Johanna ter Steege, toneel- en filmactrice, ...

Johanna ter Steege, toneel- en filmactrice, studeerde in 1988 af aan de Arnhemse Toneelschool. In datzelfde jaar werd zij onderscheiden met de "Felix', een Europese filmprijs, voor haar rol in Spoorloos, de eerste speelfilm waar zij in optrad. Na deze doorbraak speelde zij de rol van "Nico', een Duitse kunstenares uit de jaren zestig die ook zangeres was bij de groep Velvet Underground, in de film J'entends plus la guitare. Afgelopen week verbleef zij in Venetië ter gelegenheid van het 48ste Filmfestival, waar deze film een Zilveren Leeuw kreeg.

Woensdag 11 september 1000 = ƒ 1,60, 1000 = ƒ 1,60, 1000 = ƒ 1,60. Gelukkig ik zit. De taxi had oponthoud in Amsterdam, zonder kaartje in de trein naar Schiphol. Met m'n buurman loot ik wie op de achterste drie vrije plaatsen mag zitten. Uiteindelijk kom ik in het hoekje bij het raam te zitten en hij aan het gangpad. De veiligheidsinstructies heb ik al zo vaak gehoord en als er iets gebeurt weet ik zeker dat ik "gewoon' zal neerstorten en niet in staat zal zijn aan al die rubbertjes te trekken. ""Dat had dan zo moeten zijn.'' Wat een leven! Fantastisch. We hebben de zon bereikt, die schijnt hier altijd. Op weg naar het filmfestival in Venetië.

Terug in het hotel. De laatste film van Godard gezien, Allemagne Neuf Zéro. Prachtig, die wil ik nog wel drie keer zien, zoveel om over na te denken, hij spreekt mij aan op een diep verantwoordelijkheidsgevoel.

Ik ben overdonderd door Venetië, de stad, het festival. Het eerste en meest opvallende van Venetië is het adembenemend licht dat elke minuut lijkt te veranderen. Alles gaat zo snel. Bij aankomst op het vliegveld stond er een man op me te wachten met een bordje: Meneer TERSTEEG. U begrijpt het al. Ik moest hem overtuigen dat ik het was. Hij had een man verwacht en misschien was er nog iemand die zo heette. Dus we kwamen overeen om 10 minuten te wachten om er zeker van te zijn dat hij niet iemand anders mee moest nemen. Totdat ik op het idee kwam om te zeggen waar ik naar toe moest: ""O yes, of course, Gritti Palace, no problem madam.''

Nu is het middernacht, snel slapen. Morgen moet ik 7.15 uur opstaan omdat ik om 9.00 uur J'entends plus la guitare nog een keer wil zien voordat de persconferentie begint. 't Is allemaal zolang geleden dat ik tijd nodig heb om weer in de materie te duiken, anders weet ik niet waarover ik praat.

Donderdag

""Waar is de klamboe?'' Ik pak de telefoon op. ""Hallo.'' ""Madame c'est 7.15.'' ""Merci'', antwoord ik geroutineerd. Waar ben ik? In Boedapest, wat zijn dat voor gordijnen, in elk geval ben ik niet in Amsterdam - O ja, Venetië, de screening om 9.00 uur. 't Is eigenlijk een heel bijzondere dag. Vanavond de officiële vertoning. Ik ben benieuwd wie er van de Nederlandse pers is en wat ze er van vinden.

Aan het eind van de dag, ik vaar terug naar het hotel.

Lieve Philippe, ik ben blij dat er mensen zijn zoals jij en Godard. 't Is niet makkelijk en er zullen waarschijnlijk niet veel mensen zijn die onze film fantastisch zullen vinden. Maar een echte filmkenner zal jouw werk niet kunnen negeren of het nu wel of niet in de smaak valt. Het is intrigerend hoe je omgaat met het gegeven tijd. Het is moedig, de manier waarop je mensen laat zijn. Het is ongelooflijk belangrijk, gezien onze Europese filmsituatie, dat jij iemand bent die zonder enige concessie dat laat zien waar jij denkt dat het in het leven om gaat. Voor mij is het poëzie, één grote gedachte, en jij noemt het ""modern cinema''. Telkens weer zeg je tegen mij: ""Johanna, stay away from the starsystem, stay who you are, don't weare make-up, don't make yourself beautiful, be ugly.'' En ik denk te weten waar je het over hebt. ""Helden bestaan niet.''

Vrijdag

Istvan Szabo belt me wakker om me het schema voor vandaag door te geven. De "Meeting Venus'-dag. Istvan en Glenn Close waren gisteravond bij de Franse film, heerlijk collegiaal en fijn om ze te zien.

12.20 Persconferentie. Istvan zegt: ""Je moet daar zijn en bij ons aan tafel zitten.'' Waarop ik vraag: ""Weet je zeker dat ik daar moet zijn, ik heb niets doorgekregen via het kantoor van Warner Brothers.'' Heimelijk denk ik, mijn rol is ook maar zo klein. Istvan zegt: ""Wil je soms door Gorbatsjov gebeld worden, ik ben het die jou daar wil hebben.''

