Leger stuurt tankmacht naar grens Kroatië; EG stelt beslissing uit

De Europese Gemeenschap heeft gisteravond geen besluit genomen over het sturen van een vredesmacht naar Joegoslavië. Intussen is de strijd in Kroatië in intensiteit afgenomen. Een colonne tanks die gisteren uit Belgrado was vertrokken, hield vannacht halt bij de Servisch-Kroatische grens. De Joegoslavische premier Markovic, heeft met aftreden gedreigd wanneer zijn minister van defensie, generaal Kadijevic, niet bereid is op te stappen.

DEN HAAG, 20 SEPT. Groot-Brittannië heeft een principebesluit geblokkeerd over het sturen van een vredesmacht van de Westeuropese Unie naar Joegoslavië. De ministers van buitenlandse zaken van de EG konden gisteravond in Den Haag niet verder gaan dan de WEU op te dragen “te onderzoeken” op welke wijze de activiteiten van de EG-waarnemers “zouden kunnen worden ondersteund” om met hun werk een “effectievere bijdrage te leveren aan de pogingen tot vredeshandhaving”.

Eind volgende week zal een definitieve beslissing worden genomen over de eventuele samenstelling van militaire eenheden voor Joegoslavië. Die zullen niet, zoals Nederland, Frankrijk en Duitsland wilden, een duidelijke bufferpositie innemen tussen de strijdende partijen, maar eerder als militaire versterking van de burger-waarnemers gaan functioneren. Minister Van den Broek sprak van waarnemers, versterkt met “een element van vredeshandhaving”, minister Genscher van een “versterkte waarnemersmissie”.

Hoewel daarover door de ministers geen nadere mededelingen werden gedaan, lieten deskundigen in het gevolg van de bewindslieden doorschemeren dat wordt gedacht aan circa vijfduizend man. De EG-waarnemers onder leiding van oud-ambassadeur Van der Valk en brigade-generaal Kosters hebben veertig probleemgebieden gelokaliseerd in Kroatië, waar in elk gebied de burger-waarnemers militaire steun zouden moeten krijgen ter grootte van compagnieën van ruwweg honderdtwintig man. Daar komen nog ondersteunende troepen bij. Alle lidstaten behalve Groot-Brittannië steunden de sterkere optie voor een vredesmacht, zij het dat Ierland ook aarzelingen had.

Pag.5:

EG blijft verdeeld over militaire rol

Van een interventiemacht, die vrede gewapenderhand afdwingt, kan geen sprake zijn, zo vonden de ministers unaniem. Daartoe kan, zo werd gezegd, alleen de Veiligheidsraad besluiten. Canada, dat veel inwoners van Joegoslavische afkomst heeft, heeft inmiddels de Veiligheidsraad opgeroepen in spoedzitting bijeen te komen.

In de periode tussen nu en komende donderdag, als onderhandelingsvoorzitter Carrington ook de Joegoslavische partijen weer voor de vredesconferentie in Den Haag bijeenroept, kan worden nagegaan in hoeverre het door Carrington met het federale leger en de presidenten van Kroatië en Slovenië overeengekomen staakt-het-vuren zich ontwikkelt. Bovendien wil men proberen voor eventuele militaire activiteiten in Joegoslavië steun te krijgen van zowel de 38 landen van de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) als van de Verenigde Naties.

De twaalf ministers van buitenlandse zaken kwamen gisteravond eerst bijeen in EG-formatie onder voorzitterschap van minister Van den Broek. Vervolgens gingen zij als de negen van de Westeuropese Unie verder onder leiding van de Duitse minister Genscher, waarbij ook de negen ministers van defensie aanschoven. De drie EG-landen die niet lid van de WEU zijn - Griekenland, Denemarken en Ierland - bleven daarbij als waarnemers zitten, terwijl voorts Noorwegen en Turkije waarnemers hadden gestuurd.

De Britse minister Douglas Hurd verwierp tijdens de vergadering in tamelijk harde bewoordingen het idee van een vredesmacht naar de Balkan. Elke militaire bemoeienis zou leiden tot een langdurige aanwezigheid. “Het is veel makkelijker om er troepen naar toe te sturen dan om ze er weer uit te krijgen”, aldus Hurd tegenover zijn collega's.

Hurds meest uitgesproken tegenspeler in de discussie was de Franse minister Roland Dumas, die aandrong op een duidelijke politieke positie, waarin een keuze werd gedaan voor het zenden van een vredesmacht. 's Morgens had president Mitterrand in Berlijn al verklaard, dat hij en kanselier Kohl, een dergelijke inzet steunden. Dumas was het met de andere ministers eens, dat het niet ging om een interventiemacht, maar om een vredesmacht die slechts kan worden ingezet met toestemming van alle betrokken partijen en pas wanneer er een effectief staakt-het-vuren heerst. Ook nu er sprake is van met militaire eenheden versterkte burger-waarnemers gelden die voorwaarden onverminderd.

Voor maandag is een WEU-werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de ministeries van buitenlandse zaken en defensie, bijeengeroepen in Bonn. Daar zullen alle mogelijkheden worden onderzocht en worden beslist welke omvang de waarnemersmacht moet hebben.

WEU-secretaris-generaal Van Eekelen zette naderhand uiteen, dat dezelfde procedure zal worden gevolgd als bij de Golfoorlog: eerst wordt genventariseerd welke landen troepen ter beschikking stellen. Vervolgens wordt gekeken hoe die in elkaar passen en wat er aan ontbreekt. Daarna organiseert men het transport en tenslotte wordt gekeken wie het commando krijgt. Duitsland is weliswaar WEU-voorzitter, maar zal militair niet meedoen. “Het commando zal daarom zeer waarschijnlijk, naar marinegebruik, wel naar het land gaan dat de meeste eenheden levert”, aldus Van Eekelen.