Zuid-Afrika schorst 24 agenten

JOHANNESBURG, 19 SEPT. "Sambo' - meer naam heeft hij niet in de dossiers. Hij stierf tijdens een ondervraging over gestolen wapens door vier Zuidafrikaanse politie-agenten in Komatipoort, Oost-Transvaal. Zijn lijk is nooit gevonden.

De vier agenten zijn in afwachting van hun proces geschorst. Ze worden verdacht van moord, net als hun vier collega's in Natal. Hun ondervraagde, ook een zwarte man, bezweek na het politieverhoor aan zijn verwondingen.

De acht behoren tot de 24 politie-agenten die tot nu toe door de Zuidafrikaanse politie zijn geschorst, zo is gisteren bekendgemaakt. De meesten moeten binnen enkele maanden terechtstaan voor openlijke geweldpleging of moord. Vijftien van hen zullen zich de komende maanden voor de rechter moeten verantwoorden voor moord of betrokkenheid bij moord.

De schorsingen en rechtszaken zijn het gevolg van een negen maanden durend onderzoek van een speciaal team van 29 rechercheurs dat heeft samengewerkt met het ANC en juristen die werkzaam zijn op het gebied van de rechten van de mens. Deze hebben getuigen aangebracht en informatie doorgespeeld over het gewelddadige optreden van politiemensen tegen zwarten.

Het is voor het eerst dat in Zuid-Afrika op deze schaal politiemensen worden aangehouden en vervolgd. De maatregelen komen op een moment dat de rol van het politiekorps in het zogeheten "politiek geweld' vooral door zwarte groeperingen sterk wordt bekritiseerd. Er zijn veel aanwijzingen en getuigenissen dat de politie geweld tussen zwarten onderling aansticht, zich bewust afzijdig houdt bij ongeregeldheden, en zelf buitensporig veel geweld gebruikt.

De leider van het onderzoeksteam, majoor-generaal Ronnie van der Westhuizen, is niet geschokt over het aantal politiemensen dat volgens het onderzoek betrokken is geweest bij geweldsdelicten. “Vierentwintig agenten die uit de pas lopen is een klein aantal op een politiemacht van 120.000 mensen”, zei hij desgevraagd. “Ik vind het geen slechte prestatie. Dit kom je in alle politiekorpsen tegen.” Van der Westhuizen verwacht op korte termijn de schorsing van nog één politieman in Ermelo, die bij een oproer in een zwart woonoord geweld zou hebben gebruikt.

Het Nationale Vredesverdrag, dat zaterdag door de belangrijkste politieke partijen en groeperingen in Johannesburg werd ondertekend, bevat een gedragscode voor politie-agenten.

Pag.4:

Scepsis

De Zuidafrikaanse politie moet krachtens deze code onpartijdig zijn en mag ten opzichte van slachtoffers of wetsovertreders geen raciale of politieke vooroordelen doen gelden. Er komt een soort ombudsman voor de politie, die klachten over politie-optreden bij politiek geweld gaat onderzoeken.

De zaak van de zogeheten Trust Feeds-moorden, die op 15 oktober voorkomt bij het gerechtshof in Pietermaritzburg, wordt beschouwd als de belangrijkste test voor de zuivering van de politiemacht. Zeven politiemensen worden verdacht van betrokkenheid bij elf gevallen van moord - twee kinderen, zeven vrouwen en twee mannen - tijdens een dodenwake in december 1988. Volgens de aanklacht van de officier van justitie heeft het hoofd van de rellen-eenheid van de politie, majoor Deon Terblanche, de aanval persoonlijk goedgekeurd, nadat een plaatselijke Inkatha-leider hem om assistentie had gevraagd bij het vermoorden van leden van een rivaliserende groep. Terblanche werd in maart dit jaar vermoord door een collega, die op zijn beurt weer door collega's werd doodgeschoten.

In de Zuidafrikaanse pers klinkt echter scepsis door over de kwaliteit van het politie-onderzoek. Sinds het onderzoek naar de dood van 21 mensen in een schietpartij bij Jeppe Station vorig jaar september voorlopig strandde voor de rechtbank, is er kritiek op het werk van Van der Westhuizen. De vijf verdachten, werkloze bewoners van een hostel, slaagden erin hun borgtocht van 20.000 rand (14.000 gulden) per persoon te betalen en zijn sindsdien spoorloos. De rechter weigerde hen langer vast te houden, omdat de politie te weinig bewijs had. “Hoe kon een schijnbaar zo sterke zaak, waarbij wapenbezit was aangetoond en een wapen door een ballistische test met de moorden in verband kon worden gebracht, zo onhoudbaar blijken?”, vroeg het dagblad Business Day zich gisteren in en commentaar af.

Maar Van der Westhuizen is optimistisch. Onlangs heeft zijn team een zesde verdachte gearresteerd, die eind deze maand voorkomt. “We hebben sterke zaken, maar ik kan nooit voorspellen wat er in de rechtszaal gebeurt”.