Shamir lijkt bereid tot compromis met VS

TEL AVIV, 16 SEPT. De Israelische premier Yitzhak Shamir heeft gisteravond de indruk gewekt open te staan voor een compromis over de door Israel gevraagde Amerikaanse bankgarantie ten bedrage van 10 miljard dollar voor de opvang van de joodse massa-immigratie uit de Sovjet-Unie, die tot een scherpe confrontatie met president George Bush heeft geleid.

Voordat hij vanmiddag in Jeruzalem de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker ontving zei Shamir gisteravond dat “Israel geen belang heeft bij een discussie met de VS”. In een op gematigde toon uitgesproken rede herinnerde hij eraan dat de VS een belangrijke rol hebben gespeeld bij het op gang brengen van de joodse emigratie uit de Sovjet-Unie en het overbrengen van joden uit Ethiopië naar Israel.

Shamir bleef er echter bij dat Israels verzoek om Amerikaanse financiële hulp “om humanitaire redenen volledig rechtvaardig is”. “We hebben niet, zoals andere landen, de VS om het kwijtschelden van schulden gevraagd. We lossen onze schulden stipt af”, zei hij.

Nu de emoties over de bankgarantie zo hoog zijn opgelopen en Israel en AIPAC, de pro-Israelische lobby, zich er rekenschap van geven zich op de felle reactie van president Bush te hebben verkeken, komen er vooral van joodse zijde uit de VS sterke signalen naar Jeruzalem om concessies te doen voordat onherstelbare schade aan de intieme verhouding tussen Washington en Jeruzalem wordt toegebracht.

Politieke kringen in Jeruzalem spraken gisteren de hoop uit dat Baker vandaag met een compromis voor de dag zal komen dat een einde maakt aan wat de oud-minister van buitenlandse zaken Abba Eban “ de ernstigste crisis in de Israelisch-Amerikaanse betrekkingen” noemt. Het blad Ma'ariv meldt echter vandaag uit de mond van een hoge ambtenaar op het Witte Huis dat Bush heeft besloten Israel de bankgarantie te onthouden totdat de regering-Shamir de nederzettingenpolitiek stopt en het principe van “vrede in ruil voor gebied” aanvaardt.

Politieke waarnemers in Jeruzalem zijn van oordeel dat het besluit van Bush zich later deze week via de televisie tot het Amerikaanse volk te richten erop duidt dat hij vastbesloten is Israel de les te lezen en een langdurig hard gevecht met de pro-Israelische lobby niet uit de weg gaat.

Minister zonder portefeuille Rehavam Ze'evi (Vaderland-partij) heeft gisteren olie op het vuur gegoten door Bush in het openbaar voor “anti-semiet en leugenaar” uit te maken. In een televisie-vraaggesprek zei hij gistermiddag gedacht te hebben dat de Amerikaanse president vorige week “de joden er zelfs van zou beschuldigen Christus te hebben gekruisigd”.

In een vraaggesprek met een Amerikaans televisiestation heeft minister van defensie Moshe Arens gisteren zijn verontschuldigingen aangeboden voor de uitspraak van deze bewindsman. Minister Ehud Ulmert van gezondheidszaken, een vertrouweling van Shamir, zei gisteren echter nog “Bush reeds lang te wantrouwen”.

Volgens Abba Eban en tal van politici is de crisis in de Israelisch-Amerikaanse betrekkingen ditmaal mede zo ernstig omdat er zulke sterke persoonlijke elementen aankleven. Bush voelt zich door Shamir zwaar bedrogen over het door minister Ariel Sharon uitgevoerde nederzettingenbeleid . Aharon Miller, een naaste medewerker van Baker, zei het afgelopen weekeinde dat Israel Washington leugenachtige informatie heeft verstrekt betreffende de nederzettingenactiviteit in de bezette gebieden.

De krant Ha'arets vandaag gewag van de volgende uitspraak van Bush: “Duizend joden (het aantal dat vorige week het Congres onder zware druk zette ten gunste van Israel) voor wie de Amerikaanse president niets voorstelt moeten beslissen of zij Amerikanen of Israeliërs zijn. Als ze Israeliërs zijn, wat doen ze dan hier?” Als bron voor deze uitspraak geeft de diplomatieke correspondent van Ha'arets een joodse bekende van president Bush op.

De Amerikaans-Israelische botsing over de bankgarantie vormt een belangrijke voorronde van de voorgestelde vredesconferentie voor het Midden-Oosten waarvoor nog steeds geen datum is vastgesteld. Israel zet zich schrap tegen Amerikaanse financiële druk om niet vanuit een kwetsbare positie over de toekomst van de bezette gebieden met de Arabieren aan tafel te gaan zitten.