Superkas verdeelt fans vervallen Hortus; Weinig sponsors voor bouw nieuwe kas in Hortus Botanicus

De plannen voor een nieuwe botanische kas "met architectonische meerwaarde' in de Hortus Botanicus in Amsterdam gaan waarschijnlijk niet door. De sponsoractie daarvoor - burgemeester Van Thijn gaf dit voorjaar het startsein - heeft onvoldoende geld opgeleverd. De enkele maanden geleden door de gemeente geïnstalleerde "puinruimer' Edo Spier stelt nu voor om maar een gewone tuinkas te bouwen. "De Hortus moet uit het slop'.

AMSTERDAM, 20 SEPT. De tuin, waar ooit rijen mensen voor de poort stonden om de zeldzame uitheemse planten te bewonderen, is vervallen. De muren eromheen zijn afgebrokkeld, ruitjes ingeslagen. Regelmatig zijn er 's nachts bezoekers: junks die over de omheining klimmen om in de donkere tuin een veilig en warm heenkomen te zoeken. De injectiespuiten die er 's morgens nog liggen, zijn stille getuigen.

In het hoge gras zijn nog vaag de contouren te herkennen van de grootste kas, die vorig jaar werd gesloopt. Een zeldzame collectie (sub)tropische planten werd daarmee dakloos, maar een nieuwe kas zou er nog voor de winter zijn, zo werd verwacht. Daar is tot op heden niets van terecht gekomen.

Wat is er aan de hand? Nadat bekend werd dat de grote kas niet meer zou kunnen blijven staan kwam de vereniging Vrienden van de Hortus Botanicus (8000 leden) met een plan. Er moest een opvolger komen die de tuin uit het slop zou halen. Een superkas met "architectonische meerwaarde'. Ingenieur M. Zwarts werd gevraagd een ontwerp te maken en dat kwam er. Geschatte kosten van de superkas: drie miljoen gulden.

Om het project te bekostigen werd een sponsoring-plan gelanceerd. Een maquette kwam er en alle grote bedrijven zouden worden aangezocht om geld te steken in de Hortus. Het plan werd enthousiast ontvangen. Burgemeester Van Thijn gaf het ceremoniële startsein. De verwachtingen waren hoog gespannen.

Nu, nog geen jaar later blijkt dat de actie is mislukt. Er komt maar geen geld binnen. Bedrijven zijn niet genteresseerd, want er staan al teveel organisaties op de stoep om hulp. Wat wel binnen is, komt voornamelijk van de gemeente Amsterdam. Gevolg: de bouw van de nieuwe kas is keer op keer uitgesteld.

De voor de Hortus verantwoordelijke stichting, Interimbestuur Hortus, reageerde deze zomer al ongeduldig. "Misschien', zo werd geopperd, "moest er maar een gewone, eenvoudige kas gebouwd worden'. Dan was tenminste de plantencollectie onder dak.

De verhouding tussen Interimbeheer en Vrienden vertroebelde. Een gewone kas kon volgens de Vrienden niet. Voorzitter Dhr. Boenk: "Het gaat niet alleen om de kas, het gaat om de hele Hortus. De Zwarts-kas is práchtig, heeft allure. Dat trekt publiek en daardoor gaat de hele tuin in de lift.'

Niet bekend

Spier heeft nu alle inkomsten en kosten geregistreerd en gebleken is, zo vertelt hij, dat bijna anderhalf miljoen gulden ontbreekt voor de superkas. Het plan is dus onhaalbaar. “Maar”, zegt Edo Spier, “als de Vrienden binnen drie weken toch nog een miljoen op tafel krijgen dan komt er alsnog een grote kas. Je kan echter geen kas bouwen en tegelijkertijd het bestaansrecht van de Hortus verspelen.”

De Vrienden beseffen hoe penibel de situatie is, maar hebben ook hun twijfels over de bouw van de goedkopere kas. Boenk: “De sponsors hebben geld gegeven voor een kas met architectonische meerwaarde. Je kan dan niet zomaar een gewone kas bouwen.” Spier zegt daar rekening mee te hebben gehouden. “Een aantal sponsors zal de toezeggingen terugtrekken, dat is zeker. Een gewone kas daarentegen is veel goedkoper. Ik denk dat zoiets ongeveer acht ton kost. Dat is beschikbaar. Kijk, het Interimbeheer wil natuurlijk graag overeenstemming met de Vrienden, maar als dat niet lukt hebben wij toch uiteindelijk de verantwoordelijkheid.”

Inmiddels zijn volgens beide partijen de verhoudingen flink verbeterd. Er wordt weer overlegd en maatregelen zijn getroffen om de collectie voor de winter onderdak te brengen. Er komt een plastic noodkas.

“Maar er zijn meer goede ontwikkelingen”, zegt Spier. “Er wordt een nieuwe verwarmingsinstallatie geplaatst en er lopen besprekingen om de tuin 's nachts te verlichten. Dat houdt de junks weg. Ik wil de tuin tot bloei brengen. Een grote klus, want er moet twintig jaar achterstallig onderhoud worden weggewerkt aan de bestaande kassen. Maar het is haalbaar.”

De Vrienden hebben inmiddels toegezegd dat, wanneer de financiering van de superkas niet binnen enkele weken rond is, zij akkoord gaan met de bouw van een kleinere kas.

In de Hortus harkt een tuinman het grintpad aan. Een oud vrouwtje dommelt op een bankje. Het lawaaiige Amsterdam lijkt niet te bestaan.

“Het maakt mij niet uit wat voor kas er komt”, zegt de tuinman, leunend op zijn hark. Lachend: “De planten merken het verschil toch niet.” Bij de uitgang staat een kratje met groen. Op een kartonnetje staat: "Help de Hortus, koop een plantje!'