Duitse rellen verscherpen asieldebat

BONN, 23 SEPT. In de Saksische plaatsjes Hoyerswerda, Freital en Thiendorf, vlak bij de Poolse grens, zijn de afgelopen drie dagen woonoorden voor asielzoekers belegerd en aangevallen door honderden jonge rechtsradicalen.

Vooral in Hoyerswerda kwam het tot kleine veldslagen met de politie, waarbij de jongeren molotov-cocktails, brandbommen, stenen en staalkogels gebruikten en de agenten traangas en waterwerpers. Voor een lokaal opvangoord, een flat van elf etages waarin naast Oostduitsers 150 Vietnamezen en Mozambikanen leven, vielen vrijdagnacht veertien gewonden, zaterdagnacht weer veertien en gisteren nog eens dertien. Tientallen rechtsradicalen werden gearresteerd.

Op last van de Saksische minister van binnenlandse zaken, Rudolf Krause, werd gisteravond uiteindelijk besloten de asielzoekers uit Hoyerswerda over te brengen naar Bundeswehr-kazernes in de buurt.

Donderdagnacht was in het Saarlandse stadje Saarlouis al een 25-jarige Ghanese man gestorven na een brand in een woonoord voor asielzoekers, waarin volgens de politie met een benzinebom van buiten brand was gesticht.

Het toch al felle politieke en maatschappelijke debat van de laatste tijd over een wijziging van de Duitse asielwetgeving is door de ongeregeldheden flink verscherpt.

De incidenten lijken tevens een voorproef van wat de EG straks waarschijnlijk veel massaler gaat merken. In Duitsland, dat (nog) een vrij ruime asielwetgeving kent, is dat nu al scherp te zien, het wellicht grootste Europese probleem van de jaren negentig: de invasie der armen uit Oost-Europa en de Derde wereld.

Wat ook steeds duidelijker wordt, is dat een stevig deel van de eigenlijk niet zo xenofobe bevolking van de Bondsrepubliek een toenemend afwijzende, ja, soms gewelddadige, houding vertoont jegens asielzoekers en buitenlanders. Dát verontrust de politici in het Duitse hart van Europa nog wel het meest.

Pag.10:

Duitse partijen strijden over asielbeleid

In Hoyerswerda bijvoorbeeld klaagde de politie niet alleen over het gebrek aan steun van het lokale bestuur (de burgemeester liet zich sinds vrijdag niet zien) maar ook daarover dat de toeschouwers haar hinderden bij het optreden tegen die rechtsradicalen. Meer nog: dat zij applaudisseerden voor de rechtsradicalen en leuzen als "buitenlanders eruit!' en "Sieg Heil' massaal meescandeerden. Gisteren leidde het vraagstuk ter plaatse zelfs tot een ideologisch slagveld. Namelijk toen vertegenwoordigers van protesterende burgerbewegingen, zeer tegen hun zin versterkt met extreem-linkse Berlijnse "autonomen', op de vuist raakten met de rechtsradicale Oostduitse Skinheads.

De grote Duitse politieke partijen hebben zulke excessen niet alleen "conform conform' veroordeeld, maar elkaar ook (opnieuw) met scherpe kritiek overladen. De SPD verwijt de CDU-CSU dat zij het asieldebat met haar klemmende pleidooien voor een Grondwetswijziging heeft geëmotioneerd en (dus) aan de escalatie van de afgelopen dagen en weken heeft bijgedragen. De CDU-CSU verwijt de SPD dat haar prominenten met veel tongen spreken, dat zij weigert haar medewerking aan een Grondwetswijziging te geven, terwijl haar lokale en regionale politici toch ook steen en been klagen over hun problemen met de opvang van asiel-zoekers.

De CDU-CSU dreigt al dat zij dit najaar desnoods met eigen voorstellen in de Bondsdag zal komen en dan via hoofdelijke stemming (en met brieven naar lokale en regionale besturen) zal laten blijken wie, en welke partijen, wel tegen een wijziging van de (grondwettelijke) asielregeling zijn.

