Regisseur Carlsen waarschuwt voor Europese bureaucratie; Politieke lobby rond filmbeleid

UTRECHT, 23 SEPT. Filmproducent Matthijs van Heyningen maakte zich pas gisteravond voor het eerst echt kwaad tijdens de Nederlandse Filmdagen. Zijn woede betrof drs. F.M.H.M. Driessen van het gelijknamige onderzoeksbureau dat in opdracht van de minister van WVC het functioneren van het Filmfonds en het Productiefonds geëvalueerd heeft. Van Heyningens toorn gold vooral het feit dat Driessen alleen critici van het Productiefonds, die niet moeilijk te vinden zijn onder al diegenen die wel eens een scenario hebben zien afwijzen, aan het woord laat, terwijl het Filmfonds buiten schot blijft.

In de dagelijkse talkshow onder leiding van Theo van Gogh discussieerde Driessen met de voorzitter van het Productiefonds, Jan Blokker, over de objectiviteit van het rapport. De conclusies daarvan zijn volgens Blokker niet zo zeer wetenschappelijk als een weergaven van de mening van minister D'Ancona.

Driessen vindt dat de filmwereld zich afsluit voor de mening van deskundigen uit andere kunstdisciplines. Hij huldigt de opvatting dat naar buitenstaanders te weinig geluisterd wordt in de meningsvorming over de kwaliteit van filmprojecten. Die merkwaardige opvatting lijkt onderwerp te worden van een politieke lobby, aangezien ook de Utrechtse wethouder van cultuur Nicky van 't Riet (D'66) die in haar openingsspeech van de Filmdagen (geschreven in overleg met Driessen) ventileerde.

Filmpolitiek was ook het thema van de gisteren door de Deense regisseur Henning Carlsen gehouden Cinema Militans-lezing. Carlsen meent dat de overal door een Amerikaans offensief belegerde Europese cinema nog niet dood is, maar dat de links en rechts (ook door hemzelf in het verleden) beproefde remedie van coprodukties tussen verschillende Europese landen gevaren met zich meebrengt: “Een Deens-Franse coproduktie met Engelse dialogen wordt in beide landen als een buitenlandse film beschouwd”. Bovendien wees Carlsen op de toenemende invloed van de Europese bureaucraten, “die in films niet genoeg belachelijk gemaakt kunnen worden”.

De kracht van de Europese film ligt volgens Carlsen in de diversiteit van de verschillende culturen. Als er dan om financiële redenen gecoproduceerd moet worden, dan is het taalprobleem niet zo gemakkelijk op te lossen. Carlsen denkt dat gebarentaal ouder is dan de gesproken taal, en ziet in de film een mogelijke vorm van internationale gebarentaal.

Toevallig viel een tijdens de Filmdagen in première gaande korte film die opvatting bij. Erwin Olaf en Frans Franciscus lieten hun op het landgoed Oud Amelisweerd opgenomen korte film Tadzio opzettelijk Italiaans nasynchroniseren, omdat zij dat de filmtaal bij uitstek vinden. In deze uitbundige, licht-decadente Fellini-pastiche, waarvan het verhaal niet zo belangrijk is, blijkt de klank en de toon van de taal inderdaad belangrijker te zijn dan de betekenis.

Een tegenvoorbeeld gaf Paul Ruven, die tijdens de Nederlandse Filmdagen maar liefst drie nieuwe films presenteert, in de als surprise bedoelde, slechts zeven minuten durende produktie Testament. De camera registreert nagenoeg statisch een door Loek Zonneveld geschreven en door acteur Frits Butzelaar uitgesproken monoloog van een veteraan van de politionele acties in Nederlands-Indië. Zenuwachtig rokend en met een fles jenever naast zich vraagt de man het publiek wanhopig om naar hem te blijven luisteren. Hij vertelt van de geur van de lijken en van de derdegraadsverhoren die hij afnam. Bij de stichting '40-'45 kon hij niet terecht: “Ze zouden er een stichting '40-'49 van moeten maken”. Als hij aan het slot van zijn monoloog op drastische wijze met zijn ondraaglijke schuldgevoel afrekent, blijft het publiek versuft achter. Testament is de eerste Nederlandse film die direct deze periode uit de vaderlandse geschiedenis behandelent. Vooral door de strekking van Butzelaars woorden deelt die een zware dreun uit. Het talent van de maker van de musical De tranen van Maria Machita en de film noir Sahara Sandwich blijkt nog lang niet al zijn grenzen te hebben verkend.