"Tudjman een verrader; wij vechten door'; Extremisten houden er hun eigen kaart van Kroatië op na; "Onze mensen luisteren naar ons, niet naar Tudjman'

ZAGREB, 23 SEPT. “Tudjman is een verrader, wij vechten door tot de overwinning”. De leiders van de HSP, de extremistische Partij van het Recht, maken van de opdracht van hun 10.000 leden tellende militie, de HOS (Kroatische Verdedigingsmacht) geen geheim. Voor hen geen staakt-het-vurens maar strijd, terwille van een onafhankelijk Kroatië dat ongeveer twee keer zo groot moet zijn als de huidige deelrepubliek van Joegoslavië. Een paar uur na deze persconferentie is een van de partijleiders dood, de vice-voorzitter Ante Parazdik. Doorgereden bij een politiecontrole en daarom onder vuur genomen, zegt de Kroatische regering. In koelen bloede vermoord door een politieagent, meent een woordvoerder van de HSP.

Maar vanmiddag zit Parazdik nog achter de groene tafel, naast de voorzitter van de partij, Dobroslav Paraga. In de zaal verder nog een weldoener uit Chicago, die voor financiële ondersteuning zorgt, en een man die zich voorstelt als het hoofd van de partijafdeling Houston Texas. Naast de tafel een langwerpige, groene kist, die bij nadere inspectie inderdaad de beweerde Sam-raket, een raket van Russische makelij voor het neerhalen van vliegtuigen blijkt te bevatten. “Alles geheel legaal”, benadrukt Parazdik, “wij doen niet aan wapensmokkel”.

De HOS, vertelt Paraga, is opgericht om iets te doen aan de “besluiteloosheid van regering en parlement” van Kroatië. “Onze leden blijven staan waar de politie en de Nationale gardisten wegvluchten”. De leden van de HOS hebben daartoe in kampen een speciale militaire opleiding ontvangen. De HOS heeft weliswaar de uniformen van de Kroatische Nationale Garde aan, met extra embleempje op de rechtermouw, maar “heeft tegelijkertijd eigen structuren”. In al die wapenstilstanden ziet hij weinig heil: “Het zijn valse beloften, die alleen maar tot onnodig bloedvergieten leiden”.

De Kroatische regering ziet zich, behalve met de HOS en wat vergelijkbare milities die aan Kroatische kant van niet onbeduidend belang zijn, ook geconfronteerd met nogal wat eigenmachtige commandanten binnen de Nationale Garde. In veel gevallen hebben die weinig op met president Franjo Tudjman, en slechts verachting voor diens neiging, het Servisch-Kroatisch conflict eerder aan de onderhandelingstafel dan op het slagveld op te lossen. Met name de leiders van de Nationale garde in Oost-Slavonië, de streek die nu door een armada van Servische reservisten dreigen te worden binnengetrokken, zijn voorstanders van de harde lijn en het verjagen van het Joegoslavische leger.

Tudjman had bij zijn toelichting op de jongste wapenstilstand een apart zinnetje voor deze krachten over: “Er zijn extremisten aan beide zijden die zullen proberen het staakt-het-vuren teniet te doen, maar zij zullen zich bij de wil van de meerderheid moeten neerleggen”, aldus de president. En voor de Kroatische minister van defensie staan de diverse privé-milities in Kroatië voor de keus: “in de garde opgaan of ontbonden worden”. HSP-voorzitter Paraga kan bij dit soort uitlatingen een glimlach niet onderdrukken: “Onze mensen luisteren naar ons, niet naar Tudjman”.

Hij ontkent overigens ten stelligste dat de HOS woensdag verantwoordelijk was voor een schietpartij bij de Borongaj-kazerne in Zagreb, toen men eigenmachtig aan een veroveringspoging van dit militair object was begonnen. “Het was het leger dat begon met schieten”, vertelt Paraga. Verder is het ook bepaald onjuist, vertelt hij, in de HSP een herleving te zien van de Ustasa, de beweging die de kern vormde van de fascistische Kroatische staat tijdens de Tweede wereldoorlog - zoals algemeen gebeurt.

Dan rijst toch de vraag waarom achter de spreker een kaart van die Ustasa-staat hangt, met een portret van de Kroatische "Führer', Ante Pavelic. “Dr. Ante Pavelic is een van de leiders van Kroatië geweest”, zegt Paraga. “Als u goed kijkt ziet u op de kaart ook alle koningen van Kroatië afgebeeld”. Dat is waar, maar hun portretjes zijn, met uitzondering van die van de eerste koning Tomislav, toch beduidend kleiner.

Het getoonde Kroatië omvat, behalve de theoretische omvang van de huidige deelrepubliek van Joegoslavië, tevens het huidige Bosnië-Herzegovina, de Servische provincie Vojvodina en de Servische streek Sandzak. De moslems van Joegoslavië, zo meent men in deze kring, zijn eigenlijk Kroatische moslems. “Wij willen Oost en West verenigen”, verduidelijkt Paraga. De naar schatting twintig procent Serviërs die nu theoretisch in zo'n staat terecht zouden komen zijn “geen probleem”, meent de HSP-voorzitter, evenmin als de joden.

De HSP heeft vorige week zijn intrek genomen in een riant negentiende-eeuws hoekpand aan het Stationsplein in Zagreb, waarop de partij historische rechten meent te hebben. De gelegenheid was gunstig, want de HOS-leden wisten wel raad met de sluipschutters die het plein al een paar dagen onveilig maakten, en een vertegenwoordiger van de kunstenaarsvereniging die het pand sinds 1946 in gebruik had, komt - zelf in HOS-uniform - verklaren dat de vereniging de komst van partij en militie volledig kon billijken. Sindsdien liggen de ruime trappen van het pand geheel vol met kisten munitie en wapens, en is voor de deur een opvallende, 24 uur per dag bewaakte, fortificatie met zandzakken ingericht. Na de gewelddadige dood van haar vice-voorzitter moest de partij haar reactie nog bepalen, liet de woordvoerder weten.