In Georgië zijn helden van gisteren nu "straatvuil'

TBILISI, 20 SEPT. De parlementszitting begint tumultueus. President Zviad Gamsachoerdia roept om de politie en dreigt de voltallige oppositie te laten arresteren. Er ontstaat een rel, en hij bindt in. Even later is hij zelfs zo voorkomend om een onderscheid te maken tussen de parlementaire oppositie en de “oppositie van de straat”, die hij met “straatvuil” vergelijkt. Het is niettemin datzelfde “straatvuil” dat hem vorig jaar aan de macht heeft geholpen.

Zviad Gamsachoerdia, de ongekroonde koning en mini-dictator van Georgië, heeft het benauwd dezer dagen. Het verzet tegen zijn autoritaire bewind, dat Georgië naar de "onafhankelijkheid' voerde, groeit met de dag en de president slaat steeds wilder om zich heen.

Eerst vergaloppeerde hij zich tijdens de augustus-putsch in Moskou. Hij nam een afwachtende houding aan en plaatste zijn Nationale Garde (15.000 man) gehoorzaam onder bevel van Moskou. Vervolgens liet hij op 2 september een protestdemonstratie door de Georgische OMON-troepen uiteenslaan, waarbij gewonden vielen. Die actie had onaangename gevolgen voor Gamsachoerdia: de opperbevelhebber van de Nationale Garde, Kitovani, brak met de president en nam een groot deel van zijn troepen mee. Hij is niet bereid op het Georgische volk te schieten. De afvallige troepen verblijven inmiddels op de basis Sjavnabada, even buiten Tbilisi, waar ook ex-premier Tengiz Sigua een goed heenkomen heeft gezocht. Sigua nam al voor de coup ontslag uit protest tegen Gamsachoerdia's beleid.

In het parlement ruziet men nu al dagen over de politieke situatie in het land. De oppositie, overigens een kleine minderheid, eist het aftreden van Gamsachoerdia en nieuwe verkiezingen. Een deel van Gamsachoerdia's eigen fractie, de Ronde Tafel, heeft zich inmiddels bij de oppositie gevoegd, die nu zegt over veertig zetels te beschikken.

Voor de gewone Georgiër is het niet mogelijk te volgen wat er aan de hand is in zijn land. De pers is grotendeels gelijkgeschakeld, Gamsachoerdia heeft de televisie-uitzendingen gestaakt. Uit protest daartegen wordt het televisiegebouw nu belegerd door de oppositie die toegang tot de ether eist. Een deel van de televisiejournalisten heeft zich bij hun actie aangesloten. Gamsachoerdia-getrouwen zenden vanaf de televisietoren op de berg hun eigen interpretatie van de gebeurtenissen uit: een piratenuitzending van de zittende president.

Wat Gamsachoerdia "straatvuil' noemt, ligt intussen op de Roestaveli-boulevard in het hartje van Tbilisi. Hier huist de "buitenparlementaire oppositie', de partijen die de verkiezingen hebben geboycot omdat ze de Opperste Sovjet niet erkennen. Vanaf hotel Iveria wandelend in de richting van het Regeringshuis passeer je, behalve her en der verspreide barricades, het hoofdkwartier van de Partij voor Nationale Onafhankelijkheid, gehuisvest in het voormalige Instituut voor Marxisme-Leninisme, de Nationaal-Democratische Partij, zetelend in een voormalig Komsomol-gebouw, de Constitutioneel-Democraten, die nog niet verder zijn gekomen dan het portiek van de Kunstenaarsbond, en de Conservatieve Partij, die haar schilden, spandoeken en emblemen rondom het standbeeld van Georgiës helden Tsjavtsjavadze en Tseretelli hebben geplant. Voor alle hoofdkwartieren staan stretchers, waar verdedigers van de democratie de nacht op doorbrengen.

Pag.4:

"Georgië wordt nieuw Albanië'

Irakli Tseretelli, voorzitter van de Partij voor Nationale Onafhankelijkheid, resideert op het bordes van het Instituut voor Marxisme-Leninisme. De buik van de 26-jarige partijleider is sinds onze vorige ontmoeting verdrievoudigd. Hij wuift me weg, hij heeft geen tijd voor praatjes.

Bij de buren, de Nationaal-Democratische Partij, ontbreekt de leider. Gia Tsjantoeria werd met zijn vrouw gearresteerd toen hij op weg was naar Moskou om een persconferentie te geven. Op bevel van Gamsachoerdia maakte het vliegtuig, twintig minuten na vertrek, rechtsomkeert, waarna Tsjantoeria op het vliegveld werd ingerekend.

