Zuidams muziek past in Amerikaanse stijl

Concert: Radio Symfonie Orkest o.l.v. Richard Dufallo met Pamela Mia Paul (piano) en Erie Mills (sopraan). Programma: Zuidam, Trance Formations; Bernstein, delen uit verschillende werken; Copland, Derde symfonie. Gehoord: 14-9, Grote Zaal van Concertgebouw te Amsterdam. Radio: 3-10 deel 1, 17-10 deel 2 (beide om 19.00u) en 9-12 (20.02u) herhaling van het gehele concert. Vara Radio 4

“Een hedendaagse componist kan niet op een systeem terugvallen, maar moet voor elk stuk opnieuw het wiel uitvinden,” zei Rob Zuidam vorig jaar tegen mij in een interview. Zouden componisten daarom tegenwoordig vaak geneigd zijn om een werk in te zetten met een vol en krachtig akkoord, gespeeld door het hele orkest, waarin ze de door hun gekozen elementen uit het immense klankuniversum in één gebaar aan het publiek voorstellen?

Rob Zuidam doet dat in zijn compositie Trance Formations, die zaterdag tijdens de Vara-matinee in première ging. In één forse en schijnbaar ongepolijste geluidskolom laat hij horen waarmee hij zijn werk zal opbouwen. De statische opeenstapeling van noten, overheerst door de snerpende blazers, wordt onmiddellijk doorbroken door een horizontale beweging, waarin een gesmoord strijkersgeluid de klank bepaalt. Die afwisseling duurt even voort en gaat dan over in nieuwe klankkleuren, waarin Zuidam steeds weer verticale en horizontale lijnen op elkaar laat volgen, soms met een geleidelijke overgang, maar meestal gescheiden door een rust.

Zuidam nam een risico door de delen zo ruw te scheiden, maar hij wist verbrokkeling te voorkomen. In het interview vorig jaar zei hij geïnteresseerd te zijn in de muziek van de Eerste Weense School, want “Haydn, Mozart en Beethoven componeerden schematisch gezegd in blokken van een beperkt aantal maten. Als ik hun muziek hoor, probeer ik te ontdekken hoe ze die blokken met elkaar verbinden, welke ontsnappingsroutes ze bedenken om te voorkomen dat het statisch wordt.” Zuidam heeft zijn ontsnappingsroutes gevonden en ten volle benut. De strenge verdeling in partjes, zeg maar de ademhaling van Trance Formations, geeft door zijn onregelmatigheid richting aan het verwachtingspatroon van de luisteraar op het niveau van de vorm, en vindt een parallel in de dwingende ritmische bewegingen binnen de delen afzonderlijk.

Trance Formations, dat uiteindelijk het begin moet vormen van een vierdelig werk, werd in dit concert gecombineerd met delen uit composities van Leonard Bernstein en de Derde symfonie van Aaron Copland. Daarmee werd duidelijk hoezeer Zuidams muziek past in de kleurige en ritmisch levendige Amerikaanse stijl.

Het enthousiast spelende Radio Symfonie Orkest onder leiding van Richard Dufallo raakte op toeren in de begeleiding van sopraan Erie Mills, die met flair enkele liederen uit muziektheater-werken van Bernstein zong. "Glitter and be Gay' uit Candide, waarvan onlangs bij Deutsche Grammophon een prachtige uitvoering onder leiding van de componist zelf verscheen, vormde daarbij een absoluut hoogtepunt.