Nationale Zorg (1)

Op tien maart 1972 was de Stadsschouwburg in Tilburg veranderd in een grote ziekenzaal. Het toneelgezelschap Globe gaf de eerste opvoering van het stuk "Ziekenzorg, of Zuster Norton Verliefd', door de Engelsman Peter Nichols geschreven als "National Health'. Als staatssecretaris Simons het had gezien zou hij nu niet zo zijn best doen Nederland aan een nationale gezondheidszorg te helpen.

Hoge, kale wanden, oude bedden op een rij. Iedere patiënt kreeg een thermometer in de mond zodra hij of zij iets wilde vragen. Een hooghartige dokter, omstuwd door onderdanige zusters en assistenten stormde af en toe over de zaal. Groot alarm, gevolgd door ontspanning: gelukkig, hij heeft ons niet gezien. De tekortschietende, bureaucratische en naargeestige behandeling waar de patiënten bijna aan zijn gaan hechten, wordt voortgezet.

Leuke satire, typisch Engeland van na de oorlog, zal de staatssecretaris schamper en terecht opmerken. Vijftien, twintig jaar later was het in Engeland niet beter. Als correspondent van deze krant woonde ik vlak bij het academisch ziekenhuis waar Nichols een deel van zijn indrukken opdeed. Het was een topziekenhuis, specialisten uit het buitenland kwamen daar het neusje van de zalm bestuderen.

Wij hadden er meer primair contact mee. Op een dag was ons zoontje met padvinderij op zijn oog gevallen. Het bloedde als een rund. Als je de wond depte en niet van je stokje ging, zag je dat het bot er helder en fris bij lag. Wij naar het beroemde ziekenhuis. Als Britse belastingbetalers waren wij verzekerd bij de National Health Service. Niet dat je daar aan denkt op zo'n moment. Maar het ziekenhuis wel.

De EHBO was een kale, betegelde ruimte. Oranje plastic kuipstoeltjes. Allerlei gehavende medemensen wachtten, kreunden, rookten. Kindertjes speelden op de grond met de volle asbakken. Na een kwartier had nog niemand notitie genomen van ons bloedende kind. We depten verder. Op de grond lagen de bordeaux-kleurige vlekken van de bezoekers van gisteren en eergisteren.

Heel aardig, maar dat is typisch Engeland, zal de Nederlandse bouwer aan een betere wereld zeggen. Het kind is bovendien na twee uur gehecht, dus wat zeur je.

Als de jongen met spoed gerepareerd had moeten worden, dan had niemand dat tijdig gezien. Dat het zelfde Londense topziekenhuis daarna herhaaldelijk in de krant kwam wegens kakkerlakken in het eten van de patiënten, is ook een aberratie die niets over Nederland zegt. Ja en nee.

Vandaag of morgen zal staatssecretaris Simons wel antwoord krijgen van VNO-voorzitter Rinnooy Kan, die tot nu toe heeft volgehouden dat zijn cijfers allerminst foutief waren. Simons beweert dat de werkgevers een “uitglijder” begingen door zijn stelsel aan te vallen met berekeningen die “niet valide” zijn. Volgens het VNO gaan allerlei werknemers er honderden tot meer dan duizend gulden per jaar op achteruit. De twee zijn kortom in een levendig debat geraakt over de rekening die de burgers de komende jaren kunnen verwachten als het nieuwe stelsel werkelijkheid wordt.

Simons wil januari aanstaande al doorstomen en onder andere de huisarts in de voor iedereen geldende AWBZ "stoppen', uit de particuliere verzekering of eigen verantwoordelijkheid. Het begin van de nationale gezondheidszorg nieuwe stijl.

Wat tot nu toe te veel ontbreekt in het debat is de realiteit van een uniform stelsel voor iedereen. Voor onze lieve heer, of zijn plaatsvervanger naar keuze, zijn alle mensen hetzelfde. Weinig Nederlanders zullen daar tegen in gaan en zeggen dat de één recht heeft op betere zorg als hij ziek is dan een ander. Daar gaat het dus niet over.

De Tweede Kamer, die eind juni haar zegen onder voorwaarden gaf aan het project-Simons, was door de zichtbaar schadelijke gevolgen van het staatkundig monisme niet bij machte daar fundamenteel op in te gaan. Het kabinet had besloten dat Simons mocht. Premier Lubbers, die altijd al een voorstander is geweest van een volksverzekering in enige vorm, duwde het concept door de strot van de collega-ministers van het CDA. Voor de PvdA was het een troef, waar wonderlijk genoeg in de commotie van de laatste maanden nauwelijks reclame mee is gemaakt.

Simons wil niet meer hoeven beslissen over steeds nieuwe, dure operaties die mogelijk worden en waar dus vraag naar komt. Begrijpelijk. Wie moet het wel doen, de verzekeraar die de premies vaststelt? De klant die al of niet wil of kan betalen? Het bestuur van het alles en iedereen omvattende fonds van straks - vast weer een heel breed samengesteld tripartiet en dus onzichtbaar gezelschap?

De staatssecretaris zegt steeds dat hij marktprikkels inbouwt die nu ontbreken. De verzekeraars moeten maar een aanvullend pakketje bedenken waarop zij hun klanten kunnen lokken en verder hard onderhandelen met ziekenhuizen en artsen. Terwijl hij het blijft zeggen, regent het berichten van ziekenfondsen, ziektekostenverzekeraars en algemene verzekeringsmaatschappijen die gaan samenwerken. Straks moet de minister van economische zaken nog gaan kijken hoe het met de eerlijke concurrentie staat.

In het blad "Ziekenhuis' van het Nationaal Ziekenhuisinstituut staat deze week een berekening van de beheerskosten van het nieuwe stelsel. Medewerker A. van de Kwartel becijfert die op 1,5 à 2 miljard per jaar extra. Hij komt overigens tot die conclusie, omdat de ervaring elders zou leren dat een marktconform systeem duurder uitpakt.

Ik betwijfel of "Simons' in werkelijkheid een marktconform systeem zal worden. Het heeft er meer van dat iedereen onvrijwillig in het ziekenfonds gaat. En ook onder aftrek van typisch Engelse en in Nederland onbekende trekjes als een tikkeltje luiheid en niet vaak genoeg een lekker sopje bij de hand hebben, leert de drama geworden droom in Engeland dat een Nationale Gezondheidszorg niet goed werkt. Ook niet als je er een etiket opplakt met "Nieuw. Nu met Marktconforme Elementen.' Die zijn er nu al bijna niet.

Het is meer dan jammer dat de meerderheid in Tweede Kamer het debat tot nu toe niet heeft durven voeren. Maar het is niet te laat. De coalitie hoeft niet te vallen over een realistisch debat. De koopkrachteffecten zijn weinig overzichtelijk. De gevolgen van het plan-Simons voor de collectieve lastendruk, terecht stokpaard van de minister van financiën, zouden wel eens minder veilig kunnen uitvallen dan Simons tot nu toe heeft voorgerekend. Met sommen kan alles. Maar iemand moet de rekening van een onpersoonlijk systeem betalen. En bij een collectief systeem is dat de collectiviteit. Wie wordt daar beter van?