De grote partijen komen aanstaande donderdag onder deze nu zo bemoeilijkte omstandigheden bijeen voor een topgesprek dat al op de agenda stond, in de kanselarij en onder leiding van kanselier Helmut Kohl. Doel van dat gesprek: alsnog, en over coalitiegrenzen heen, consensus bereiken over een zodanige wijziging van het Duitse asielrecht en de Grondwet dat het recht op asiel, met name voor politiek vervolgden, gehandhaafd blijft maar de procedures van toetsing en beroep drastisch worden versneld. SPD en FDP voelen wel voor zo'n versnelling maar weigeren mee te werken aan verandering van de Grondwet, waarvoor een parlementaire meerderheid van twee derden, en dus hun steun, noodzakelijk is.

In Bonn leeft de vrees dat de geldende asielwetgeving, die meebrengt dat elke asielaanvraag niet alleen nauwkeurig moet worden getoetst maar ook, na eerste afwijzing, een vaak langdurige beroepsperiode kan vergen van enkele maanden tot enkele jaren, de welvarende Bondsrepubliek tot een "vast reserveland in Europa' voor alle asielzoekers zal maken. Naast de miljoenen al geïntegreerde buitenlanders - de Berlijnse wijk Kreuzberg is allang de vierde "Turkse stad' -, problemen die samenhangen met de Duitse hereniging en, sinds 1989, de komst van ruim een miljoen Oosteuropese Aussiedler (mensen van Duitse afstamming met een grondwettelijk recht op toelating), hebben alleen in de eerste acht maanden van 1991 ruim 140.000 buitenlanders om asiel gevraagd.

Zulke aanvragen worden weliswaar in overgrote meerderheid afgewezen, omdat het veelal om "economische' asielzoekers gaat, maar voor dat definitief het geval is moeten deze mensen worden ondergebracht in opvanggelegenheden in grote en kleine plaatsen in alle Duitse deelstaten. Dat leidt in steeds meer gevallen tot wrijvingen met de plaatselijke bevolking en tot financiële bezwaren van de lokale en regionale overheden.

Zelfs een rijke deelstaat als Beieren liet vorige week weten dat het asielzoekers vanaf vrijdag jongstleden noodgedwongen voortaan in onverwarmde tenten, in de buurt van het Olympiastadion van München, zal onderbrengen. Het boulevardblad Bildzeitung, gevreesd bij politici omdat het vooraan staat als het volksgevoel moet worden uitgedrukt, publiceerde zaterdag een enquête waaruit bleek dat 98 procent van haar lezers voor een snelle wijziging van de asielwetgeving is. Wat haar zondagse zuster Bild am Sonntag niet belette om gisteren haar hoofdartikel te beginnen met de zin: “Akelige beelden uit Duitsland gaan weer eens de wereld rond”. (Slotzin, met een verwijt aan de FDP: “de vloed aan economische vluchtelingen moet snel worden beperkt, anders hebben we zometeen overal Hoyerswerda's”.)

Het conflict tussen de grote Duitse partijen is in materieel opzicht moeilijk te verklaren. Het huidige Grondwetsartikel 16 bepaalt dat ieder die in eigen land vervolgd wordt, of met gevaar voor het leven dreigt te worden vervolgd, wegens ras, geloof of politieke overtuiging, recht heeft op politiek asiel.

De discussie in Bonn gaat over de vraag of daaraan moet worden toegevoegd dat de naleving van dit uitgangspunt uitdrukkelijk bij "gewone wet' wordt geregeld. Afgezien van de neiging van veel Duitse politici om de in 45 jaar "geslaagde' Bondsrepublikeinse Grondwet niet lichtvaardig te veranderen, is er in feite namelijk overeenstemming tussen de grote partijen over de gewenste toepassing van het asielrecht.

In beginsel is er van CDU-CSU tot SPD overeenstemming over de volgende praktische uitgangspunten: 1) economische vluchtelingen krijgen geen asiel; 2) mensen uit landen die (zoals de Oosteuropese) inmiddels een democratisch regime hebben, krijgen dat evenmin; 3) iemand wiens asielaanvraag elders in de EG, of in enig democratisch bestuurd land, al is afgewezen krijgt ook geen asiel in Duitsland, evenmin als iemand die eerder ergens in de EG gelegenheid had om asiel te vragen maar dat niet heeft gedaan; 4) de toetsingsprocedures moeten sneller worden opdat Duitsland bij de geplande Europese harmonisering van het asielbeleid niet alleen komt te staan.