdheid met continentaal Europa gewroken. De Balkan is weliswaar geen kruitvat meer, maar wel een wespennest, waar ethnische verschillen een historische lading hebben als in Jeruzalem.

Diverse continentale landen hebben zo hun eigen historisch en psychologisch bepaalde reflexen als er in de Balkan wordt geschoten. De draagwijdte daarvan heeft Van den Broek niet gezien of onderschat in elk geval heeft hij zich met opdrachten op pad laten sturen die zulke meningsverschillen met slechts een dun laagje communique-taal toedekten. Symbolisch genoeg ontbreekt het Van den Broek ook aan een persoonlijk rapport met bijvoorbeeld zijn Franse en Duitse ambtgenoten. Daardoor heeft hij ook vooraf geen beter zicht op het mijnenveld kunnen krijgen. Van den Broek is gebruikt, heeft zich laten gebruiken en zijn collega Genscher en enkele getrouwe Duitse commentatoren gebruiken hem nu nog dagelijks om de frustratie van eigen Duits onvermogen te maskeren.

EENS TE MEER illustreert de episode dan ook hoezeer Nederland in Europa mentaal een neutraal, afzijdig land is, zodra de dekmantel van de Atlantische verzorging ontbreekt: ethisch en volkenrechtelijk bedoelen we het goed, alleen die verdraaide feiten liggen allemaal anders.

Misschien dat een halfweegs geslaagde Euro-top in Maastricht de Nederlandse voormannen nog even in een EG-zonnetje kan zetten. Wat Joegsoslavie betreft is afwachten de enige oplossing, tot chaos, verwarring en tragedie ginds een kritische grens hebben bereikt. Dat is bitter in contrast met de schrijnende televisiebeelden, maar met pseudo-actionisme en goede bedoelingen is inmiddels meer schade aangericht dan voor Nederland goed kan zijn.