WAO-schande III

Twee keer heeft de regering nu gesleuteld aan de WAO-plannen. Toch wordt er morgen gestaakt. Want hoe belangrijk de concessies van het kabinet in de praktijk ook zijn voor sommige WAO'ers, ze doen niets af aan het fundamentele conflict tussen regering en vakbeweging. CDA- en PvdA-ministers houden vast aan hun standpunt van 13 juli: "Volumebeleid is niet toereikend'. Ook de ministers hadden uiteraard liever de groei van de WAO aangepakt met positieve actie: betere preventie, snellere melding van ziekte aan de GMD, meer kansen voor gehandicapten om toch weer aan het werk te komen. Maar ze hebben besloten dat positieve actie - hoe nuttig ook - tekortschiet en ontlenen daaraan de rechtvaardiging voor ingrepen in de uitkeringen. “Als je de oever van de volumebeperkingen echt tot op de laatste vierkante centimeter hebt verkend, kun je pas de brug overgaan naar de andere oever: de oever van de prijsmaatregelen.” Zo sprak vice-premier Kok op 17 juli.

De vakbeweging houdt vol dat de oever van de volumebeperkingen echt niet tot op de laatste vierkante centimeter is verkend en vraagt tijd om de uitvoering van de WAO en de Wet Arbeid Gehandicapte Werknemers (WAGW) te verbeteren. Ministers spreken van een "boterzacht' aanbod. In het openbare debat is nog steeds niet duidelijk geworden wat dat nu precies betekent. Zijn Lubbers, Kok en De Vries werkelijk overtuigd dat met hervormingen niet genoeg valt te bereiken? Of weten de insiders heel goed welke mijnenvelden er aan die oever liggen en gaan ze ervan uit dat de vakbeweging niet bereid is die mijnenvelden te helpen opruimen en zich blijft beperken tot het appel aan de werkgever om meer gehandicapten in dienst te nemen.

Openbare verkenningen van wat Kok de "oever van de volumebeperkingen' noemde zijn schaars. Wel horen we ad nauseam hoe Kok van de brug dreigt af te vallen op weg naar die hardvochtige andere oever van de lagere uitkeringen. De media zijn kennelijk tot de conclusie gekomen dat het laatste nieuws over het conflict tussen PvdA en vakbeweging, dan wel de scheuring binnen de PvdA, of zelfs de strijd tussen de linker en rechter hersenhelft van de vice-premier veel onderhoudender zijn dan een verslag van wat er nu precies mis is met de uitvoering van WAO en WAGW. De televisie wil politieke discussies liefst beschrijven als een conflict tussen ridders (Kok en Stekelenburg) die elkaar te lijf gaan. Zo'n gevecht is spannender dan een gedegen analyse van SVR, GAK, GMD, bedrijfsverenigingen en hun onderlinge oorlogvoering. Maar toch is een korte excursie naar de oever waarvan Kok beweert alles te weten, buitengewoon onthullend.

Als één bewindsman goed op de hoogte moet zijn van de uitvoering van WAO en WAGW is dat staatssecretaris Ter Veld. Hier komt zij aan het woord, niet improviserend op een emotionele partijvergadering, maar geflankeerd door hoge ambtenaren in een commissievergadering van de Tweede Kamer: “Als ik moet verdedigen dat er efficiënt en regelmatig wordt gewerkt (bij de uitvoering van de WAO), moet ik met groot vertrouwen in werkgevers en werknemers volmondig toegeven dat ik er absoluut geen inzicht in heb” (Kamerstuk 22011 nr. 2 p. 22). Dit, terwijl de staatssecretaris wel toegeeft dat publieke controle op de uitvoering noodzakelijk is. Na verder aandringen uit de Kamer, met name door Linschoten (VVD), mevrouw Schimmel (D66) en mevrouw Brouwer (Groen Links) antwoordt staatssecretaris Ter Veld dat in ieder geval de Sociale Verzekeringsraad (SVR) en de Algemene Rekenkamer druk doende zijn met onderzoek naar de uitvoering bij de bedrijfsverenigingen. De Rekenkamer heeft sinds enige jaren inderdaad voor het eerst het recht om onderzoek te doen bij de bedrijfsverenigingen, maar feitelijk werk is nog niet verricht, laat staan gepubliceerd. En de SVR dan, waarvan het Ministerie van sociale zaken - in tegenstelling tot veel Kamerleden - zoveel verwacht? Die is inderdaad begonnen aan een onderzoek bij de bedrijfsverenigingen, maar heeft eerst moeizaam moeten onderhandelen over de termen van het onderzoek. Afgesproken is nu dat het rapport van de SVR over de uitvoering bij de bedrijfsverenigingen wordt onderworpen aan een veto van precies diezelfde bedrijfsverenigingen. Maakt een bedrijfsvereniging bezwaar tegen enige kritische opmerking in het ontwerp-rapport van de SVR, dan wordt die passage geschrapt. De SVR - inclusief de Kroonleden - heeft zich hierin geschikt, en dat is nuttig te weten als de bewindslieden van Sociale Zaken weer gladjes spreken over de essentiële toezichthoudende rol van de SVR op de bedrijfsverenigingen.

Verder heeft het ministerie van sociale zaken eigenhandig een onderzoek gedaan naar de uitvoering van de WAGW. Vraagstelling: maken de CAO's meer ruimte voor reïntegratie van gehandicapten? Het rapport van Sociale Zaken bevat honderden citaten uit evenzovele CAO's, maar de inleiding stelt bescheiden: “Het onderzoek geeft alleen informatie over de regelgeving in CAO's. Het kan geen inzicht geven in wat er daadwerkelijk in de praktijk gebeurt als het gaat om beleid ten aanzien van gehandicapten”. Alweer nul op het rekest.

Ten slotte is er nog de Gemeenschappelijke Medische Dienst (GMD) die trouw een jaarverslag uitbrengt. Een terugkerend thema is de aanhoudende complicatie van het GMD-werk door veel bedrijfsverenigingen die in strijd met de wet blijven verzuimen om langdurig zieke werknemers tijdig aan te melden bij de deskundigen van de GMD. Uit de cijfers in het jaarverslag blijkt dat ieder jaar meer ziektemeldingen te laat worden doorgegeven aan de deskundigen: 17.000 in 1986, 38.000 in 1989, 44.000 in 1990. Hoe later de GMD kan gaan werken met de cliënt aan reïntegratie, des te kleiner de kans op succes. Maar de werkgevers en vakbondsvertegenwoordigers die de GMD besturen (voorzitter: mevrouw drs. Clerx, medewerkster FNV, bestuurslid GAK) willen geen gedetailleerde analyse in het jaarverslag, omdat die kritiek zou inhouden op sommige bedrijfsverenigingen.

De staatssecretaris van sociale zaken heeft absoluut geen inzicht, maar vertrouwt op SVR en Rekenkamer. De SVR accepteert censuur op de publikatie van zijn onderzoek, en de Rekenkamer moet nog aan het werk. Bij de GMD is veel expertise, maar daar zit een bestuur benoemd door bonden en ondernemers dat geen behoefte heeft aan kritische analyses. De machtige bedrijfsverenigingen handhaven zo hun macht en houden overheid, media en de direct belanghebbenden, de WAO'ers, op afstand. Niettemin verdedigt de regering kortingen op de uitkeringen met als hoofdargument dat de oever van de volumebeperking echt tot op de laatste vierkante centimeter is verkend. Dat is een schandelijke onwaarheid.