Kabinet krijgt van bonden "laatste kans'

DEN HAAG, 18 SEPT. Als enkele uren na het vertrek van de gouden koets nog een paar Amerikaanse toeristen foto's maken van de Ridderzaal, begint in het coördinatiecentrum van de drie vakcentrales de grote ontlading. De voorzitters Stekelenburg (FNV), Hofstede (CNV) en Van Dalen (MHP) hebben de eerste reacties gegeven; nu wordt met spanning uitgekeken naar de cijfers die druppelsgewijs uit alle windstreken binnenkomen.

Over de mislukte spoorwegstaking wordt in het zenuwcentrum van de actievoerende bonden, het perscentrum Nieuwspoort, met geen woord gerept. Het streekvervoer, dat grotendeels niet heeft gereden, heeft "de klap' van slechts vier vertraagde treinen met gemak gecompenseerd. Vooralsnog blijft het commentaar beperkt tot “een historische dag in de geschiedenis van de Nederlandse vakbeweging”.

De acties hebben de verwachtingen van de vakbonden overtroffen, zo heet het. Maar de miljoenennota ligt op tafel en de politiek heeft nog geen enkel signaal gegeven dat de vakbeweging kan bevredigen. De acties, zo verzekeren de bestuurders op een gezamenlijke persconferentie, zullen doorgaan.

Als de boodschap bij de grote manifestatie op het Malieveld op 5 oktober nog niet is doorgedrongen tot de politiek, zal het kabinet moeten "struikelen' zei FNV-bestuurder J. Draijer. Volgens zijn CNV-collega A. Westerlaken zal de discussie in de bedrijven nu pas goed op gang komen, waardoor de acties zich als een "olievlek' over Nederland zullen uitbreiden. Als de politiek "de laatste kans' niet grijpt zal er grote sociale onrust ontstaan bij bedrijven. “Het kabinet heeft het al verloren door de situatie die is gecreëerd”, aldus Draijer. “Tijdens de algemene beschouwingen zal blijken dat ze moeten bijsturen.”

Volgens schattingen van de vakbeweging kwamen gisteren tijdens het uitspreken van de troonrede zo'n 600.000 mensen kijkend of luisterend in actie tegen de kabinetsplannen. Voor het begin van de acties werd nog gesproken van "miljoenen werknemers' bij "duizenden bedrijven'. Nu toonden de centrales zich tevreden met het feit dat zich voor het eerst in de geschiedenis van de vakbeweging een half miljoen vakbondsleden actie hadden gevoerd.

“Rotterdam was een geweldige happening” waar “geen enkele wanklank viel”, zo schetste Westerlaken de sfeer op de Coolsingel. Bij de twintig kijk- en luisterposten die de vakcentrales in het land hadden ingesteld meldden zich volgens de vakcentrales in totaal ruim honderdduizend mensen met Rotterdam (30.000) en Amsterdam (20.000) als “speerpunten”.