Opera Zuid brengt eerste eigen voorstelling van artistiek leider Aidan Lang; Kop op, Werther, wees eens een kerel!

Voorstelling: Werther van J. Massenet door Opera Zuid en het Limburgs Symphonie Orkest o.l.v. David Robertson. Met o.a.: Christian Papis, Jean Stilwell, Roger Smeets, Kathryn Magestro, Lieuwe Visser en Hein Meens. Decor en kostuums: Lez Brotherston; regie: Aidan Lang. Gezien: 14-9 De Oranjerie Roermond. Herhalingen: 19-9 Heerlen; 21-9 Tilburg; 24-9 Sittard; 26-9 Maastricht; 28-9 Bergen op Zoom; 1-10 Kerkrade; 3-10 Venlo; 5-10 Eindhoven; 8-10 Rotterdam.

Opera Zuid, dat in het vorig seizoen begon met een aardige produktie van Mozarts Le nozze di Figaro van de Welsh National Opera, komt nu met zijn eerste eigen produktie: Werther van Jules Massenet. De regie is van Aidan Lang, de artistiek leider van de nieuwe instelling die samenwerkt met het Limburgs Symphonie Orkest, dat eerder zelf met bescheiden middelen eigen operaprodukties bracht. Lang leerde het vak in Glyndebourne en Covent Garden, werkte bij de Welsh National Opera in Cardiff en is nu directeur van de regie-afdeling van de Glyndebourne Touring Opera. Begin volgend jaar brengt Opera Zuid La Traviata in de regie van Göran Järvevelt en met Hubert Soudant als dirigent.

De keuze van de niet erg bekende Werther - naar Die leiden des jungen Werthers van Goethe - weerspiegelt de ambitieuze artistieke ambities van Opera Zuid. Maar de Franse uitbeelding van het tomeloze liefdesleed van Werther (1892), bijna 120 jaar na Goethes uitvinding van de Sturm und Drang in 1774 - blijft ook in een geacheveerd bedoelde produktie nogal problematisch. Al is liefdesverdriet van alle tijden, niet alle pietluttige zieleleed dat aan Lieve Lita's en raadwetende Maria's wordt voorgelegd leent zich ervoor een avond lang te worden uitgemeten op het toneel.

De zelfzuchtige pathetiek waarmee Werther zijn teleurstelling dat Charlotte door een belofte aan haar stervende moeder is voorbestemd voor Albert verabsoluteert tot welzeker het allerergste dat de wereld ooit is overkomen, wekt bij mij vooral afkeer op. In plaats van degelijk noodlot of onafwendbare tragiek is hier dolgedraaide egotripperij de motor van het verhaal.

Een goed operalibretto heeft het element van onvermijdelijkheid: het moet zo gaan, het kan helaas niet anders. Ik zou die pruilende Werther vanuit de zaal wel zoiets banaals willen toeroepen als : "kom op, wees een man, de tijd heelt alle wonden' en "zoek je geluk vooral eens ergens anders, kerel', want zo eenvoudig ligt het. Maar dat zingt Charlotte op het toneel ook al tegen Werther, zij het dat ze hem dom genoeg weer een sprankje hoop geeft, dat ze overigens niet gestand doet. En dan is de zelfmoord natuurlijk automatisch daar. Maar medelijden voel ik er niet bij.

Als Werther zich niet zo jong voor de kop had geschoten, zou hij de voorvader kunnen zijn van de man met de shovel die laatst in de straat van zijn ex alle auto's vernielde. Werther wil dan wel geen materiële schade aanrichten bij anderen, maar hij is een gemeen chanteur met gevoelens. Zijn liefste verblijfplaats is het kerkhof. En ja hoor, daar ligt al een open graf klaar. Werther wil met zijn eigen dood niet alleen zo snel mogelijk van zijn eigen probleempje af, maar vooral ook eeuwig schuldgevoel opwekken en Charlotte blijvende psychische schade berokkenen.

Aidan Lang probeert het Werther-verhaal tegelijkertijd te behandelen als een typisch tijdsverschijnsel èn als een verschijnsel van alle tijden. Het decor neigt op een moderne manier naar abstrahering, de personages zijn gestoken in historiserende kostuums. De fysieke uitbeelding van al die radeloze innerlijke woelingen gebeurt weliswaar met de nodige cliché's, maar daarvan kan men ook vinden dat die hier als nergens anders terzake zijn.

Tijdens de première maakte de voorstelling voor de pauze nauwelijks indruk op mij, maar daarna, wanneer het drama zich concentreert, de enkele nevenfiguren vervagen tot onbeduidende schimmen en de apocalyps van de onvolwassenheid een vreeswekkende gestalte krijgt in de finale confrontatie tussen Werther en Charlotte, bereikte de produktie zeker het niveau van bevredigende theatrale intensiteit.

Ook in de alleszins redelijke, maar niet altijd overmatig riante vocale uitbeelding van Christian Papis (Werther) en Jean Stilwell (Charlotte) lag hier het kwalitatieve hoogtepunt, met een goede vertolking door de echte Fransman Papis van hèt bekende nummer uit de opera: Pourquoi me reveiller, o souffle du Printemps. Lieuwe Visser en Hein Meens hebben aardige zing- en speelrollen maar de meest treffende rol heeft Roger Smeets als Charlotte's echtgenoot Albert. Met hem is helemaal niets bijzonders aan de hand, hij is gewoon een aardige, verstandige en goedwillende normale jongen tussen de losbollen.

Het goed spelende Limburgs Symphonie Orkest komt onder leiding van David Robertson tot opmerkelijk fijnzinnige en suggestieve prestaties. Die Robertson kan echt wat, hij is inmiddels op voorspraak van Pierre Boulez benoemd tot muzikaal leider en chef-dirigent van het ensemble Intercontemporain.