Gemengde Gevoelens: de teach-in-formule revisited

Erg veel verschilt de nieuwe talkshow die Ad 's-Gravesande gisteren voor het eerst presenteerde niet van eerder door hem beproefde programmaformules (bijvoorbeeld Tijdverschijnselen): kies een thema en zet een zo divers mogelijk gezelschap van direct en indirect betrokken in een zaal of op een tribune.

Links, rechts en in het midden staan microfoons, de gasten mogen hun zegje doen op aanwijzing van de gespreksleider, die zelf achter een tafeltje heeft plaatsgenomen.

Toch is daarmee niets ten nadele gezegd van het VPRO-programma Gemengde Gevoelens, waarin gisteren de bestaansgrond van de PvdA ter discussie werd gesteld. De betoogjes waren maar voor een deel samenhangend, maar in veel gevallen vermakelijk. Dat zo'n massaal gesprek vaak dreigt te ontsporen en in chaos wil ontaarden, is niet erg; de teach-in-formule (want aan dat jaren-zestig-verschijnsel is Gemengde Gevoelens schatplichtig) is er niet om passief naar te kijken maar om eraan deel te nemen. Een bijdrage die volstrekt niet ter zake doet, kan in de huiskamer naar believen met een scherper inzicht worden overschreeuwd.

De gespreksleider (terug bij de VPRO na een half decennium directeur van het Holland Festival te zijn geweest en kortstondig hoofdredacteur van HP-De Tijd) begon de uitzending met enige karakteristieken die prominente PvdA-politici van hun partij geven: de bestuurders "wanen zich in het politieke centrum van het heelal', ze geloven in "de destructieve religie van de sociaal-democratie' en "gaan ten onder aan vergaderen zonder inbreng van de achterban'. Ina Muller-Van Ast (PvdA, ex-lid van de Tweede Kamer) vertegenwoordigde de onlustgevoelens van de oude garde, maar zij vond steun bij een reeks jongere partijgenoten. De argumenten waren niet nieuw, de felheid en directheid waarmee ze werden geuit daarentegen wel.

Oud-minister van financiën Hofstra (PvdA) nam het voor zijn verre opvolger op: Wim Kok steekt zijn nek juist uit, want door nu nog iets van de WAO te redden, redt hij straks de hele sociale zekerheid. De PvdA zou volgens Hofstra alleen wat meer ernst moeten maken met het formuleren van een toekomstvisie. Het was koren op de molen van PvdA-staatssecretaris van onderwijs Wallage: “Als je wilt beschermen, moet je kijken voor wie dat nog kan; alleen voor wie het echt nodig is moet je die bescherming op de lange termijn veilig stellen.” Even later bepleitte hij dat het evenwicht tussen de individualisering in de samenleving en de bescherming van de zwaksten, gevonden moet worden in “een nieuwe partij-organisatie, waarin jonge mensen het ook leuk hebben”.

De VPRO-programmamakers hadden, zo meldde de presentator, van de Rotterdamse burgemeester Bram Peper (PvdA) vernomen dat de sociaal-democraten de samenleving tot een "wollen-deken-cultuur, een nul-zes-cultuur' hadden omgevormd. Nadat een spreker de generatie van Nieuw Links tot "schijtlaarzen' en hun opvolgers in de partij tot "tweede garnituur' dan wel "doctorandussen en welzijnswerkers' had gebombardeerd, sprong Wallage andermaal in de bres: het was niet de schuld van Den Uyl of Nieuw Links dat de sociaal-democraten het moeilijk hebben, maar van de mensen die zich niet meer uitgedaagd voelen om te werken, laat staan om aan de democratie deel te nemen.

Professor Diepenhorst (ARP, oud-minister van onderwijs) eiste vervolgens enkele minuten op met een wijdlopig en gedragen betoog over, ja, waarover eigenlijk? Het zou van karakter getuigen en in het landsbelang zijn als Kok zijn koers standvastig volgde en verdedigde, of woorden van gelijke strekking. Dat uitgerekend Diepenhorst hier moet fungeren als pleitbezorger van de sociaal-democratie, sprak een oud-vice-voorzitter van D66 ontdaan. De hevigheid van het debat onder PvdA'ers moge dan niet optimistisch stemmen over de toekomst van de partij, spannende televisie leverde het in elk geval op. Jammer dat de NOS-leiding afgezien heeft van rechtstreekse uitzending van het aanstaande PvdA-congres, omdat de Vara-tv al een aantal flitsen gaat vertonen.