Socialisten in Zweden lijden zwaar verlies

STOCKHOLM, 16 SEPT. De regerende Zweedse Sociaal-democratische partij heeft gisteren een zware verkiezingsnederlaag geleden. Maar de vier voornaamste oppositiepartijen hebben net niet voldoende gewonnen om zich van een meerderheid in het parlement verzekerd te weten.

Pag. 9 Hoofdartikel

De leiders van alle grote partijen zeiden het ernstig te betreuren dat er nu vermoedelijk een minderheidsregering moet worden gevormd. Naar hun oordeel was het beter geweest indien Zweden met een sterke regering de onderhandelingen met de Europese Gemeenschap had kunnen voeren, waarvan Zweden lid hoopt te worden.

De Sociaal-democraten, die Zweden gedurende 53 van de afgelopen 59 jaar hebben geregeerd, kregen 37,6 procent van de stemmen tegen 43,2 procent in 1988, hun slechtste resultaat sinds de jaren twintig. Premier Ingmar Carlsson trok de consequenties uit de nederlaag van zijn partij en bood vanmorgen officieel het ontslag aan van zijn minderheidskabinet, dat met steun van de kleine Linkse partij had geregeerd.

De voorzitter van de Riksdag, het Zweedse parlement, zal nu een kabinetsformateur moeten aanwijzen. De keuze zal zo goed als zeker vallen op de leider van de Conservatieven, de 42-jarige Carl Bildt. Diens partij won er 3,6 procent bij en kan nu rekenen op 21,9 procent van de stemmen.

De Conservatieven hadden zich voor de verkiezingen verbonden met de Liberalen van Bengt Westerberg, die overigens drie procent verlies moesten incasseren en op 9,2 procent eindigden. Daarnaast had zowel de gematigde Centrumpartij (8,4 procent) als de Christen-Democratische Partij (7 procent) al te kennen gegeven wel te voelen voor deelneming aan een centrum-rechtse coalitie. Een dergelijke coalitie komt vier zetels tekort voor een meerderheid in de 349 leden tellende Riksdag.

Pag 10:

Rechtse meerderheid in Zweeds parlement

Op zichzelf is er wel een centrum-rechtse meerderheid in de Riksdag. De protestpartij Nieuwe Democratie van de kleurrijke graaf Ian Wachtmeister slaagde er namelijk in om 6,7 procent van de stemmen te verkrijgen, daarmee ruimschoots de kiesdrempel van vier procent overschrijdend. Aangezien Bildtsandere coalitiepartners hebben laten weten niets te voelen voor een coalitie met de nieuwkomers, die volgens hen niet vrij zijn van racistische smetten en bovendien veel te populatisch zijn, zal Zweden waarschijnlijk een minderheidsregering krijgen.

De Groenen, die in 1988 als eerste nieuwe partij in zeventig jaar de kiesdrempel haalden en zich de afgelopen maanden als enige partij tegen Zwedens voorgenomen toetreding tot de EG verzetten, haalden deze keer de vier procent niet en verliezen daardoor al hun zetels. De voormalige communistische partij, de Linkse Partij, handhaafde zich wel net met 4,5 procent. Verrassend was naast het succes van Wachtmeisters Nieuwe Democraten ook dat van de Christen-Democraten, die al 27 jaar vergeefs hadden geprobeerd in het parlement te komen. Het feit dat ze hun programma, dat de rol van het gezin centraal stelt, nauwelijks hadden veranderd, bewijst wellicht beter dan wat ook dat er in Zweden sprake is van een forse omslag naar behoudende waarden.