Baker en Shamir zijn het nog niet eens geworden

TEL AVIV, 17 SEPT. Ook na de vanmorgen in Jeruzalem beëindigde besprekingen tussen de Israelische premier Yitzhak Shamir en de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker kan nog geen datum voor de voorgestelde vredesconferentie over het Midden-Oosten worden vastgesteld.

De Israelische minister van buitenlandse zaken David Levy zei vanmorgen “niet te weten of de vredesconferentie in oktober kan worden belegd”. Hoewel er volgens Shamir “wat vooruitgang is geboekt”, zei Baker dat er nog meningsverschillen tussen Israel en de VS bestaan. “We hopen dat daarvoor een oplossing kan worden gevonden.”

Over de fel omstreden, door Israel gevraagde Amerikaanse bankgarantie ten bedrage van 10 miljard dollar voor de opvang van de Russische massa-immigratie is evenmin een uitweg gevonden. De Israelische en Amerikaanse opvattingen daaromtrent lopen nog te ver uiteen. Over de door Baker en Shamir op tafel gelegde voorstellen en tegenvoorstellen zullen volgens de Amerikaanse minister de besprekingen worden voortgezet.

Levy verduidelijkte vanmorgen dat Israel erop staat dat aan deze grote Amerikaanse bankgarantie geen politieke voorwaarden worden verbonden die Israels vrijheid van handelen tijdens de vredesbesprekingen aan banden legt. Volgens Levy hebben de besprekingen met Baker de Israelisch-Amerikaanse betrekkingen van “verdere verslechtering gered”. “Beide partijen willen een botsing voorkomen”, zei hij.

Uit een vraaggesprek met het blad Hadashot blijkt echter vanmorgen dat Shamirs wantrouwen in president Bush' bedoelingen geenszins is weggenomen. Hij verdenkt de Amerikaanse president ervan zich niet aan zijn woord te zullen houden en Israel ook na de voorgestelde 120 dagen uitstel de bankgarantie niet te zullen geven.

In hetzelfde interview zegt Shamir “dat het zo duidelijk als de middagzon is dat Erets-Israel (het land van Israel) van ons is en ik daarom aan niemand een belofte kan doen die daarmee in strijd is”.

Tijdens dit zevende bezoek aan Jeruzalem heeft Baker met Shamir en de Palestijnse leider Faisal Husseini uitvoerig gesproken over door de VS aan beide partijen te geven schriftelijke garanties inzake het vredesproces. Er is geen enkele indicatie dat ten aanzien van de samenstelling van de Palestijnse delegatie en de opname daarin van Palestijnse vertegenwoordigers uit Oost-Jeruzalem enige vooruitgang is geboekt.

Volgens publikaties in de Israelische pers heeft Baker Israel gegarandeerd dat de PLO buiten het vredesproces blijft, er geen onafhankelijke Palestijnse staat komt, Jeruzalem niet wordt verdeeld en Israel niet met ongewenste Palestijnen (PLO) in een te vormen Jordaans-Palestijnse delegatie hoeft te onderhandelen. Bovendien erkennen de VS Israels veiligheidsbelangen op de hoogvlakte van Golan. De Palestijnen zouden de verzekering hebben gekregen dat het vredesoverleg op resolutie 242 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zal zijn gebaseerd en Israel bezet gebied in ruil voor vrede zal moeten opgeven. Volgens Hanan Ashrawi, die deel uitmaakte van de Palestijnse delegatie die gisteren drieënhalf uur met Baker onderhandelde, erkennen de VS het recht van de Palestijnen hun eigen delegatie samen te stellen.

Volgens onbevestigde berichten hebben de Palestijnen ermee ingestemd over de kwestie-Jeruzalem thans geen Amerikaans standpunt af te dwingen, maar dit probleem tijdens het vredesoverleg aan de orde te stellen. Faisal Husseini is vanmorgen naar Londen gevlogen om de van Baker gekregen schriftelijke garanties ter goedkeuring aan de PLO-leiding voor te leggen.

In Palestijnse kringen wordt begrepen dat de stellingneming van president Bush tegen een bankgarantie aan Israel vóór het begin van de vredesconferentie tot doel heeft de intensieve Israelische nederzettingenpolitiek in de bezette gebieden een halt toe te roepen. Volgens minister van bouwnijverheid Ariel Sharon zijn sedert april 1990 15.780 woningen in bezet gebied gebouwd. In het eerste half jaar van 1991 werd volgens gegevens van de beweging Vrede Nu honderd miljoen gulden in industriële projecten in bezet gebied geïnvesteerd.

Shamir weigert echter de nederzettingenpolitiek te staken, zelfs als het gaat om de grote Amerikaanse bankgarantie. Uit een vanmorgen gepubliceerde opiniepeiling blijkt dat 52 procent van de Israeliërs bereid is tot salaris-vermindering indien de VS Israel de bankgarantie onthouden.

Ondertussen staat Shamir van de zijde van invloedrijke Amerikaanse joodse leiders onder zware druk om minister zonder portefeuille Rehavam Ze'evi te ontslaan. Ze'evi maakte deze week Bush uit voor “antisemiet en leugenaar”. Shamir brengt echter wegens een te verwachten kettingreactie zijn regering in gevaar indien hij Ze'evi aan de kant zet.