Duizenden demonstranten in de Randstad

ROTTERDAM, 17 SEPT. De omvang van de WAO-demonstraties in Amsterdam en Rotterdam is de politie in beide steden meegevallen. Op de Coolsingel in Rotterdam schatte de politie rond het middaguur het aantal demonstranten op 10.000. Volgens de bonden waren er 30.000 mensen. Op de Dam in Amsterdam waren naar schatting zesduizend mensen demonstratief bijeen.

De Amsterdamse pont staakt - maar in de stuurhut verschillen de meningen hevig. Voorzien van het spandoek: “We varen, maar niet van harte” mochten van de bonden slechts twee ponten achter het Centraal Station blijven varen, “voor calamiteiten”. De jongste schipper vindt dat maar niets. “Twee ponten, om de zeven minuten, dat is toch geen staken?” Hij vaart, maar onder protest. De oudste schipper staakt, maar onder protest. Hij is altijd vakbondslid geweest, maar over deze akties heeft hij zijn twijfels. De regeringsplannen vindt hij veel te ver gaan, “maar dat er wat aan de WAO moet gebeuren ziet een kind.” Een veel betere controle moet er komen, vindt hij. “Bij mij in de straat, als je sommige van die jongens in de WAO ziet klussen en rommelen, die lachen zich rot.”

De stemming in de stuurhut weerspiegelt de ambivalente houding van veel werknemers in het vanouds strijdbare Amsterdam-Noord. De zevenhonderd werknemers bij AKZO-Chemie zijn opgeroepen om om half elf massaal bij de poort te komen, maar op het afgesproken moment dagen slechts een dertigtal mannen en vrouwen op. Met hun spandoeken en borden loopt het groepje langzaam langs de stille populier-lanen van deze oude arbeiderswijk. “Veel mensen denken: het zal mij niet gebeuren,” zegt een demonstrant. “Of ze denken dat ze zich wel kunnen bijverzekeren. De tijd dat ponten vol arbeiders uit Noord de stad introkken is zo langzamerhand geschiedenis.”

Intussen liggen de gemeentelijke diensten, inclusief het openbaar vervoer, wel stil. Op de taxistandplaats voor het Centraal Station zijn de wachttijden gegroeid tot een half uur en langer. Een man is onwel geworden. Een omstander past mond op mond beademing toe. Even later rijden een ambulance en een motoragent met gillende sirenes weg.

In het Centraal Station staat machinist D. de Vries op perron twee te wachten op de trein naar Utrecht. Hij doet mee aan de werkonderbreking - “Als niemand wat doet word je zachtjes om zeep geholpen” - maar weet nog niet precies waar hij dan is. “Het is nog een heel uitzoeken.” De bedoeling is dat de treinen op een station stoppen. “Dan kan het personeel zich even terugtrekken,” zegt hij. “Ook met het oog op boze reizigers, daar moet je ook rekening mee houden.”

Op de pont komt de stemming er inmiddels wat in. De aktieleiding heeft opwekkend nieuws uit de Zaanstreek: “Duyvis machinefabrieken liggen plat, Lassie plat, Verkade plat, Wessanen Meel, Eurometaal, Ahold Vlees, Cacao de Zaan, allemaal plat, 23 bussen in totaal. De Hoogovens willen met spoed veiligheidsoverleg.” Heel langzaam begint de stad vol te stromen.

In Rotterdam verzamelen zich in de ochtend tienduizenden actievoerders op verschillende plaatsen in de stad. Twee demonstratieve optochten zetten zich rond half elf vanaf het Marconiplein en het Zuidplein in beweging richting de al enkele uren voor autoverkeer afgesloten Coolsingel.

Een stoet mensen schuift over het Zuidplein. De meesten zijn beplakt met stickers of dragen spandoeken. Ze leggen elkaar de gevolgen van de kabinetsplannen uit: “Je vergeet dat als jij in een roelstoel zit, je ook een minima bent”.

Een automobilist die stil moet staan voor de demonstratie blaast solidair een FNV-ballon op. Hij krijgt applaus. Met een forse hink in zijn loop sluit A. den Hartog aan. Hij is 46 jaar, zit al 15 jaar in de WAO en zakt straks naar bijstandsniveau. Het zal moeilijk zijn om te blijven omgaan met zijn vrienden, denkt hij. “Je kunt nog wel een pilsje krijgen in het café maar niet meer geven”. Deze demonstratie is volgens hem de laatste kans voor de WAO'ers.

Bij de ROTEB, de reinigingsdienst, staan drie mannen vanachter het hek te kijken naar de optocht. Kunnen ze niet mee naar de Coolsingel? “Was dat maar waar.” Het is te druk.

Achteraan rijden bussen die ieder die slecht ter been is naar de Coolsingel vervoeren. In de bus wachten de uitvallers tot de wandelaars door de Maastunnel zijn gegaan. Er zitten hartproblemen, versleten heupen, voetbalknieën en moeie benen in. Maar ze zullen allemaal fit op de Coolsingel staan.

In de loop van de ochtend komt ook het Rotterdamse openbaar vervoer - behalve de metro - stil te liggen. Enkele duizenden mensen verzamelen zich in afwachting van de aankomst van de twee grote optochten, voor het stadhuis op de Coolsingel. Daar staat op het bordes een podium met spreekgestoelte en een groot televisiescherm, voor het bekijken van de Troonrede. De verschillende vakbonden hebben spandoeken en vlaggen opgehangen, de horecabond FNV schenkt gratis kopjes koffie, de Socialistiese Partij - in ruil voor een handtekening als teken van solidariteit - en onder het motto: "Laat je de kaas niet van het brood eten, deelt gratis broodjes kaas uit. Terwijl de demonstratieve optochtzich naar de Coolsingel begeeft, cirkelen helikopters onophoudelijk boven het stadscentrum. Er wordt weinig gediscussieerd, iedereen is het erover eens: handen af van de WAO. Alleen een boze Italiaan zegt in gebroken Nederlands: “Ik heb zelf in de WAO gezeten maar ik was echt ziek. Hier werken de mensen er zwart bij in de pizzeria, in het café, daar moeten ze iets aan doen.”

Aan deze reportage werkten mee: Steven Addolf, Bas Blokker, Esther Bijloo, Juurd Eijsvoogel en Geert Mak.