Republieken SU nog oneens over beleid economie

MOSKOU, 17 SEPT. De Sovjet-Unie heeft nog altijd geen nieuw economisch verdrag. Over de hoofdlijnen bestaat een akkoord, maar over de uitwerking verschillen de deelrepublieken van mening.

De staatsraad, het hoogste machtorgaan sinds de mislukte coup, heeft gisteren op de tweede zitting in zijn bestaan, de toelichting van vice-premier Grigori Javlinski op het door hem opgestelde plan in hoofdlijnen aanvaard. Maar met name door de vertegenwoordigers van enkele Centraal-Aziatische deelrepublieken werd ook kritiek geuit op het plan van Javlinski. Volgens Javlinski moet het economische verdrag binnen anderhalve maand getekend worden. Alle deelstaten zullen dan hun politieke zelfstandigheid moeten kunnen beleven maar met elkaar verbonden blijven in een gemeenschappelijke markt.

Maar vooral de monetaire paragraaf kon in de ogen van de Kirgizische leider Askar Akajev, een bondgenoot van de gisteren verhinderde Kazachstaanse president Noersoeltan Nazerbajev, geen genade vinden. “Het plan van Javlinski is te ingewikkeld”, aldus Akajev. Volgens de Toermeense regeringschef Saparniazov moeten de republieken ten minste twee tot drie maanden de tijd krijgen om de plannen te bestuderen.

Javlinski wil een centrale munt in stand houden. Daarnaast zouden de republieken het recht moeten krijgen om hun eigen waardepapier te introduceren. Om het monetaire beleid te coördineren, moet de staatsbank (Gosbank) worden opgeheven en worden vervangen door een comité met alle ministers van financiën en nationale bankpresidenten. In de ogen van Javlinski is het absoluut noodzakelijk om het monetaire beleid te blijven coördineren omdat elke versoepeling daarvan zal leiden tot meer buitenlandse schuld.

De Sovjet-Unie staat momenteel voor ruim zestig miljard dollar in het krijt bij Westerse crediteuren. Binnen de deelrepublieken leeft het idee om deze schuld uit te smeren over de vijftien deelnemende staten, in de hoop dat ieder zijn eigen buitenlandse schuld aldus kan afwentelen op het centrum. President Viktor Gerasjtsjenko van de Gosbank heeft zich gisteren tegen dit “idiote plan” gekeerd. “Het is ondenkbaar dat de Westerse financiële gemeenschap daarmee akkoord zal gaan”, aldus directeur van de de centrale bank, die zelf onder vuur ligt wegens zijn meegaande gedrag tijdens de eerste dagen van de mislukte staatsgreep.

Pag 21:

Ruzie in kabinet over rol Rusland

Een tweede probleem in het plan van Javlinski was gisteren het prijsbeleid dat hij wil gaan voeren. Volgens de vice-premier moeten de prijzen gecontroleerd blijven om hyperinflatie te voorkomen. Sommige republieken voelen daar weinig voor uit angst zo inkomsten te moeten derven.

Het derde thema gisteren was de voedselsituatie. Zoals gebruikelijk duikt ook deze herfst weer de angst op voor een "hongerwinter'. Volgens Joeri Loezjkov, een andere vice-premier in het kabinet van interim-premier Ivan Silajev (tevens premier van de russische regering van Boris Jeltsin) is de produktie de afgelopen maanden met tien à twaalf procent ingezakt. De staatsraad heeft gisteren daarom afgesproken binnen twee à drie dagen wederom bij elkaar te komen om nadere noodmaatregelen te nemen.

Premier Silajev zelf heeft vorige week overigens ontkend dat er “honger” dreigt. Binnen het kabinet is tussen hem en Loezjkov onenigheid gerezen over de vraag welke rol Rusland mag spelen in het economische beleid. Silajev geeft aan het hartland van de Sovjet-Unie absolute prioriteit. Javlinski dreigde daar vorige week ook mee. Als de andere deelstaten niet willen participeren in zijn plan zal Rusland het alleen uitvoeren, zei hij toen. Loezjkov daarentegen meent dat Rusland zijn ambities moet temperen. Als gevolg van dit conflict kondigde Silajev vorige week zijn aftreden aan. Maar gisteren kwam hij niet meer terug op dit dreigement.