Voor de persconferentie: veertig schreeuwende fotografen: Glenn, Glenn, Glennie, here no here, please, smile, here, Glenn. Ik grijp naar de hand van Istvan, geschokt. Glenn houdt zich goed maar ik zie aan haar gezicht, omdat ik haar ken, dat ze het niet prettig vindt. Ik kan me niet voorstellen dat er één mens bestaat die van zo'n moment geniet.

Tijdens de persconferentie: ""Hoe is de situatie in Hongarije momenteel?'' ""Waarom hebt u deze film juist nu gemaakt?'' ""Hoe is het om als Amerikaanse actrice in Europa te werken?'' Istvan is scherp en humoristisch op zijn eigen manier. Niet iedereen zal zijn humor herkennen in zijn antwoorden. 't Is namelijk zo Hongaars en des Szabo's. Glenn is afwisselend grappig en serieus en zeer loyaal naar haar collega's.

Na de persconferentie heb ik een interview met een Italiaanse journalist. Het interview gaat over alle films die ik tot nu toe heb gedaan, tot en met de laatste, Emma en Böbe, de tweede film met Istvan Szabo, waarin ik de hoofdrol speel. Het verhaal speelt zich af in Hongarije en de opnames zijn drie weken geleden beëindigd.

Aan het eind van het interview komt Marceline Loridan-Ivens bij ons zitten. De vrouw van de nog niet zolang geleden overleden Joris Ivens. Ik heb haar op verschillende plaatsen in Europa aangehoord, maar we hadden elkaar nog nooit ontmoet. Ze feliciteert me met "J'entends plus la guitare' en met mijn aandeel daarin. We praten over de film en zij hoopt dat Philippe een prijs krijgt. Ik zeg: de mensen hebben vast niet de moed om hem een prijs te geven. Dan gaat het gesprek over de smaak van het publiek, de ontwikkeling in de Europese film, het belang van Philippes film etc.

's Avonds: Uit eten met Warner Brothers. Zo arm als we waren in Garrels project, zo rijkelijk vloeit het hier. Daarna de opening van "Meeting Venus'. 't Is vreemd om twee avonden achter elkaar op hetzelfde balkon te staan en voorgesteld te worden aan het publiek. Natuurlijk gaat het nu in de eerste plaats om Glenn, maar ik sta toch maar drie plaatsen verderop. Istvan duwde mij de hele dag naar voren, pakte mijn hand beet omdat hij mijn ongemakkelijkheid voelde.

Na de vertoning een borrel en ik verdwijn met Fabienne, mijn Parijse agente, die een vriendin aan het worden is, naar het hotel. 't Is 02.00 uur in de ochtend, ik bel Marco Müller om een afspraak af te zeggen voor morgen vroeg en hij zegt: ""Heb je het grote nieuws al gehoord.'' ""Nee!'' ""Philippe krijgt een Zilveren Leeuw.'' Gegil... niet te geloven, ze hadden dus toch de moed... dit soort films heeft dus toch recht van bestaan. Ik ben blij, heel erg blij voor hem en voor ons allemaal. Fabienne en ik praten tot 04.00 uur in de ochtend.

Zaterdag

De dag begint om 11.00 uur. Faton, de componist van "J'entends plus la guitare', belt me wakker. Alweer wakker gebeld. Hij en zijn vriendin wachten op me op het terras. We drinken koffie en hij vertelt me over zijn leven, de zestiger jaren in Parijs, de Algerijnse oorlog, over Nico, de vrouw waarop mijn rol in de film is gebaseerd, hoe vaak zij de nachten bij hem doorbracht, hoe hij haar verzorgde in de tijd dat ze door en door verslaafd was. Hij vertelt over zijn muziek, hoe weinig hij gewaardeerd wordt in zijn eigen land, Frankrijk etc. Dan moet ik gaan. Ik heb afgesproken om met Istvan te gaan eten en met Glenn Italiaans glaswerk te kopen, dit alles tussen hun interviews door. Glenn had gisteren zestien interviews. ""Wat moet je nog zeggen op den duur, niets of altijd hetzelfde.''

De prijsuitreiking op het San-Marcoplein. Wat zal ik erover zeggen. Het was een spektakel! Philippe was zo blij met zijn prijs, hij zag eruit als een kleine jongen en wij gilden ""Bravo, bravo Philippe''. Toen hij de prijs had, zijn we weggegaan om het te vieren, samen met de Zilveren Leeuw. Het zou mooi zijn als er een dag zou komen waarop prijzen en jury's niet meer nodig zijn, geld geen rol meer zou spelen en de politiek zijn hypocrisie zou verliezen. Maar goed, zo zit de wereld niet in elkaar. Dus om te overleven is het een kunst om zo goed mogelijk te leren manoeuvreren; wat haat ik dat soms!

Zondag

Ik sta op met een kater. De laatste grappa heeft me de das omgedaan. Fabienne en ik eten op de hotelkamer, we pakken onze koffers.

