Geen gras, maar guldens

De gordijnen zijn dicht, de lichten getemperd. Het is stil in de woonkamer. De vissen in hun bak zwemmen als hinderlijke uitslovers op en neer, drukken af en toe nieuwsgierig hun neus tegen een ruit. Verslagen zitten de nabestaanden bijeen. Het zijn altijd de verkeerden die heengaan. Buiten gaat het leven gewoon door en loert de fiscus taxerend door de gordijnen.

Een paar maanden later volgt een aangiftebiljet voor het recht van successie, bedoeld om de omvang en de verdeling van de nalatenschap vast te kunnen stellen. Recht van Successie? Belasting op een nalatenschap? Waarom eigenlijk? Betaalde de erflater tijdens zijn leven te weinig belasting? Bij de belastingdienst weet niemand antwoord op die vragen: 'Wij heffen en ontheffen, slechts.'

Wanneer het biljet in de bus valt, is het moeilijk om nog iets aan de omvang en de samenstelling van de erfenis te doen, de gulle gever zwijgt stil, kan niets meer uitleggen en de fiscus wil binnen acht maanden na overlijden weten hoe de kaarten zijn geschud. Kort daarna volgt de aanslag, als er tenminste iets te slaan valt.

Er zijn een paar vervelende problemen rond sterven en erven. Een erfenis bestaat uit goederen, geld, vorderingen en rechten. Die vormen de pluskant. Aan de minkant staan verplichtingen en onbetaalde rekeningen. Wat is meer, de baten of de lasten? De erfgenamen lopen het risico voor de (nog onbekende) schulden op te draaien. Zowel voor de erflater als de erfgenamen een punt om goed te regelen. En kijk eens wie de fiscus (legaal) hindert! Juist. De notaris, want als het een beetje moeilijk of ingewikkeld wordt kan je niet om hem-haar heen. Laat ze niet buiten staan. Ook de belastingdienst afdeling Successie en Registratie kan veel informatie geven. Net als een ervaren belastingdeskundige.

De erfgenamen, die elkaar soms nauwelijks kennen, ondergaan hetzelfde lot: zij moeten samen een (warme) boedel verdelen. Dat kan lang duren, blijkt uit het bekende gezegde het lijkt wel of ze een erfenis aan het verdelen zijn. Wat doe je met een uitgestrekt grasland van een miljoen gulden in Portugal? De belasting wil snel een deel van die guldens zien en accepteert geen gras bij gebrek aan contant geld.

Erven is een zaak van vooruitzien of, en dat zou een pakkende slagzin voor het notariaat zijn, (st)erven is vooruitzien. Geven en nemen. Een deel van die voorbereiding moet voorkomen dat er te veel aan successie-belasting wordt betaald over de niet vrijgestelde bedragen.

Om een indruk te geven van de vrijstellingen in het jaar 1991, de volgende voorbeelden. Voor de overblijvende echtgenoot of langstlevende partner van een tweerelatie: 475.669 gulden. Kinderen: 6.795 gulden, per jaar onder de 23 jaar met een minimum van 13.590 gulden. Kinderen ouder dan 23 jaar: 13.590 gulden, mits de verkrijging niet meer bedraagt dan 40.772. Ouders: 67.952 gulden.

Het tarief voor successierecht over de niet vrijgestelde bedragen is voor echtgenoten, kinderen en mensen die (niet in huwelijksverband) samenwonen: 5 procent over een verkrijging van 33.981 gulden, 8 procent over de volgende 33.977 en zo oplopend tot maximaal 27 procent.

De belastingdienst vindt het goed dat een deel van de erfenis al tijdens het leven van de erflater vrij van schenkingsrecht (de evenknie van het successierecht) wordt verdeeld, mits de schenking aan bepaalde vormvereisten voldoet en de maximum bedragen niet te boven gaat.

Ouders maken veel gebruik van deze regeling voor hun kinderen. In 1991 bedraagt het vrijgestelde bedrag 6.795 gulden per jaar, een bedrag dat jaarlijks door de minister van financiën wordt aangepast. Aan kinderen tussen 18 en 35 jaar kan, onder bepaalde voorwaarden, eenmalig, een bedrag van 33.977 gulden (1991) worden geschonken. Schenkingsrecht is verschuldigd over hogere bedragen. Dat kan voordelig zijn, omdat het recht op successie een progressieve belasting is.

De schenkingsroute is een druk bereden fiscale vluchtweg. Ook voor mensen zonder contanten? Ja, wie asset rich maar cash poor is (een grasland in Portugal, maar geen cent op zak) kan via een notariële akte zijn kinderen wat schenken in de vorm van een soort schuldbekentenis. Over de schenkingen moeten de ouders ieder jaar rente betalen, want het is een schuld. Dat bedrag is bij de ouders aftrekbaar en bij de kinderen belast. Zo schuif je ieder jaar een stukje gras naar je kinderen.