Ook Bosniërs mobiliseren troepen; Groot offensief van leger Joegoslavië

LJUBLJANA-ZAGREB, 21 SEPT. Het Joegoslavische leger is begonnen aan een grootscheeps offensief in Oost-Kroatië. Als reactie op het binnentrekken van twee colonnes van het federale leger op hun grondgebied hebben de leiders van de republiek Bosnië-Herzegovina gisteren hun eigen troepen, de zogeheten Territoriale defensie, gemobiliseerd.

In een laatste poging het grootscheepse offensief van het Joegoslavische leger in de provincie Slavonië te voorkomen, heeft de Kroatische president Franjo Tudjman aangeboden een eind te maken aan de Kroatische blokkade van de kazernes van het leger. De Joegoslavische president Stipe Mesc, een Kroaat, riep soldaten en officieren van het Joegoslavische leger op tot desertie en bevelsweigering.

Bosnië-Herzegovina eist dat de colonnes die gisteren vanuit Montenegro en Servië de republiek binnentrokken, en die op weg lijken naar Midden- en Zuid-Kroatië, rechtsomkeert maken en heeft een delegatie naar de Joegoslavische hoofdstad Belgrado gezonden om deze eis kracht bij te zetten. Volgens het persbureau Tanjug hebben nabij Visegrad en Mostar Bosnische moslims barricades opgeworpen om de grotendeels uit Servische reservisten bestaande eenheden de weg te versperren.

De thans gemobiliseerde Territoriale eenheden van Bosnië-Herzegovina omvatten ongeveer 150.000 man. In Joegoslavië wordt algemeen gevreesd dat het overslaan van de Servisch-Kroatische vijandelijkheden naar deze republiek het begin van uitzichtloze en bloedige strijd zou kunnen zijn, omdat de drie nationale minderheden in Bosnië-Herzegovina in strijdlust nauwelijks voor elkaar onderdoen. De republiek telt 4,2 miljoen inwoners, waarvan 40 procent moslims, 32 procent Serviërs en 19 procent Kroaten.

Volgens Radio Belgrado zijn 300 tanks en pantservoertuigen van het Joegoslavische leger inmiddels begonnen aan een "schoonmaakoperatie van huis tot huis' in Vukovar, een stadje aan de Donau waar Kroatische Nationale Gardisten al een maand stand houden temidden van voortdurende aanvallen en bombardementen van het Joegoslavische leger en bewapende Serviërs. Ook de Kroatische radio maakte melding van gevechten.

Colonnes van meer dan honderd tanks, honderden vrachtwagens en bussen met manschappen trokken op zeker drie plaatsen de Kroatische grens over. Het betreft hier een deel van de donderdag uit Belgrado vertrokken mammoetcolonne van Servische reservisten. Van Kroatische zijde wordt gevreesd dat zij op korte termijn de Kroatische Nationale Garde op de knieën willen dwingen in Osijek, en op termijn zelfs de gehele provincie Slavonië bij Servië willen inlijven.

De eenheden die gisteren in Kroatië arriveerden werden direct ingezet bij de al weken durende gevechten om Vukovar, Osijek en Vinkovci. In Osijek werd een oliereservoir in brand geschoten waardoor de lucht boven de stad werd bedekt met zwarte rookwolken.

Pag.5:

Kroatische havensteden Split en Sibenik onder vuur federaal leger

De Kroatische havenstad Sibenik werd door het federale leger voor de vierde dag vanuit de lucht en zee beschoten. Ook Split is gisteravond vanuit zee gebombardeerd en er waren onbevestigde geruchten over een troepenlanding.

De Kroatische president Tudjman bood aan de kazernes van het Joegosavische leger weer aan te sluiten op water en licht, en weer voedselvoorziening toe te staan, in ruil voor het staken van de "offensieve acties' van de strijdkrachten. Hij deed zijn aanbod in een brief aan minister Veljko Kadijevic, die in een televisie-interview aankondigde dat de Kroatische blokkade van kazernes met geweld zal worden gebroken.

De president van Joegoslavië, de Kroaat Stipe Mesic, noemde gisteren massale bevelsweigering van soldaten en officieren van het Joegoslavische leger “de enige mogelijkheid om erger te voorkomen”. Op een persconferentie in Zagreb riep Mesic, die in naam de opperbevelhebber van de Joegoslavische strijdkrachten is maar in werkelijkheid alle gezag heeft verloren, alle militairen op “niet te schieten en de kant van het volk te kiezen”. “De enige oplossing voor de crisis is dat de wapens volledig zwijgen”, aldus de Joegoslavische president. De "ware deserteurs', zo meende hij, zijn de generaals die de orders aan het leger in Kroatië naar de kazernes terug te keren niet hebben opgevolgd.

Minister van defensie Kadijevic heeft gisteren gezegd niet van plan te zijn af te treden. Premier Ante Markovic had Kadijevic woensdag gevraagd af te treden en gaf hem twee dagen bedenktijd. In een communiqué ontkende Kadijevic dat hij in maart tijdens zijn bezoek aan de Sovjet-Unie wapens had gekocht, zoals Markovic dat donderdag op een vergadering van de regering had gezegd. Kadijevic zei ook dat Markovic hem niet uit zijn functie kan ontheffen. “Het enige wat Markovic kan doen is het parlement voorstellen mij te ontslaan”, aldus Kadijevic.

Niet bekend

Tot zover onze correspondent

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties is gisteravond in spoedzitting bijeen gekomen om de kwestie Joegoslavi e te bespreken. Het overleg leidde niet onmiddellijk tot concrete beslissingen. De Franse voorzitter zei dat hij het overleg met de leden van de raad zou voortzetten. Steeds meer landen vroegen de VN de afgelopen dagen zich te buigen over het conflict. Canada en Australië drongen donderdag aan op een spoedzitting van de Veiligheidsraad. In de loop van gisteren sloten Oostenrijk, Polen, Frankrijk en Duitsland en Groot-Brittannië zich daar bij aan.

Het feit dat de Veiligheidsraad in spoedzitting bijeenkomt, houdt volgens VN-diplomaten niet in dat een oplossing van het conflict naderbij is. Het principe van niet-inmenging in de interne aangelegenheden van een lidstaat verhindert het sturen van een vredesmacht naar Joegoslavië.

Secretaris-generaal Perez de Cuellar van de VN zei gisteren dat ondanks het feit dat er sprake is van een interne kwestie, het onverantwoord is “deze extreem gevaarlijke situatie” zo te laten voortduren. (AP, AFP, Reuter)