Kandidatuur van Duitse hoofdstad wekt grote geestdrift en stuit op fel verzet; Berlijn belooft compacte Spelen

BERLIJN, 20 SEPT. Berlijn wil de Olympische Spelen van het jaar 2000 organiseren. En de Berliner Morgenpost wist donderdag te melden dat de Duitse stad in ieder geval bij de hoogste man van het Internationale Olympische Comité, president Juan Antonio Samaranch, een behoorlijke streep voor heeft. De inmiddels bejaarde Spanjaard zou tijdens zijn huwelijksreis veertig jaar geleden Berlijn hebben aangedaan. En dat moet, schreef de krant, bijna wel een speciale band geven.

Natuurlijk is zo'n detail te verwaarlozen in het Olympische steekspel. Net zoals protesten van tegenstanders van de Spelen in Berlijn weinig tot geen invloed zullen hebben op de uiteindelijke besluitvorming van de IOC-kopstukken. Dergelijke oppositie is er in elke stad die zich kandidaat heeft gesteld. En overal tonen ze op hun eigen wijze hun afkeer. De Amsterdamse Saar Boerlage en symphatisanten gooiden in 1985 eieren naar IOC-leden. In Berlijn zag Samaranch toen hij deze week uit het raam van zijn hotelsuite keek levensgrote spandoeken aan de gevel van het "Haus der Democratie' hangen met leuzen tegen de Spelen. Dagelijks pakte de politie tientallen protesterende Berlijners op. Samaranch zei aan het einde van het vierdaagse congres van het dagelijks bestuur van het IOC er niet van onder de indruk te zijn geweest. “Berlijn”, sprak de voorzitter plechtig, “is niet alleen de hoofdstad van Duitsland, maar ook van de democratie. Daar hoort juist sprake te zijn van veel partijen en veel meningen en die moeten we respecteren.”

Natuurlijk hopen de voorstanders van de Olympische Spelen in Berlijn dat de bijzondere rol van de stad in de recente wereldgeschiedenis zal meetellen als er in 1993 in Monte Carlo wordt gestemd. Bewust had men ook het Grand Hotel als conferentie- en slaapplaats voor Samaranch en zijn medebestuursleden uitgekozen. Het ligt in het oostelijk deel van Berlijn, in de wereldberoemde Friederichstrasse. De hoge heren en ene dame van het IOC moesten de vrijheid kunnen voelen. Athene heeft zich echter ook eens flink verkeken op de kans om op grond van historie en sentimenten de Olympische Spelen toegewezen te krijgen. Het verloor de strijd om het evenement van '96 met een straatlengte van de Coca Cola-hoofdstad Atlanta.

Olympia-organisator Jürg Schleyer gaat er dan ook niet vanuit dat Berlijn een bonus heeft omdat het Berlijn is. “Het is keiharde business. We moeten het IOC straks gewoon het beste plan voorleggen.” De concurrentie zal groot zijn. Er zijn al meer dan tien namen van steden genoemd die zich voor april van het volgend jaar officieel kandidaat willen stellen. Berlijn belooft Olympische Spelen met een zeer compact karakter, Spiele der kurzen Wege. Volgens de plannen zouden 21 van de 25 takken van sport in een straal van tien kilometer van de Brandenburger Tor kunnen worden afgewerkt. De onderdelen zijn redelijk gelijk verdeeld over het westelijk en oostelijk deel van de stad. Het Olympisch stadion van 1936 zal ook nu het centrale punt zijn. Het moet uiteraard wel volledig moeten worden gerenoveerd. “Ons probleem is dat er geen accommodatie in Berlijn momenteel bruikbaar zou zijn”, aldus Jörg Schleyer. “Vooral in het oosten van Berlijn zijn de accommodaties slecht. Daar zou één staaf dynamiet al genoeg zijn om alles tegen de grond te krijgen.”

De marketingspecialist is een zoon van de vijftien jaar geleden door terroristen van de Rote Armee Fraktion vermoorde president van Mercedes Benz, Hans-Martin Schleyer. Hij is voor twee jaar door het automobielconcern uit Stuttgart aan het organisatiebureau van "Berlin 2000' uitgeleend. De jonge Schleyer moest tijdens een bijeenkomst de hoogste baas van de Olympia BV, Lutz Grüttke, verontschuldigen. Dat zorgde voor felle protesten van teleurgestelde gasten. Het zweet gutste Schleyer van het voorhoofd.

Het is duidelijk waarom Grüttke ontbrak. Zijn functioneren staat ter discussie. Zelfs Willi Daume, als voorzitter van het Duits Olympisch Comité gezien als de invloedrijkste sportbestuurder van het land, heeft open en bloot kritiek geuit. Hij noemde het vignet en logo van "Berlin 2000' “kinderachtig en belachelijk”. Daume verbaasde zich er verder over dat er niet een beter rapport met de Olympische plannen is uitgebracht. Van een man, Grüttke, die een jaarsalaris van 290.000 mark voor zijn activiteiten incasseert mag wel beter werk worden verwacht, vinden de Duitsers.

