Kentering bij achterban PvdA over WAO; Woede in cafézaaltjes begint te bekoelen, steun voor Kok groeit

HOOGEVEEN, 19 sept. “Sociaal-democraten zijn geen knip voor de neus waard als ze niet bereid zijn verantwoordelijkheid te dragen”. Vice-premier Kok sprak gisteren in Hoogeveen het gewest Drenthe toe en ging regelmatig in de aanval. Hij hield de Drenthse afdelingen - die zich tot nu toe fel hadden verzet tegen de WAO-plannen van het kabinet - voor dat pijnlijke keuzes niet te vermijden zijn. “Het gaat om de toekomst van het sociale stelsel, en ook om de toekomst van de PvdA”, aldus Kok. De PvdA houdt een bijzonder congres op 28 september waar de partij-afdelingen zich uitspreken over de WAO-plannen en daarmee ook over de positie van Kok.

Er is een kentering te bespeuren bij de achterban van de PvdA. In de cafézalen waar de bewindslieden en Tweede- Kamerleden van de PvdA de WAO-plannen proberen uit te leggen neemt de agressiviteit af. De afkeurende toespraken van vakbondsbestuurders aan het begin van de vergaderingen zijn een vast gegeven en de woede begint te bekoelen. Kok kon zegevieren in Hoogeveen, terwijl E. ter Veld - de staatssecretaris voor sociale zaken - twee weken geleden in het nabijgelegen Emmen nog een boze menigte voor zich had. Met het congres voor ogen beseffen afdelingsbesturen dat ze niet kunnen kiezen tussen Kok of de WAO, maar tussen Kok of het einde van de PvdA. De keuze van de afdelingsafgevaardigden is niet vrijblijvend. Ze weten dat de gevolgen van een congresuitspraak tegen Kok desastreus zullen zijn voor de PvdA: Kok weg, kabinet weg en uiteindelijk ook PvdA weg.

Dit besef overheerste gisteren ook in Hoogeveen, waar een CDA-lid uit Dwingeloo naar de zaal "De Magneet' in de wijk "Krakeel' was gekomen om zijn steun aan Kok uit te spreken. Er was rumoer in de zaal toen de CDA'er het spreekgestoelte beklom en Kok uitgebreid begon te prijzen. “Ik wil mij niet met uw congres bemoeien, maar U moet Kok houden. Hij is de beste minister”. De PvdA-leden wisten niet hoe ze moesten reageren, en ze beantwoordden het pleidooi van de CDA'er met een langzaam op gang komend applaus. Kok glimlachte op het podium over de verwarring.

Ruim 250 partijleden luisterden naar het vurige betoog van partijleider Kok, dat direct werd uitgezonden door de plaatselijke omroep in Hoogeveen. Kok kreeg opnieuw steun van PvdA-coryfeen. Op de eerste rij in de zaal zat commissaris van de Koningin in Drenthe, W. Meijer, en de minister van defensie, R. ter Beek, gaf in Hoogeveen eveneens acte de presence. Kok ging vrijwel direct in de aanval, en hield het niet bij excuses over de slechte presentatie van de WAO-plannen. Als eerste hekelde hij D66 dat zich heeft uitgesproken tegen de duurbeperking van de WAO-uitkering. Volgens de leider van D66, H. van Mierlo, moet het kabinet eerst de resultaten van het volumebeleid afwachten. “Er zijn mensen die beter moeten weten. Zij kennen de feiten gewoon niet”, aldus Kok. Hij zei verbaasd te zijn omdat D66 niet wist dat de duurbeperking slechts over enige jaren aan de orde is. Het kabinet begint eerst met de volumemaatregelen. “Als het volumebeleid grotere resultaten oplevert dan verwacht, dan kan de bevriezing van de WAO-uitkeringen tussen 1993 en 1995 korter duren”.

Ook haalde Kok fel uit naar de vakbeweging die deze weken actie voeren tegen de WAO-plannen. “Ik begrijp dat de schok van de WAO-plannen groot was en dat er in juli bij mensen een veer is geknapt, die meedenken niet mogelijk maakt. Maar niemand wordt in dit land onder de armoedegrens gedrukt zoals de vakbond beweert”. Kok kreeg na de herziening van de WAO-plannen in augustus zelfs lof van sommige vakbondsleiders die nu voorop lopen bij de acties. Zo was er K. Adelmund, de vice-voorzitter van de FNV, die Kok in augustus complimenteerde voor de bijstelling, maar nu een van de belangrijkste vertolkers is van het vakbondsprotest. De PvdA-leider had zich kennelijk geirriteerd aan het optreden van Adelmund op Prinsjesdag. Zij proklameerde op de Coolsingel in Rotterdam de vakbeweging tot “het sociale geweten”, en riep de PvdA op om te breken met dit kabinet. “De botsing met de vakbeweging is ernstig”, aldus Kok. “Ik keek gisteren naar het journaal en zag dat iemand iets riep over het sociale geweten. En sommigen hier noemen de PvdA de partij van de a-socialen. Maar wat is dan sociaal? Ben je sociaal als je alleen maar roept: handen af van de verworven rechten? Is het a-sociaal als je ingrijpt om het sociale stelsel te behouden?” Kok weerde zich zeer fel tegen de oproep van Adelmund om deze coalitie te breken. Zij verkiest een principiële, en desnoods kleine PvdA boven een PvdA die bestuursverantwoordelijkheid draagt. “Sommigen denken dat het niets uitmaakt als de PvdA regeert of niet. Ik ben het daar niet mee eens. Dat maakt wel wat uit. Kijk naar de bezuinigingen op defensie, naar ontwikkelingssamenwerking en de kwalitieit van het onderwijs. De lesgelden gaan omhoog, maar de lage inkomens worden ontzien”.

Kok werd boos toen hij door een enkeling in "De Magneet' werd uitgemaakt voor “leugenaar” en een “volksverlakker” die de PvdA naar de afgrond voert en Janmaat twaalf zetels bezorgt. “U hebt recht om uw emoties, maar U heeft niet gelijk”, aldus Kok. “Als sommigen hier roepen dat ik de WAO afschaf, dan zeg ik: U zet het demagogisch neer”.