Leiders Nationale Garde van Georgië weinig geloofwaardig

TBILISI, 21 SEPT. De toegang tot de basis Sjavnabada wordt bewaakt door drie soldaten met machinegeweren. Tussen de dennebomen staat een legertent. De commandant duikt een bosje in waar ik de veldtelefoon vermoed. We mogen door.

Sjavnabada is een oude vakantiekolonie vlak buiten Tbilisi. Hier heeft Tengiz Kitovani, commandant van de Nationale Garde, zich teruggetrokken met zijn troepen nadat hij president Gamsachoerdia had laten weten diens bevelen voortaan aan zijn laars te zullen lappen.

Kitovani's hoofdkwartier is een houten huis met een veranda. Er hangen soldaten rond in guerrillapak, de stengun op de schouder. De commandant, een volumineuze vijftiger met een enorme koppelriem om zijn buik, hangt breeduit onderuit gezakt op een bank. Tijdens ons hele gesprek zal hij nauwelijks bewegen. Hij lijdt aan slaapgebrek en zo te zien ook aan gebrek aan exercitie.

Hoeveel manschappen Kitovani onder zijn bevel heeft staan wil hij niet zeggen. De Nationale Garde zou uit vijftienduizend man bestaan. Dat komt overeen met de jaarlijkse recrutering voor het Sovjet-leger. De Nationale Garde is samengesteld uit dienstplichtigen die zijn opgeroepen voor het Sovjet-leger, dat op Georgiës grondgebied tot bezettingsleger is uitgeroepen. Kitovani's troepen bevinden zich op verschillende plaatsen in het land. Gezien heb ik ze niet.

Kitovani kent Gamsachoerdia al zijn hele leven. Zij hebben samen in de schoolbanken gezeten, samen hebben ze de bevrijdingsstrijd gestreden. “Het is onze schuld dat we ons er zo in hebben vergist”, zegt Kitovani. En Giorgi Chosjtaria zit naast hem ja te knikken. Chosjtaria, ook een oude schoolmakker van Gamsachoerdia, was tot voor kort minister van buitenlandse zaken. Gamsachoerdia stuurde hem de laan uit en zie, reeds zit Chosjtaria in het kamp van de oppositie. Een erg geloofwaardige indruk maakt dit alles niet.

Voor Kitovani heeft Gamsachoerdia's gedrag tijdens de staatsgreep de doorslag gegeven. De president gaf bevel de Nationale Garde te ontbinden. Wie weet deed hij dit uit angst voor Moskou, maar wie weet ook wel uit angst voor Kitovani, die hem te machtig was geworden. Heeft Gamsachoerdia geprobeerd de coup te gebruiken om zijn eigen stal schoon te vegen?

Gamsachoerdia beval de Garde de wapens in te leveren. Kitovani weigerde en op dertig augustus hebben de twee schoolmakkers elkaar voor het laatst gezien. Heeft Kitovani insubordinatie gepleegd omdat hij de dictatoriale neigingen van zijn vriend afkeurde of omdat hij bang was zijn leger kwijt te raken? Kitovani ontkent het laatste ten stelligste, maar dat ligt voor de hand.

Zo veel is zeker: Kitovani kan een doorslaggevende rol spelen in de crisis. “De Nationale Garde is absoluut neutraal en heeft zich met geen enkele oppositiepartij verbonden. Wij willen maar een ding: bloedvergieten voorkomen”, zegt de commandant. “Als Gamsachoerdia de kracht had zou hij ons allang een kopje kleiner gemaakt hebben. Ik ben nu eigen baas. We zullen ons pas aan een nieuwe regering ondergeschikt verklaren.”

Voor Kitovani is de enige kandidaat voor de presidentsfunctie op dit moment ex-premier Tengiz Sigua. “Het volk houdt van hem omdat hij eerlijk is.” Heeft Kitovani Sigua daarom op vier september van zijn bed gelicht en meegenomen naar de basis? “Ik heb hem laten halen omdat ik niet wilde dat zij mijn vriend zouden arresteren”, verduidelijkt de commandant.

Ook Tengiz Sigua, ingenieur, is een leeftijdgenoot van Gamsachoerdia. Negen maanden was hij zijn premier. Kort voor de staatsgreep diende hij zijn ontslag in omdat hij zich niet meer met Gamsachoerdia's beleid kon verenigen.

Volgens Sigua heeft Gamsachoerdia na de presidentsverkiezingen van mei zijn masker afgegooid. Daarvoor luisterde hij naar iedereen. Een merkwaardig verhaal, want Gamsachoerdia heeft van zijn hart ook voor zijn verkiezing nimmer een moordkuil gemaakt. “Midden juni begon Gamsachoerdia dictatoriale neigingen te vertonen. Hij overlegde niet meer met de regering. Hij heeft de persoonsverheerlijking in ere hersteld en dat aan het eind van de twintigste eeuw”, zegt Sigua.