En begin deze week verscheen er ineens een advertentie van een herenkledingbedrijf in verschillende bladen waarin Grüttke als dressman stond afgebeeld. Op zich niets verkeerd. Maar op de foto stonden ook de Olympische ringen. En dat is tot april volgend jaar verboden. Grüttke verweerde zich door te zeggen dat de foto was genomen voordat hij de functie van Olympia Chef had aanvaard. De Vrije Omroep van Berlijn kwam er echter achter dat Grüttke pas op 29 mei in Zürich voor de camera had geposeerd, twee maanden na de eerste Olympische persconferentie. De baas had klaarblijkelijk gelogen. Dus moet die man weg, zeggen ze in Duitsland. Een eventuele opvolger van Grüttke is ook al genoemd, Walter Momper, een voormalige burgemeester van Berlijn.

Politicus Hans-Jürgen Kuhn, een fel tegenstander van de Spelen in Berlijn, zegt dat “deze rommel” hem niet slecht uitkomt.

Hij zuchtte toen de naam van Grüttke viel. Kuhn noemde hem “een sympathieke man”. “Maar”, zei hij, “Grüttke was jarenlang niet in Berlijn geweest. Hij kan zich niet voorstellen wat voor problemen de mensen hier hebben.” Volgens Kuhn zijn de inwoners van Berlijn te weinig in de plannen gekend. Een enquête wees verleden week uit dat maar een kleine meerderheid van de bevolking voor de Olympische Spelen in de stad is. “Ach”, reageerde Jürg Schleyer van het Olympia-bureau, “in Atlanta was dat percentage destijds ook maar veertig.”

Kuhn speelt een opmerkelijke rol in de Olympische kwestie. Hij was als - inmiddels ex - staatssecretaris van sport voorzitter van het Olympia-bureau dat in 1989 in West-Berlijn werd opgericht. Kuhn was van mening dat de Spelen in de stad “gaten in de Muur” had kunnen slaan. Nu voert Kuhn de oppositie aan. De Muur is neer en daarom hoeven voor hem de Spelen ook niet meer. Hij vindt het een te grote belasting voor de stad en zijn bevolking om zich de komende jaren op twee zaken te concentreren. Berlijn wordt én de nieuwe regeringsstad van groot-Duitsland én wil nu ook nog de Olympische Spelen in 2000 organiseren. “En dat kunnen we hier echt niet aan”, zegt Kuhn. Zijn partij, de Grünen'90-AL, juicht het wel toe dat Berlijn hoofdstad wordt. “Dat heeft grote waarde voor de toekomst en de Olympische Spelen zijn in die zin juist onbeduidend te noemen.”

De initiatiefnemers van "Berlin 2000' beloven de bewoners van de stad, uiteraard, gouden bergen. Er zullen, zeggen ze, door de Olympische Spelen sneller dan gepland wegen en huizen worden gebouwd. De eerste begrotingen vertonen schitterende winstverwachtingen, 2,4 miljard mark zelf. Onzin, zeggen de tegenstanders. De organisatie heeft zich rijk gerekend. De Spelen zullen, aldus de oppositie, grote verliezen opleveren en bovendien zal de natuur door de bouw van verscheidene nieuwe accommodaties grote schade ondervinden.

Een ander heikel punt is dat Berlijn geen topsportcultuur kent. Er werden in de laatste dertig jaar betrekkelijk weinig grote kampioenschappen in de toen nog verdeelde stad afgewerkt. Volgens Kuhn heeft de Berlijner zich aan deze situatie aangepast. “Hij houdt vooral van breedtesport. Ze zijn hier gek van volksfeesten.” Berlijn lijkt nu met een geforceerde inhaalmanoeuvre te zijn begonnen. Onder de noemer "Olympia-September. Ich bin dabei!' vinden deze maand vijf min of meer grote internationale sportevenementen plaats. De publieke belangstelling viel tot nu toe zwaar tegen.

De leden van het dagelijks bestuur van het IOC zijn inmiddels alweer uit Berlijn vertrokken. Het was de Duitsers verboden officieel te lobbyen, maar zelfs staatshoofd Von Weizsäcker maakte tijdens een, volgens het programma, “lichte lunch” in het imposante slot Bellevue nog even van de gelegenheid gebruik reclame voor "Berlin 2000' te maken. En Samaranch herhaalde bij die gelegenheid de woorden die hij ook al bij zijn aankomst in de stad had uitgesproken dat Berlijn een very, very, very strong candidate is. Maar hij zal straks in andere kandidaat-steden niets anders durven te zeggen. “Waarom houden ze de Spelen van 2000 niet in Sydney?”, vroeg Kuhn zich onderwijl af. “Dat is een mooie stad en daar is, heb ik gehoord, een aantal accommodaties al kant en klaar. Berlijn heeft andere zorgen aan zijn hoofd, veel grotere zorgen.”