Testcase

Beschuldigingen van lijkroof, een onthutste familie van een hartdonor en een rit naar de begraafplaats op de ”Berg voor Koningen' met de lijkwagen die eerder Elvis Presley naar zijn graf zou hebben vervoerd. De dood van Nieuw-Zeelands populairste cabaretier, vorige maand, domineerde dagenlang het plaatselijke nieuws. Het verscheiden van de prominente Maori bleek tevens een testcase voor het beeld dat Nieuw Zeeland graag van zichzelf ziet: een model van raciale verdraagzaamheid. En inderdaad doen in Nieuw Zeeland veel mensen oprecht hun best een bi-culturele maatschappij op te bouwen en worden er talrijke gemengde huwelijken gesloten.

In de necrologieën van de 42-jarige Billy T. James werd keer op keer herhaald hoe hij het begrip tussen Maori's en blanken vergrootte. Gekleed in rugbyshirt, en met honkbalpet en legerkistjes, leunend op een roestige zes-cilinderbak, lanceerde hij zijn sketches, bijvoorbeeld over het opstrijken van te hoge bijstandsuitkeringen. Zijn grappen versterkten weliswaar het stereotiepe beeld van de werkschuwe, van de belastingcenten profiterende Maori's, maar de oorspronkelijke bewoners moesten er zelf het hardst om lachen.

Zijn afscheid bracht echter een scheiding der geesten teweeg. James' blanke vrouw had, conform zijn laatste wens, een kerkdienst gepland. Vervolgens zou de begrafenis plaatsvinden op de Taupiriberg bij Hamilton, de laatste rustplaats van Maori-koningen. Maar de wijze oude leiders van James' Maori-stam, de Tainui, hadden andere ideeën. Deze ”kaumatua' bepaalden dat een ereplaats op de berg alleen kon worden ingeruimd, wanneer James eerst opgebaard zou liggen in de ”marae' - traditioneel Maori-gemeenschapshuis - van Waahi bij Taupiri.

Volgens kaumatua Billy Te Awa, een oom van James, werden bij het huis van James ”harde woorden gewisseld'. Te Awa: “We waren niet welkom, maar gingen toch naar binnen. Billy is een ”taonga' (schat). Hij hoort aan niemand toe, maar is van iedereen, omdat hij zoveel heeft gegeven. Het is een eer als een Maori-overledene een zo groot eerbetoon wordt toegekend. Het is bovendien onmogelijk dat hij in onze heilige grond begraven kan worden, zonder eerst op de marae te rusten.” Daarop gaf James' minderjarige dochter toestemming het overschot naar de marae over te brengen. De vrouw van James was echter zo geschokt, dat ze weigerde de begrafenis bij te wonen.

De enorme druk die de kaumatua op de treurende familieleden uitoefenden, wordt door veel blanke Nieuw-Zeelanders als ongepast gezien. Zij vinden dat de eigen wens van de overledene voor alles moet worden gerespecteerd en dat die wens niet door stamleiders ongeldig kan worden verklaard. In ingezonden brieven en op radio-talkshows werden die opvattingen in ongezouten taal uitgedragen. Serieuze kranten ventileerden dezelfde gevoelens in meer diplomatieke bewoordingen in hun hoofdartikelen.

Twee jaar geleden had de cabaretier een harttransplantatie ondergaan. De vader van de 17-jarige donor liet nu weten diep geschokt te zijn over de beslissing van de Tainui-stam om James' overschot naar de marae over te brengen. Hij wilde niet naar de begrafenis komen. “Hoe kunnen we dat doen als zijn vrouw er niet eens is? Dit doet pijn, we zitten helemaal in de put. Een deel van Billy was een deel van ons, en dat gaf een sterke band.”

De begrafenis op de Taupiriberg, in de stromende regen, leverde een emotionele gebeurtenis op, waarbij de enorme, zilveren lijkwagen scherp contrasteerde met de traditionele Maori-plechtigheid.

Mag de beroemde cabaretier tijdens zijn leven de Nieuw-Zeelanders bij elkaar hebben gebracht, zijn dood openbaarde hoe groot de kloof tussen de Polynesische en Europese culturen nog steeds is.