Gamsachoerdia's economische beleid was een ramp. In maart dompelde hij Georgië in een economische isolement door een absolute blokkade van in- en uitvoer af te kondigen. Dat heeft de staat vierhonderd miljoen roebel verlies opgeleverd. Vlak voor de presidentsverkiezingen verlaagde hij de broodprijs, terwijl in de rest van de Sovjet-Unie de prijzen verdriedubbeld werden. “Het gevolg was dat al ons graan wegstroomde naar de andere republieken en er hier een accuut gebrek ontstond. Dat was pure volksverlakkerij.”

In juli verzette Sigua zich tegen een presidentieel decreet dat volgens hem neerkwam op een feitelijke "dekoelakkisering'. “De politie kreeg daarin het recht eigenmachtig de oogst te confisqueren bij de boeren. Ik heb hem overreed dat decreet drastisch te wijzigen.”

Ook over het socialisme begon Gamsachoerdia na zijn verkiezing heel wat genuanceerder te denken. Het socialisme heeft ook zijn goede kanten, betoogde de president en kocht in het buitenland twee gepantserde Mercedessen. Over privatisering hoorde je hem niet meer. “Hij werd een dictator en voor dictators is het socialisme het meest geschikte systeem”, aldus Sigua, die zelf zegt de presidentszetel niet te ambiëren.

Ook Gamsachoerdia's buitenlandse politiek verraadde zijn ware aard. Hij streefde niet naar verbetering van betrekkingen met het Westen. Toen Sigua van een geslaagde missie naar het Europarlement terugkeerde, was Gamsachoerdia duidelijk ontevreden. “Hij wil een gesloten maatschappij en daar voor zijn goede betrekkingen met het buitenland niet noodzakelijk.” Sigua maakt zich zorgen over het isolement waarin Georgië is komen te verkeren.

Met de oppositie is Sigua van mening dat Georgië niet rijp is voor een presidentieel systeem. De presidentsfunctie moet worden opgeheven en de parlementaire democratie in ere hersteld. Ook moet het afgelopen zijn met het staatsmonopolie op de media.

Sigua heeft Gamsachoerdia voorgesteld met zijn tweeën een televisiedebat over het presidentieel beleid te houden, maar Gamsachoerdia heeft dat geweigerd. “Hij is bang voor de confrontatie met een opponent. Als de Nationale Garde er niet was geweest zou Gamsachoerdia het tot een bloedbad hebben laten uitlopen. Hij spreekt uitsluitend in termen als “vernietigen”, “uitroeien”. Alleen al vanwege zijn reactie op de demonstratie van twee september zou hij moeten aftreden”

Over Gamsachoerdia's psychische gesteldheid willen mijn gesprekspartners alleen "off the record' de meest vreselijke dingen zeggen. Sigua ziet wel een zekere psychische labiliteit maar als leek wil hij daar geen oordeel over vellen.

Wel wijst hij op de "familiedictatuur' van huize Gamsachoerdia. Mevrouw de president mengt zich actief en agressief in staatszaken, met name waar het benoeming van incompetente vrienden op lucratieve posten betreft. De kranten wemelen al maanden van de presidentiële benoemingen en opslagen, de eeuwige stoelendans om de warme zetels.

Sigua staat in Georgië bekend als een onkreukbaar mens en dat is hier een groot compliment, want dat is een zeldzaamheid. “De smerigheid die ik de laatste paar maanden heb gezien is voor mij onacceptabel. Gamsachoerdia liet midden in de nacht het huis van zijn buurman door bulldozers met de grond gelijk maken omdat hij een grotere tuin wilde.”

Lang zal het niet meer duren, denkt Sigua. Zodra de president de massamedia opgeeft, zullen het volk de schellen van de ogen vallen. Ik help het hem hopen. Met tegenstrijdige gevoelen rijd ik terug naar Tbilisi. Een commandant die nog met Gamsachoerdia geknikkerd heeft, een gefrustreerde minister van buitenlandse zaken die de laan is uitgejaagd, een ex-premier die pas in juni het snode karakter van zijn president inzag. De strijd is nog lang niet gestreden en wie wie gebruik, blijft voorlopig in nevelen gehuld.

Foto: Een Kroatische gardist neemt bij de plaats Rajic, 100 kilometer ten zuidoosten van Zagreb, een tank van het Joegoslavische federale leger onder vuur. De gevechten tussen Kroatische eenheden aan de ene kant en het federale leger en Servische milities aan de andere kant verhevigden gisteren sterk. (Foto Reuter)