Kroatië in greep oorlog ondanks druk op leger

VENETIË-BRUSSEL, 16 SEPT. Italië en Duitsland hebben gisteren het Joegoslavische leger opgeroepen zich uit Kroatië terug te trekken om een “totale oorlog” te voorkomen. De "totale oorlog' krijgt intussen Kroatië steeds verder in haar greep. Zaterdag ging Kroatië in het offensief tegen het leger, dat hard heeft teruggeslagen met bombardementen van luchtmacht en marine.

De ministers van buitenlandse zaken van Italië en Duitsland, Gianni de Michelis en Hans-Dietrich Genscher, kwamen na twee dagen van besprekingen in Venetië met hun oproep aan het leger. “Ons doel is te vragen om de terugtrekking van het leger, niet slechts naar de kazernes, zoals we tot gisteren hebben gedaan, maar uit heel Kroatië, om de voorwaarden te scheppen die nodig zijn om het beeld van een totale oorlog uit te bannen”, zo verklaarde De Michelis op een persconferentie. De ministers waarschuwden dat Europa “nooit” grenswijzigingen zal accepteren die tot stand zijn gekomen door geweld. Die waarschuwing was duidelijk gericht tot de Serviërs, die met actieve steun van het leger de Kroaten hebben verdreven uit Slavonië, Banië en Krajina. Verder spraken De Michelis en Genscher zich uit voor een “massale” uitbreiding van het aantal internationale waarnemers in Kroatië, teneinde “agressieve acties” tegen te gaan.

Kroatië heeft gisteren gedreigd zich terug te trekken uit de EG-vredesconferentie. Het dreigement zal een thema worden dat Lord Carrington, de voorzitter van de conferentie, de komende dagen aan de orde stelt. Hij komt vandaag in Belgrado aan voor gesprekken met de Servische en de federale leiding en gaat morgen naar Kroatië.

De Kroatische Nationale Garde heeft gisteren twintig militaire objecten, kazernes en wapendepots van het federale leger bezet. Daarbij zou de Garde vijf ton wapens en munitie hebben buitgemaakt en vierhonderd soldaten gevangen hebben genomen. Vanmorgen zetten de Kroaten hun aanvallen op kazernes voort. Het is voor het eerst dat de Kroaten tot een offensief tegen het federale leger zijn overgegaan.

Minister Van den Broek stelde zaterdag prompt Kroatië verantwoordelijk voor het oplaaien van geweld in Joegoslavië. De Haagse vredesconferentie loopt daardoor naar zijn mening gevaar. Volgens Van den Broek probeert Kroatië het conflict te laten escaleren door het afsluiten van energie- en drinkwatervoorziening van kazernes van het federale leger en het sluiten van de oliepijpleiding van de Adriatische kust naar Servië.

Offensief van Kroatië een wanhoopsdaad

Tijdens het overleg in het kader van de vredesconferentie heeft de Nederlandse minister zijn Kroatische collega zaterdag gezegd dat er geen sprake kan zijn van Europese militaire interventie in Joegoslavië. Erkenning van Kroatië (en Slovenië) als onafhankelijke staten is slechts mogelijk in het kader van een algehele regeling van de problemen van Joegoslavië die het resultaat is van onderhandelingen.

Volgens waarnemers gaat het bij het Kroatische offensief van zaterdag om een wanhoopsdaad: de Kroaten worden vrijwel overal onder de voet gelopen door de gecombineerde strijdmacht van het leger en de Serviërs. Het leger reageerde op het Kroatische offensief met bombardementen op Vukovar, Osijek en Vinkovci. Vanacht werd de stad Ogulic gebombardeerd nadat de Kroatische Nationale Garde twee kazernes had omsingeld. Bij de gevechten zijn zouden 37 mensen om het leven zijn gekomen en meer dan honderd gewond geraakt. Gisteravond werden de vliegvelden van Zagreb en Ljubljana gesloten. De Kroatische televisie sprak van de zwaarste gevechten van de afgelopen maanden.

Zaterdag kwamen drie mensen om het leven toen in Servië bij vergissing de aan de Kroatische grens gelegen stad Bac door de federale luchtmacht werd gebombardeerd. De haven van het in zuid-Dalmatië gelegen stad Ploce werd door de federale marine van uit zee onder vuur genomen nadat de Kroaten daar een wapendepot hadden bezet. Tijdens de zes uur durende gevechten die daar op volgden werd door de marine het wapendepot in puin geschoten en twee schepen tot zinken gebracht. De Kroaten zouden een mijnenzoeker tot zinken hebben gebracht twee andere schepen zwaar hebben beschadigd. Het is voor het eerst dat er zuidelijk Dalmatië gevochten werd en dat de federale marine zich in de strijd mengde.

De Belgische minister van buitenlandse zaken Mark Eyskens zei gisteren in Brussel dat de internationale gemeenschap de erkenning van Joegoslavië moet intrekken als het leger zich niet uit Kroatië terugtrekt. Dat zou op de eerste plaats moeten slaan op de Verenigde Naties. Eyskens zei dat elk VN-lid vóór de zitting van de Algemene Vergadering zijn geloofsbrieven overhandigt. In het geval van Joegoslavië zouden ze kunnen worden geweigerd, zo zei Eyskens. De Algemene Vergadering komt morgen in New York bijeen.

De Nederlandse oud-ambassadeur Barkman en zijn Spaanse collega Aguirre de Carcer, die vorige week tot vice-voorzitters van de EG-vredesconferentie zijn benoemd, vergaderen inmiddels voort in twee werkgroepen, een over nationaliteiten en minderheden en een over de legale aspecten van de toekomst van Joegoslavië.

Minister Van den Broeks speciale afgezant in Joegoslavië, ambassadeur Henry Wijnaendts, heeft onlangs nauwkeurige voorstellen voor troepenscheiding gedaan in Kroatië tussen de federale en Kroatische troepen. Volgens de woordvoerder van buitenlandse zaken hebben de Kroatische autoriteiten zelfs niet gereageerd op deze voorstellen. Van den Broek is bereid Wijnaendts opnieuw naar de Kroatische hoofdstad Zagreb te zenden, als het bewind bereid is deze voorstellen te bespreken.