Frans Halsema: lyrische chansonnier en showman met veel pretnummers

Frans, omzien in vrolijkheid, zondagavond, Ned. 1, 20.10-21.20u.

De documentaire over Frans Halsema, zondag te zien bij de KRO, is gemaakt door Ria Groeneveld, die acht jaar zijn vriendin was. Deze privé-informatie is relevant, omdat ze zelf in het programma voorkomt. Men ziet haar achterhoofd, zittend achter het stuur van een auto die “onderweg” is, en starend uit het raam van het huis in Dreumel, in het land van Maas en Waal, waar ze samen met Halsema woonde. Buiten beeld spreekt ze voorts in de ik-vorm teksten in, waarin ze zich soms zelfs rechtstreeks wendt tot haar hoofdpersoon.

Op enkele spaarzame momenten bekroop me, tijdens een voorvertoning van Frans, omzien in vrolijkheid, een gevoel van gêne over die persoonlijke inbreng. Niet omdat Ria Groeneveld een larmoyant programma zou hebben gemaakt, integendeel - haar toon is tot het uiterste geserreerd en niets wijst erop dat ze zichzelf in het middelpunt heeft willen zetten. De gêne had alleen betrekking op een paar sentimentele uitglijders (“hier koestert Frans zijn jongensdromen”) en op een omissie van particuliere aard: ze vermeldt dat hij een zoon kreeg, maar niet dat hij voordien in het huwelijk was getreden met het danseresje dat in één van de archiefopnamen prominent in beeld is.

Detailkritiek derhalve, op een documentaire die verder veel moois laat horen en zien. De twee kanten van Frans Halsema zijn zorgvuldig in balans gebracht: enerzijds de lyrische chansonnier, anderzijds de jonge-honderige showman met zijn aanstekelijke pretnummers. Beide elementen kwamen voor in de sauna-scène uit 1968, waarin Gerard Cox en hij - elkaar met perfecte timing in de rede vallend - herinneringen ophalen aan de jaren vijftig. Cox blijkt overigens, zoveel jaar na dato, nog steeds niet het succes van zijn samenwerking met Halsema te kunnen verklaren. Ooggetuigen als tekstschrijver Michel van der Plas en regisseur Johan Verdoner komen iets dichterbij. Eerder is Jenny Arean aan het woord over de periode bij Wim Kan (“Frans haalde uit Kan wat erin zat”) en over hun musical-duet Vluchten kan niet meer. Uit de tijd van de solo-programma's zijn begeleider Ruut Weissman en toneelmeester Frans Rühl geïnterviewd.

Dat er tenslotte aandacht wordt besteed aan een botsing met de KRO-radio, is een in de omroep ongekend staaltje van openhartigheid. Paul Haenen, met wie hij een geaborteerd radioprogramma maakte, prijst Halsema's onbevangenheid: “Je had nooit het idee dat hij de ballast van een carrière met zich meetorste, hij was altijd bereid iets nieuws te proberen.” Toen hij stierf (in 1984, op 44-jarige leeftijd) stond hij volgens Ria Groeneveld op het punt om opnieuw een andere koers te kiezen. Haar grootste verdienste is, dat ze aantoont hoeveel er met zijn dood verloren is gegaan.