Geef D66 alsnog een aantal ministersposten

Is het goed voor Nederland als het kabinet straks valt? Als het PvdA-congres beslist dat de WAO-voorstellen van Kok niet door de beugel kunnen en hij en de zijnen daarop moeten aftreden?

Ik zou het heel begrijpelijk vinden als de congresgangers nee zouden zeggen tegen Koks bezuinigingen op de WAO-uitkeringen want waar de meesten van ons een stapje terug zouden moeten zetten, is het onrechtvaardig slechts één groep twee stappen terug te laten doen. Maar hoe aantrekkelijk zijn de gevolgen van dit standpunt?

Er wacht dan een half jaar met een lamme, demissionaire regering. De problemen zullen verder uit de hand lopen. Niet alleen die van de WAO, maar ook die van het milieu. Want de milieuproblematiek zal na de publikatie van Zorgen voor morgen, deel 2, later deze herfst, weer in alle hevigheid in de aandacht komen. En na mogelijke verkiezingen? Die beloven de PvdA alleen een ramp, nog groter dan de Zweedse socialisten is overkomen. Toen Den Uyl als vice-premier tien jaar geleden teveel aan de Ziektewet had geknoeid, verloor hij de Provinciale Statenverkiezingen kort daarop dramatisch. Is er nu, na verkiezingen hoe dan ook een kabinet te verwachten dat de uitkeringsgerechtigden meer bescherming biedt? Nee.

Tegenstanders van de WAO-plannen zitten daarom in een lastig parket. Dat althans heeft Kok slim gespeeld. Met de rug tegen de muur - met andere woorden buitenparlementair - verzet plegen, is het enige wat rest. Maar anderzijds zetelen zij die op het PvdA-congres stemrecht hebben, een seconde op het fluweel van de regeringsbanken: zij breken of maken een kabinet omdat er op dat moment niet over de WAO maar over het voortbestaan van de coalitie wordt gestemd. En dat fenomeen verduistert het zicht op de zaak zelf.

Daarom is het kabinetsstandpunt over Ziektewet en WAO eigenlijk een referendum waard, zonder dat tegelijk het kabinet op het spel staat. Het is een brandend vraagstuk dat de kiezers vrijwel door de partijen heen verdeelt. Maar ook een referendum zal niet worden gehouden, aangezien het CDA en de VVD daarvan in tegenstelling tot hun kiezers geen liefhebbers zijn. Het meest realistische scenario is dus dat Kok vice-premier blijft en leider van een partij die tegen haar zin grotendeels voor de WAO-voorstellen heeft gestemd. Maar de regeringswagen blijft knarsen. Als de voorstellen in de beide Kamers worden behandeld zullen noch de vakbeweging noch de PvdA-mensen zich onbetuigd laten. Het zal een stuitend gezicht blijven de ex-vakbondsman steeds maar weer op het sociale zekerheidsstelsel te zien aanvallen.

Er is er maar één die van dit effect zal profiteren en dat is de lachende Van Mierlo. Zonder zich te buiten te gaan aan linkse demagogie kan hij voortgaan het kabinet te kritiseren. Maar ook zijn kassuccessen blijven ijdel, want zonder verkiezingen kan D66 niet veel doen en daarna zullen de gewekte verwachtingen een zeepbel blijken. Zowel de val van het kabinet als een geforceerd aanblijven is dus schadelijk voor het land. Zou het dan niet in het landsbelang zijn als het PvdA-congres nu Koks voorstellen van de agenda afvoert, omdat een stemming daarover een stemming over het lot van het kabinet is en niet over de voorstellen zelf?

Ik ben jaloers op de socialistische congresgangers. Ik zou op mijn stoel gaan staan om het voorstel te doen ons rechtstreeks te wijden aan het ware onderwerp: de reparatie van het kabinet.

Voor de hand ligt dat de PvdA aan D66 alsnog en ruimhartig een paar zware ministersportefeuilles zou aanbieden, liever te veel dan te weinig. Met daarbij het aanbod om in een aldus verbreed kabinet opnieuw naar de WAO te kijken. Van Mierlo kan dat moeilijk weigeren. Er is dan een tweeledige oplossing: de voorstellen voor de WAO kunnen worden verzacht zonder dat Kok zijn gezicht verliest en ook D66 zal kleur moeten bekennen. Wat Nederland dan wint is de mogelijkheid tot bezinning: zowel over het sociale zekerheidsstelsel als over het milieu.