Voorloper HDTV is Europese nachtmerrie

In navolging van het Amerikaanse Congres houdt het Europees Parlement vandaag voor het eerst in zijn geschiedenis een hearing, waar deskundigen en belanghebbenden worden gehoord over een omstreden wetsvoorstel. Op de agenda staat de invoering van High Definition Television, HDTV. Al maanden kruisen achter gesloten deuren daarover elektronicafabrikanten en omroepen de degens.

Op de Europese markt voor televisie-ontvangers dreigt een commerciële nachtmerrie. In de winkels verschijnen de eerste ontvangers geschikt voor een revolutionair uitzendformaat, maar het aantal programma's dat volgens de nieuwe formule wordt uitgezonden is vrijwel nihil. Bovendien zijn veel omroepen niet van plan daar snel iets aan te veranderen.

Met het voorlopige akkoord tussen Philips en FilmNet-moeder Esselte kunnen in ieder geval de televisieverkopers in de Benelux en Scandinavië de consument beloven dat aanschaffing ook zin heeft - zij het alleen bij het bekijken van films op een duur abonnee-net. Bovendien kan met ingang van januari de Nederlandse consument rekenen op de experimentele uitzendingen van D2TV, een consortium bestaande uit NOB, Philips en PTT. Op alle overige uren zijn de nieuwe toestellen gewoon traditionele ontvangers.

Op de totale behoefte aan uitzendingen in Europa verdwijnt het aanbod van Esselte natuurlijk in het niet. Op Europese schaal heeft het akkoord vooral "politieke' waarde: na moeizame onderhandelingen heeft Philips een van de luidruchtigste tegenstanders voor het nieuwe systeem weten te winnen.

Franse elektronica-winkels pronken al sinds dit voorjaar met de majestueuze ontvangers en de Nederlandse winkelier kan ze dit najaar tegemoet zien. Ze wegen bijna 80 kilo, kosten tussen 9.000 en 10.000 gulden en nemen de plaats in van een wasmachine: de eerste zogenoemde D2Mac-ontvangers. De nieuwe breedbeeldtelevisie is de voorloper van de volwaardige toekomsttelevisie die vanaf 1994 een adembenemende verbetering van de beeldkwaliteit belooft.

De consument die voor het nieuwe statussymbool valt kan genieten van digitaal stereo-geluid en een geheel nieuw beeldformaat zoals hij dat gewend is van de bioscoop. Maar zonder geschikt programma-aanbod zullen de nieuwe televisies fonkelen als vergulde kranen in de woestijn - de belofte is groot, het nut beperkt.

De nieuwe tv's komen alleen volledig tot hun recht als het televisiesignaal volgens de nieuwe technologie wordt uitgezonden. Dat kan uitsluitend per satelliet en juist de satellietexploitanten en commerciële omroepen die per satelliet uitzenden verzetten zich tegen de overschakeling op het nieuwe systeem. De investeringen zijn te hoog en de bestaande apparatuur is nog niet afgeschreven, zeggen zij. D2Mac staat in hun ogen gelijk aan kapitaalvernietiging.

Van de 71 Europese omroepen die gebruik maken van een satelliet geven slechts negen (exclusief FilmNet) een deel van hun programmas door in D2Mac. Twee van de negen omroepen vertalen het geavanceerde D2Mac-signaal voordat het de huiskamer bereikt naar het nu gangbare Pal-uitzendsysteem.

Televisiefabrikanten Philips en Thomson - wiens overlevingskansen met een succesvolle introductie van HDTV zijn verbonden - hebben het risico van de vergulde kraan tijdig onderkend. Al maanden maken zij zich in Brussel sterk voor Europese wetgeving, die de satellietomroepen verplicht op het nieuwe systeem over te schakelen. Na interventie van minister-president Lubbers nam de Europese Commissie, het dagelijkse bestuur van de EG, een richtlijn aan die de overschakeling op D2Mac verplicht stelt.

Voor Lubbers en de dagelijkse leiding van de EG was die verplichting het logische sluitstuk van het Europese streven een eigen HDTV-technologie te ontwikkelen, waarmee de Japanse fabrikanten met hun variant van HDTV, het zogenoemde MUSE, buiten de deur gehouden kunnen worden. Al sinds 1986 werken Philips en Thomson met EG-geld en onder bescherming van EG-regels aan de Europese variant van HDTV, HDMac. De Europese regelgeving, waarmee de EG zich verplicht aan de technologie van Philips en Thomson, moet begin volgend jaar worden vernieuwd.

De satellietomroepen grepen de vernieuwing aan om hun gram over de Europese regels te spuien. Esselte gaf onderzoekers van het Londense Coopers & Lybrand de opdracht de consequenties van de nieuwe richtlijn voor de consument in kaart te brengen. De onderzoekers maakten D2Mac in het onlangs verschenen rapport met de grond gelijk: een kostbare operatie waarvan slechts 0,3 procent van de Europese huishoudens zal profiteren. De komende tien jaar zou D2Mac de Europese consumenten 21 miljard ecu kosten, 49 miljard gulden.

De lobby heeft succes. EG-commissaris voor technologie Pandolfi - die zijn politieke naam aan D2Mac heeft verbonden - deed deze zomer belangrijke concessies. Zo verdubbelde de EG de subsidie waarmee de omroepen het gelijktijdig uitzenden in het oude systeem en het nieuwe systeem - simulcasting - moeten bekostigen tot 1 miljard ecu. Bovendien mogen nieuwe omroepen tot 1994 in het traditionele Pal-formaat uitzenden. Oorspronkelijk zouden nieuwkomers meteen van D2Mac gebruik moeten maken. Eerder liet Pandolfi al de eis van Philips vallen dat de bestaande uitzendnorm op een bepaalde datum in een keer zou worden afgeschaft.

Nu de commerciële nachtmerrie van de vergulde kraan akelig dichtbij begint te komen, blijkt ook Philips bereid concessies te doen. Terwijl Coopers & Lybrand de publieke opinie bewerkte zat opdrachtgever Esselte met Philips om de tafel om een zo hoog mogelijke prijs te bedingen voor zijn medewerking aan D2Mac. “Het was gewoon een kwestie van geld”, aldus een woordvoerder van FilmNet. “Wij bezitten de software (films) die zij hard nodig hebben.” Op kosten van Philips zullen de breedbeeld-ontvangers nu worden uitgerust met decoders voor de ontvangst van betaal-tv-signalen in het nieuwe formaat.

Philips, Thomson en Commissaris Pandolfi hebben nog tot december de tijd om het verzet van de omroepen te breken. Hun aandacht zal zich daarbij vooral richten op de Duitse omroepfederaties ARD en ZDF en commerciële Duitse omroepen die niets voelen voor D2Mac. De Duitse omroepen zien meer in een gemoderniseerde variant van het huidige uitzendsysteem. Het zogenoemde Pal-Plus is geschikt voor traditionele antenne-ontvangst en daardoor aantrekkelijker voor de voormalige DDR. De Duitse omroepen zijn waarschijnlijk niet te paaien met ingebouwde decoders.