“Gamsachoerdia wil van Georgië een tweede Albanië maken. Volledig isolement en dan zijn eigen dictatuur uitoefenen”, zegt Tsjantoeria's vervanger Goeram Tsjachvadze, wiens partij nu vijfduizend leden telt. Gamsachoerdia, die zijn positie voelt wankelen, hanteert de Ceausescu-methode, door bussen met arbeiders en boeren van het platteland te halen om hem steun te betuigen, aldus Tsjachvadze.

Het Regeringshuis, omgeven door schuin over de straat geparkeerde autobussen, is vooralsnog Gamsachoerdia's bolwerk. Voor de trappen, waar demonstranten twee jaar geleden het aftreden van de communisten eisten, staan dezelfde oude legertenten. In het hoge portiek staan nog steeds tientallen ligstoelen. Dit keer zijn het de fans van de president die logies hebben gezocht. Opvallend veel vrouwen zijn Gamsachoerdia hun steun komen betuigen. De oppositie?, smaalt één van hen. Die hebben niet deelgenomen aan de verkiezingen en proberen nu hun politieke ambities op andere wijze te bevredigen.

Tussen de tenten hangen de leden van de Nationale Garde rond, die Gamsachoerdia trouw zijn gebleven. Aleksandr Mazmisjvili (27) is sinds februari officier in de Nationale Garde. Hij komt uit het dorp Dyrby en wil zijn president tot de laatste snik verdedigen.

De Roestaveli-boulevard begint, met zijn leuzen, stretchers en barricades, zo langzamerhand op Georgische folklore te lijken. Als dit de toekomst van Georgië is, is er niet veel hoop. Maar gelukkig begint de balans een klein beetje over te hellen naar de intellectuele oppositie, bekende schrijvers en regisseurs, die nu hun steun zoeken in de studentenwereld.

De gebeurtenissen van de afgelopen weken hebben hun een flinke steun in de rug gegeven. De filosoof Michail Naneisjvili, voorzitter van de piepkleine Liberaal-Democratische Nationale Partij, is voorzichtig optimistisch over haar mogelijkheden. “De huidige regering heeft het land naar het totale bankroet gevoerd, in alle opzichten. Gamsachoerdia heeft de atmosfeer vergiftigd door het aankweken van achterdocht, onverdraagzaamheid ten opzichte van andersdenkenden en zijn schandelijke houding ten opzichte van de nationale minderheden. Gamsachoerdia is een politiek onbenul, een Tartuffe, die dictator wil zijn maar er de capaciteiten voor mist, omdat hij in wezen een vreselijke lafaard is.”

Spijtig moet Naneisjvili toegeven dat hij niet had verwacht dat de politieke en morele degradatie in Georgië zo groot zou blijken te zijn. Gamsachoerdia is met 87 procent van de stemmen tot president gekozen op een heel simpel programma: de communisten zijn bloedzuigers en Moskou is het imperium van het kwaad.

Over één ding is de hele oppositie het eens: Gamsachoerdia is dom en gevaarlijk. Zijn hysterische uitvallen in het parlement zijn langzamerhand legendarisch. “Tegen een opponent riep hij laatst: u bent een provocateur, u moet nodig naar een psychiatrische inrichting, waarop de parlementariër antwoordde dat hij dan in elk geval niet behandeld wilde worden door Gamsachoerdia's psychiater. Dat is zijn niveau”, zegt Naneisjvili. Hij is ervan overtuigd dat Gamsachoerdia de dood van zijn tegenstander, de bekende Georgische filosoof Mamardasjvili, op zijn geweten heeft. “Gamsachoerdia werkt met lastige campagnes en felle persoonlijke aanvallen en Mamardasjvili heeft zich dat heel erg aangetrokken.”

Specialisten zijn trouwens van mening, zegt Naneisjvili, dat Gamsachoerdia zelf psychisch gestoord is. “Ik kan er niet over oordelen, maar er zijn artsen die beweren dat hij paranoïde is.”

Naneisjvili hoopt dat de balans uiteindelijk zal doorslaan in het voordeel van de gematigde oppositie. Mensen als Tsjantoeria en Tseretelli beschouwt hij als de "achterkant van dezelfde medaille'. “Tsjantoeria staat een theocratie voor, waarbij een van de twee kamers van het parlement gevormd moet worden door de Kerk. God beware ons!”, zegt hij.

's Avonds laat, voor het gebouw van de televisie, komen parlementsleden verslag uitbrengen van de zitting aan de toegestroomde mensen. “De oppositie groeit”, zegt parlementslid Roman Gotsiridze tevreden. “Gamsachoerdia moet inmiddels rekening met ons houden. Hij kan slechts blijven zitten als hij bereid is de macht te delen. Vandaag of morgen zal hij ons de ether teruggeven!”