Nu zit ik op het terras van café Florian op het San-Marcoplein. 't Is verschrikkelijk, 'k heb niets gezien van Venetië. Ik bestel een espresso en water en betaal ƒ 16,-. Dat is het meeste wat ik ooit in mijn leven betaald heb voor koffie en water.

Doodmoe in het vliegtuig. Momenten van de afgelopen dagen flitsen aan mij voorbij. Het verhitte gesprek met Istvan over "J'entends plus la guitare'. Omdat we goede collega's en vrienden zijn, vertelt hij oprecht zijn mening over de film. Tijdens een interview voor de Spaanse televisie werd mij gevraagd welke film ik beter vond, "Meeting Venus' of "J'entends plus la guitare'. Ik probeer een antwoord te geven. Deze twee films zijn zo verschillend dat je ze onrecht zou aandoen door ze met elkaar te vergelijken. Twee absoluut verschillende stijlen, het is een kwestie van smaak. Als het mogelijk is om deze twee films in een stroming te plaatsen, dan behoort "Meeting Venus' tot de classical movie en "J'entends' tot de modern cinema. Ik huiver om die twee termen te gebruiken, omdat ik in feite veel te weinig van de filmgeschiedenis weet. Ik zou graag de geschiedenis van de film willen bestuderen. Nu schieten mij uitspraken van mensen te binnen. Een Israëlische journalist zei: ""Artiesten zijn de meest intolerante mensen die er bestaan.'' Een Fransman: ""Een artiest moet altijd zijn ego laten zien en het maakt niet uit of hij een goed of slecht ego heeft, zolang het maar waar is. Neem bijvoorbeeld Salvador Dali, als mens was hij onverdragelijk, als kunstenaar uniek.''

We gaan landen.

Maandag

Ja hoor, mijn broer en mijn moeder bellen me wakker, 8.15 uur, allebei op verzoek, want mijn wekker doet het niet meer. Thee zetten, douchen en teksten leren. Om 11.00 uur beginnen bij toneelgroep De Trust om de scènes door te nemen tussen Sofia en Platonov. Ik neem een rol over. Theo Boermans, de regisseur, was er niet omdat hij in de jury van de Nederlandse filmdagen zit. Eelco en ik lopen de scènes op afspraken door, analyseren etc.

De eerste twee scènes ken ik redelijk tot goed en daarna gaat het met de tekst in de hand. Teksten leren vind ik het meest afschuwelijke werk in mijn vak. Ik kan niet langer dan een half uur achter elkaar iets leren en dan moet ik iets anders doen.

Half drie zijn de repetities afgelopen. Er is iemand die met mij wil praten, het gesprek inclusief salade mista duurt twee uur. Daarna krijg ik een prachtige bos bloemen cadeau vanwege de Zilveren Leeuw. Ik fiets naar huis, 'k ben doorweekt van de regen, ik probeer mezelf aan te praten dat het niet koud is, dat de regen ook een geschenk is van de natuur. Gisteren nog voer ik in een boot over het Venetiaanse water met 28ß8 Celcius, langzaam krijg ik een vreselijk rothumeur en het huilen staat me na als ik thuis kom. Wat een kloteland, de herfst is begonnen, wat doe ik hier eigenlijk, etc., etc., en vooral veel zelfmedelijden. Ik zet de bloemen op tafel, steek de kaarsen aan en de kachel ook, leer mijn teksten, maak wat te eten, leer mijn teksten, telefoneer, was af, krijg onverwachts leuk bezoek en ga slapen.

Dinsdag 17 september

Vanochtend kreeg ik een kort verslag over het Venetiaanse filmfestival en "J'entends...' in handen, geschreven door Joyce Roodnat (NRC). Gelukkig! De angst om bij het publiek geen (h)erkenning te vinden in het werk wat je levert, of om in het ergste geval finaal afgemaakt te worden, is een bekend fenomeen onder artiesten. Elke keer als ik iets nieuws doe denk ik: ""Nu zal je het krijgen, nu val ik genadeloos door de mand en zal blijken dat ik helemaal niet kan acteren.'' Het zal wel een combinatie van faalangst en zelfkritiek zijn. Het moeten leven met de wetenschap dat het altijd beter kan, maakt het er ook niet gemakkelijker op.

11.00: Repeteren bij De Trust. Het grootste gedeelte van de spelers werkt aan het gebouw, schilderen, lassen etc. 15.00: Klaar - naar huis - teksten leren - reis regelen voor Keulen a.s. weekend, bellen naar Londen, Jeremy Conway mijn Engelse agent - eten maken. 19.30 uur: doorloop eerste bedrijf op de Heiligeweg waar De Trust huist. Van spelen komt het niet, 't is me een gedoe. We gaan er wel twee keer doorheen, voor Maiko - die ook een rol aan het overnemen is - en mij is het opletten, de rest kent de voorstelling door en door, dus dat gaat op z'n Italiaans met de nodige grappen. 22.15 zijn we klaar, daarna naar het café in verband met een afspraak en uiteindelijk werd het laat en erg gezellig.